Page 49 [49]
OCR
1173 EPISTOLAE s An, ubi conveniebat fub Cæfareæ Majeftatis vexillis præ3529. cipue florere pietatem Chriffianam, Id quo facis vehementius, hoc magis & exofculor iftam animi tui pietatem, cuivideo, ficut par eft tanto Præfuli, dignitaremac tranquillitatem Ecclefiæ ferio cordiefle: &non vulgarem in me benevolentiam agnofco, qua tibi perfuafit, me ex omnibus precipue parem huic negotio, adeo ut jam nihil moreris vulgares illas caufificationes de virium mearum defe&u. Utinam quemadmodum videmus præfentaneum Ecclefiæ periculum , imo non jam periculum, fed magna ex parte ruinam, ita paratum cerneremus efficax remedium. In his inauditis tumultibus mihi videor agnofcere manum Dei, jamque res exifle videtur hominum poteftatem: nec tamen ob id abjeci fpem omnem , haudquaquam ignarus, opem Numinis in rebus deploratiflimis maxime folere exoriri: quam, ni fallor, brevi fentiremus, fi concordibus ftudiis ad Domini mifericordiam confugeremus, confiliaque Chrs/fo digna capefleremus. Nunc alius aliud molitur, vix ullum hic video, qui de vita in melius mutanda cogitet, fed plurimos fieri deteriores, ut ne commemorem tam tenaces Principum iras, præcipuum rei Chriftiana malum. Sed quod ad meas partes attinet, ifto nomine frequenter appellor etiam è magnis, quorum nonnullis refpondi verius quam fatisfeci. At talis eft hujus caufæ ratio, ut omnia {cripto committere, nec mihi fit tutum, nec ipfi caufæ expediat. Virium mearum defe&um poffem tibi multis ac magnis teftibus approbare, Stunica, Latomo, Bedda, Sutore, denique Luthero ipfo. Sed nolo cum heToe tanto pugnaciter agere. Sit fueritve in me tantum eloquentiz , doétrinz , auctoritatis & gratiæ, quantum hæc caufa poftulabat, mihi certe nunquam hoc perfuaderi potuit, nec adhuc poteft. Itaque quum primum hoc malum coepiflet herbefcere, magno fane orbis applaufu, ego primus , veluti præfagiens rem in atroces turbas exituram , abftinui 4 negotio periculofo, licet tum mire plaufibili, & quos habebam chariffimos ab eodem deterrui. Mox quum paulo altius exfereret caput, iis rationibus mecum egerunt Monachi , per quos hujus fabule prime partes aéte funt, ut me mallent in Lather: caftra protrudere, quam adverfusillum in acie ftare. Hoc quale fuerit, explicare perlongum fit. Proinde quum reputarem Ecclefiam magna ex parte ad Pharifaifmum effe collapfam , quem ipfum tamen huic rerum confufioni antepofuerim: quum dubitarem quid divina Providentia per Lather: {piritum vellet agere, adhuc enim videbatur vir bonus , qui vi ciis iratus pietatis zelo graflaretur , impotentius quidem, fed ut cohiberi poffit: ad hac cum meam imbecillitatem conferrem cum tot millibus Theologorum , quos multorum annorum ufus in hac paleftra reddiderat abfolutos, inter quos funt aliquot Ecclefiaftica dignitate præminentes: ut ingenue dicam , religione quadam abftinui, ne vel imprudens repugnarem divinæ voluntati, vel pietatis caufam redderem deteriorem, fi cam, tot nominibus impar fufcepiffem. Ita tum mihi videbar, ac nunc etiam multo magis videor , nec puto me falli. Aliud eft enim fcribere {cholia in ZHscronymum fublevando leétori parum erudito, annotationes in contextum Novi Teflamenti , rudibus ad qualemcunque Scripturarum cognitionem alliciendis: aliud divinarum Literarum præfidiis ea tueri dogmata, quibus ftantibus cadentibufve. {fat caditve Chriſtiana Religionis negotium. Attamen ne tempus omne rixis ac Monachomachiis tereretur , Bajileam me contuli, faltem aliquid moliturus , quod publico vel literarum vel pietatis ftudio conduceret, ubi me non femper indulfiffe fomno res ipfa clamitat. | Nec tamen interim omnino mutum fpeétatorem huic me præbui fabulæ. Colloquiis, epiftolis, publicatis ctiam libris , multos aut revocavi, aut deterrui, aut certe moderatus fum. Deinde ex profeflo manum cum Luthero conferui , & illius toxica jacula pe&tore oppofito excepi 3y preda viribus, aut repuli, aut in