pro ipfius dogmate. Agnofcis lećtor hyperbolen. Pan¬
lum duntaxat & Foannem Buangeliftam producit, in
quibus declarabit; quantum valeat in torquendis Scri¬
pturis, fi in ceeteris quoque vires fuas oftentare voluif¬
fet. Verum an his refpondere meum fit nefcio. Nam
Diatriba potiflimum ſuſceperat certamen cum duabus
opinionibus, quarum altera dicebat liberum arbitrium
per fe nihil pofle nifi in malum , in bono opere nihil
agere, fed tantum pati, altera, qua erat Lutheri, di¬
cebat, inane nomen efie liberum arbitrium, nec in bo¬
num quicquam poffe nec in malum. Jam fepius tefta¬
tus fum Scholafticorum opinionem, quod liberum ar¬
bitrium ſuis viribus poflit promereri , faltem de congruo,
gratiam juftificantem, me nec probare nec improbare;
proclivior tamen ad probandum quam ad improban¬
dum. Auguftini fententiam defendi, quæ docet libe¬
rum arbitrium eſſe quidem in homine , fed ob pecca¬
tum inefficax ad gratiam juftificantem, nifigratia pra¬
fidio juvetur. Verùm idem ponit in homine volunta¬
tem & conatum, fed inefficacem, ponit gratiam pul¬
fantem, quæ nondum juftificat , & ex confequenti po¬
nit ftatum hominis medium, quafique tranfitum, quo
jam nec inter impios, nec inter juftos numerari po¬
teft, fed verfatur adhuc , ut italoquar, inter gratia ma¬
teriam macerantis manus. Ait enim, defiderare gra¬
tiam, initium eft gratiæ, At multi defiderant gratiam,
qui vivunt in peccatis.. Hoc autem tribuit libero arbi¬
trio, quod fe poteft ab oblata gratia avertere, poteft
fefe illi prebere, poteft fe jam adeptæ fubducere vel
negligentia, fi non agnofcat donum, quod in ufuram
accepit, vcl arrogantia, f fibi tribuat quod Dei eft.
Nonenim patitur Azgaftinas , ut ex bonisullam fibi por¬
tiunculam arroget homo, cum hoc ipfum, quod poteft
liberum arbitrium, fit Dei donum. Bonum appellat, opi¬
nor, quod reddit hominem beatum. Sunt enim varia
bonorum genera. Exiftimatautem hominis voluntatem
a&am agere in bono opere, hoc eft, gratia cooperari.
Jam fi Lutherus dirigit aciem in eos, qui docent liberum
arbitrium meris naturæ viribus pertingere ad gratiam ju¬
bens fic ingreditur aduerfus liberam arbitrium pro gratia
Dei. Statim quod fumit falfum effe docuimus. Aliud
enim illic agit Paulus, nimirum ut retundat Philofo¬
ove arrogantiam , qui veluti perfecti contemnebant
ei gratiam. Quod fi Latherus, qui toties dixit nullum
effe liberum arbitrium , ſed abſoluta neceſſitate fieri
omnia, hîc perluadere nititur, liberum arbitrium abf¬
que gratia non fufficere.ad falutem, me quidem habet
aflentientem. Neque enim gratia pugnat cum libero
arbitrio, fed adjuvat imbecille, & ex utcunque libero
facit liberius. Sed age, quid tandem ait Pazlus? Re¬
velatur ira Dei de cœlo, ſuper omnem imptetatem &
injuftitiam hominam , qui veritatem Dei in injuſtitia
detinent. Hunc ſermonem vult hic efle generalem vel
univerfalem potius, Primum ut ad omnes homines
pertineat: deinde ut accipiamus , quicquid egerunt
vel Gentes vel Fade abſque fide in Chriffam, fuifle
impiumac damnabile”, cum ea quæ ſequuntur apud
Paulum declarent hec ad Gentes pertinere: Quia
quod notam eft Dei, manifeftum eſt in illis. Invifibilia
enim illins à creatura mundi, Xc. Verùm hoc non ita
magni. refert. Quanquam ante docuimus, hæc crimi¬
na, qu Paxivs refert, non competere in omnes Gen¬
tes, fed genus hominumaccufari, non fingulos homi¬
nes; & plerofque tales fuifle, ut paucorum exceptio
non impediat generale prologuium, quod frequenter
