tate colendam, ritus tamen vulgo receptos ferat, par¬
tim quod defperet, aliud perfuaderi pofle rudi populo,
partim quod exiftimet in rem effe populi, tali religio¬
ne contineri , donec melius aliquid exoriatur, atque
ipfe interim admoneat quos putat effe dociles. In of
ficiis det operam , ut quam plurimum profit patrie,
patentibus, uxori ac liberis: negligens invidiam vir¬
tute conflatam, & ab illa mente fperans recte facto¬
rum premium. Hoc animo fuiffe quofdam, ipforum
Libri teftantur. Quid? An dicemus hunc zque pec¬
care, cum optime {e gerit, ac fi veneno tolleret uxo¬
rem, & proftitueret liberos? Equidem arbitror talem
nec omnino carere fide, nec opera facere provocantia
divinam iram, fed feipfum prabere capacem & habi¬
lem divine benignitati. Proponamus Aagujtinum non¬
dum Chriftianum, fed veluti in compito deliberantem,
cui fe potiflimum efler initiandus. Nam Manichaeans
erat, non quod eam probaret hzrefim, fed ne nullius
elle fe&tæ videretur. De Chrifto dubitabat, aderat ta¬
men hic animus, ut quam comperiffet optimam, ci
daret nomen. Id ut confequeretur, audicbat dmbro¬
fium, legebat Epiftolas Panli, conferebat cum amicis
de beata vita, orabat, dabat eleemofynas, abitincbat
à profanis theatris, horrebat flagitia, concubinam uni¬
cam habebat, fed cui fervaret conjugii fidem, quodin
Ethnico nullum habebatur crimen. Hujufmodi faétis
cum velut ambiret Domini gratiam, num dicetur æ¬
que provocafle Deum, ac matrem veneno fuftuliffet?
Quid abfurdius? Quod fi hujufmodi operibus morali¬
ter bonis, five quocunque nomine vocare placer , præ¬
paratur homo gratiæ divinæ , fivc, ut Scholaftic: lo¬
quuntur, merito congruo promeretur eam, quid ha¬
bet abfurditatis fententia? Et fi poterat dugu/tinw per
vim liberi arbitri audire concionantem <Ambrofium ,
legere libros facros, erogare ftipem in pauperes, va¬
care precibus ac meditationibus, confabulari cum piis
hominibus, eofque rogare ut Domino falutem ipfius
ſuis precibus commendarent, quid eft cur fic exfbile¬
tur opinio Scholafticorum, qua tradit hominem per
opera moraliter bona promereri de congruo gratiam
juftificantem? Verborum umbris territamur, cum in
re nihil fit abfurdi: Si quis dicat hujufmodi factis ho¬
minem aliquo modo preparari gratia ,ferent , opinor:
nune cum idem fentiat qui dicit de congruo promere¬
ri gratiam, offenduntur. Quod de Axguftino propo¬
fitum elt, idem dici poteft de homine multis vitiis in¬
voluto: ſed ramen fibi diſplicente optanteque mentem
meliorem fibi dari. Sic enim audivi quoſdam dicentes :
Utinam Deùs donaret mihi fidem: Utinam daret re¬
tam voluntatem , quorum negue fidem finceram &
vitam improbam effe fciebam. Quibus refpondebam :
Tuum eft non leviter optare tantum Dei donum, fed
etiam ambire. Quibus inquiebant modis? Evolve, in¬
quam, facros Libros, adi facras conciones , ora frequen¬
ter, eroga pecuniam in egenos, piis hominibus com¬
menda falutemtuam, detrahe paulatim vitiis quod po¬
tes. Hæc quæ in te fta funt præftanti , non defutura
eft Dei gratia: & arbitror me dedifle pium confilium.