ipfum etiam retorfi, Id Epit. MXXXIII. que fum aufus in ca Germanie parte, quæ propenfior erat in Lutherum, quam ipfa Wistenberga , ubi mihi tutius fuiffet cum illo congredi quam hic. Quantum profecerim nefcio, certe ut quifque eft hic fetis addictiffimus, ita me atrociffimo profequitur odio ; de his quoque loquor, quos olim habui chariffimos. Hoc æquiore ferrem animo, nifi interim pars altera nihilo mitius feeviret in caput meum, imo aliquanto hoftilius ageret, pofteaquam in Lutheranam aciem femelatque iterum impreflionem feci, quafi hoc ipfum illos urat, quod in ipforum gratiam hæreticus effe nolim. Tales habco amicos pro quibus depugno , potius habent me deturbato, magis etiam periclitari navim, quam per me incolumem, falvam in portum deduci. Accedit huc quod plerifque non fatis eft excludi impia dogmata, nifi comprobeturalba, quod ajunt, amufii, quicquid haétenus ab ipfis inve&um eft: imo ne hoc quidem fatis, extenditur funiculus in diverfäm , & his quæ ultra modum excefferant, aliquid etiam adjungitur. Jam totum hoe genus fere fitum eft in placitis quibufdam Scholafticorum, que totidem & iifdem verbis a nobis flagitant, quibusipii folent ea proloqui, quum tamen in his quoque fcholarum inter ipfas magna diffenfio fit. Videbam hic libellos Latomi, Hieronymi, Satoris& Bedda nihil aliud quam rideri, & animos etiam addere propenfis in haec nova dogmata; quin & ipfius Joannis Epilcopi Rofenfis, in quo viro nihil defideres, libros prorfus negligi. Poft hos ego quid aliud profeciflem, nifi quod irritaflem crabrones? Quod meo periculo {fine caufæ periculo potui, feci; clam, palam, publice „privatim, dictis, fcriptis, ac factis teftatus fum, meab Ecclefiæ unitate culmum latum nolle difcedere, Poftremo, fi maxime ftringendus effet in illos calamus, id alio loco tentandum crat , nec abfque Theologorum fubfidio poteram. Hic folus eram, & fi quid tale {cripfiffem , nemo typographus fuftinuiffet excudere. Tantos fremitus excitarat libellus De Deleéta ciborum & Deconfefione. Rediffes, inquies, Lovanium. At hic tenebar atque etiamnum captivusfub immitiffimo tyranno, calculo, ut vix unquam domo liceat proferre pedem. Et fi per calculum licuiffet tam prolixum iter {ufcipere, eadem caufa deterrebata repetenda Brabantia, qua perfuaferat relinquendam. Allegabis aulæ favorem adverfus inimicorum molimina. Sed tua prudentia vidit iftic quorundam fordidorum improbitatem, nec Cæfareæ Majeftati, nec Præfulum auétoritati cedere. Er aliorum exemplis didici, quam non tutum fit illis quicquam fidere. Nec ufquam magis regnant quam apud nos. Gratiæ quidem permultum, & auctoritatis nonnihil mihi conciliarant apud Germanos bonæ literæ, fed protinus omnis illa gratia verfa eft in odium , auctoritas in contemtum, fimulatque palam aufus fum illorum inftituto reclamare: & qui prius eram {ydus Germanie , ac finceræ pietatis vindex, nunc verfo, ut ajunt, pollice, fum Balaam, & doétor afinus. Attamen ne nihil agnofcam eorum que mihi tua tribuit fublimitas, ab ambitione & privato ftudio, reliquifque vitiis, que ut huic orbis malo feminarium miniftrarunt, ita videntur obftare, quo minus liceat adhibere remedia, puto me fatis effe liberum: ac nìfi mihi penitus ignotus fam, non dubitarim hoe corpufculum ignibustradere, f perfuafum haA C D E| Curam mihi gravem duxerim. Primum enim quid habet hæc vita mea quod magnopere fit expetendum juxF ta carnis affectum ? Deinde, ut habeat aliquid fuave, quantulum, obfecro, jam fuperefle poteft, etiamfi nullus An: 15237 videantur ad arma fpectare; quod fi fiat, tum vere futurum eft quod {cribis, ut Germaniam habeamus omnium miferrimam & perditiffimam : atque id ne brevi fiat, mifere timeo, nifi me fallunt omnia. Etutraque pars tantum habet virium,utincertum fit utri ceflura fit victorias qua ut maxime contingat parti meliori, non continget abíque immenfa fanguinis humani jactura. Quum ferro Tom, UT, Percer res