Qui optat fibi dari bonam voluntatem , non omnino
caret ea : & qui optat fidei donum, non prorfus caret
fide, fed quod habet imperfeétum, optat auxilio di¬
vino perfici. Nec ita magni refert, utrum quis dicat
hæc opera exerceri per liberum arbitrium , an femper
adfpirante peculiari gratia, provchente non perficien¬
Dei gratiam, hominis viriculas, per fe invalidas, pau¬
latim provehentis. Nihilo enim minus debeas ei, qui
tibi femel fortem dedit, unde poffis diu negociari, quam
qui quotidie conferat aliquid, quod in eum diem fatis
fit. Ad hæc quotidie dat, cui femper in manu eft quod
dedit eripere. ‚Non enim hic donum gratuitum verti¬
túr in debitum , fed modus donandi mutatur. Nec
hic gratia datur fecundum merita, quod exfecrabantur
etiam Pe/agiani, fed vitatur, ne gratia dari videaturin¬
ste
dignis. Indignos appello, non eos qui non fant pro¬
meriti; fed recufantes & averfantes Dei donum. Rur¬
fus non eft metuendum ne gratia videatur ex matura
viribus oriri, cum hoc ipfum, ut crebro diximus, na¬
ture bonum fit gratuitum Dei donum, in aliis majus,
in aliis minus. Nec protinus habet homo quod de fe
glorietur, nifi fibi velit arrogare quod haber aliunde:
Er fi tantum eft periculi à gloria, poteft homo etiam
de peculiari Dei dono tollere criftas, quando hoc vere
à piis hominibus traditum eft, inanis gloria malum in
mediis etiam virtutibus infidiari. Denique periclitatur,
ne hoe ipfum, quod nature viribus poteft, eripiatur,
fi fecus quam oportet fueritufus. Unde quemadmodum
pro bona corporis valetudine reliquifque commodis
gratias agimus Deo, conyenit & pro his dotibus age¬
re gratias, orantes ut quod imperfectum eft, fuo aftla¬
ta perficiat; & quoniam quotidie quodammodo donat,
qui quod poteft eripere non eripit, eft cur femper in¬
terpellemus Deum, vel gratias agendo pro acceptis,
vel orando ut quod largiri dignatus eft, confervet
augeatque. Hoc itaque meritorum genus non officit
gratia, fed efficit ut homo decentius ac largius acci¬
piat gratiam. ?
Hec ideo replico, quo demonftrem' hujus contro=
verfiæ bonam partem apud Prifcos ex vocibus parum
commode acceptis ortam incruduifle. Hieronymus gra¬
viter indignatur Creffphonti, quod tamen ab ipfo con¬
fiGtum apparet, qui {cripferat , bominem poffe fieri fal¬
vum fi velit, anxiliante tamen gratia. Iple dicit: Vel¬
le & currere meam efè , fed ipfum menm fine Dei fem¬
per anxilio non erit meum. Sermo diverfus eft, res ea¬
dem. Denique tota hæc caufa tractans quibus modis
Dei gratia operetur in homine, multos habet rečeflus,
quos curiofius excutere non elt necefle. Conftat quic¬
quid in nobis eft, id totum à Dei liberalitate profici¬
ſci. Cæterum quomodo difpenfet fuam in nobis muni¬
ficentiam definire, ut fit.piæ fpeculationis, certe non
arbitror effe neceflarium. Et tamen in nullo genere
materiarum libentius deliciatur duguftinus. Oſtendi
plurimum tribuere videtur libero arbitrio, non ita mul¬
tum diffidere ab opinione 4yguftiné, nifi quod variant
in vocabulis potius quam in re. Veteres quoties dicunt
meritum, fentiunt tale genus meriti, quod excludit
gratiam, quale fit fi quis magnis officiis provocatus,;
reponat gratiam, ingratus futurus ni faciat. Aut fi quis
fabro conduéto folvat mercedem operæ. Sed merito
negatur ei beneficium, qui negligit, qui recufat obla¬
tum, qui male utitur accepto, qui ingratus eft ei qui
dedit. Contra quodammodo meretur, qui libenter ac¬
cipit, qui beneficii magnitudinem agnofcit , qui dex¬
tre utitur, qui meminit ac prædicat. Nam Deo,
qui nullius eget mutua gratia, egile gratias aut ha¬
buifle, retuliffe eft. Similiter cum fint multæ fpecies
jullitiæ, bonæque voluntatis ac fidei, quoniam hæc
non fatis evidenter diftinguuntur à Veteribus, nec fa¬
tis animadvertifie videntur quid dicant alii, nec ipfi
fibi valde conftant, ut fi quis exaétius conferat, excu¬
tiatque fingulas partes difputationis, deprehenfurus fit
illos nonnunquam eadem dicere cum his quos impu¬
gnant, nec inter ipfos confentire, cum caufam eandem
traétent: Veluti Greronymo yidetur abfurdum dicere,
Deum ſua bona opera coronare, que facit in nobis; cum
apud Axguſtinum nibil fir hac fententiadecantatius : In¬
terdum in eadem difputatione una pars cum alia parum
congruat, co quod non fatis diftioxerunt vim nomi¬
num. Nullus tamen illorum tam iniquus fuit libero
arbitrio, quin aliquid tribuerit. Quemadmodum Adam
retas: fed laplus eff, quia perfare noluit: gaod fi vo¬
luiffet, meritum fuiffer illus, pro culpa. Auguftini ver¬
ba funt Lib. de correptione © gratia Cap. xi. Poller
Sed quia noluit permane¬
16,