accidere in Scripturis , multis exemplis docent Orige¬
ues, Ambroſius & Auguftinus. De altero mox videbi¬
mus. Interim nullum non movet lapidem, utex pro¬
pofitione indefinita faciat univerfalem. Hic, inquitego
dico apud Paulum idem valere, fi dixeris „fuper ongnem
impietatem omnium hominum. Hebraicatur enim Pau¬
lus fere #bique. Hoc dicit Larherm, fed folus, Vide
mine, ur cum dicunt, homo. eft animal rationale morta¬
le. Verùm quoniam id nec apud Hebræos nec apud
nos perpetuum elt, infirmum ck argumentum Lathe¬
ri. Sed finge Paulum dixille, omnium hominam, quid
hoc ad univerfalem propofitionem, cum adftringat il
lam id quod fequitur , coram qui detinent veritatem Det
in injuftitia. Hoc tametfi quadrat in Philofophos turpi¬
ter viventes, non tamen quadrat in omnes Ethnicos ,
quorum multi fimpliciter errabant 5 ignari veritatis ,
quam noyerant Philofophi. Alteras fuppetias petit ab
articulo Greco. Non eft, inquit, Grece, corum qui
detinent ; fed hominum detinentium, ut hoc fit velut
epitheton omnium hominum, fout cum dicitnr, Pater
nofter qui es in ccelis. Hxc ille. Si articulus Gracus
feparat patrem cœleftem à patre terreftri, & hic F nan
rexdvray difcernit cos Philofophos, qui veritatem co¬
gnitam detinent in injuftitia, ab his qui non detinent,
quod annotavit Origenes, ubi eft igitur proloquium uni¬
verfale ? Probabile eft à morte Chrifte multos Fudaos
fuiffe fervatos , qui non exprefle credebant Chrsfium
Deum & hominem natum ex Virgine, federe ad dex¬
tram Patris, cum hæc nondum ellent fatis prædicara.
Sufficiebar illis illa qualiſcunque pro tempore fides. Quid
fi inter Gentes quoque fuerunt, quorum fidem appro¬
barit Deus? Credcbant enim quidam Deum efle men¬
tem fummam, æternam , omnipotentem, INcompre=
henfibilem, qua nihil melius majuſve poffit cogitari,
creatricem, & gubernatricem rerum ommum, remu¬
neratricem pietatis, ultricem impietatis. Nec enim re¬
fert, quo nomine illam appellarint, mundum , natu¬
ram, Foverz, aut alio quocunque nomine, ur Deibo¬
nitas fupplerit quod natura viribus erat diminutum.
Hoc interim difputandi gratia duntaxar diétum cfle vo¬
lo: tametfi Divus Ambrofins in libris de vocatione Gen¬
tium non femel arbitratur, Dei providentiam nulli æ¬
tati, nulli genti, nulli hominum defuiffe ad falutem.
Quod autem ira Dei dicitur revelari, non huc perti¬
net, quod nullus ante Euangelium noverit Deum ul¬
torem malefaétorum , cum Apoftolus de Philofophis
{eribat, Oui cum juffitiam Dei cognoviffent , &c. fed quod
oblata cunétis gratia jam apparerent inexcufabiles, qui
tantum donum oblatum contemnerent. Ridiculumeft
autem quod colligit Lutheras, revelatur ira, ergo ne¬
mo noverat fe dignum ultione. Revelatur prædicatio¬
ne clariffima per univerfum Orbem, revelatur ademta
omni excufatione , vel ignoranti vel defperationis,
cum antea complures ignorarent fe peccare, nonnulli
crederent non efle Deum, nec animas fuperefle cor¬
poribus. È
Euangelio, non ftatim fequitur , quod in homine præ¬
{tantiffimum eft, effe impietatem, Ut enim demus mo¬
rales virtutes non fufficere ad Euangelicam juftitiam
abfque fide, non tamen impie faciebant honorando pa¬
rentes , diligentes liberos & uxores, fublevando pau¬
peres, ægrotos & affliétos, quod multi non ob aliud.
faciebant, nifi quia per fe erat:bono viro dignum, &
fibi vellent eadem fieri, fi fimilis incidiffet cafus. Hos
citius inveniffes apud idiotas, quam apud Philofophos,
fi Satyris illorum credimus. Jam non ideo fumma vis
animi, qua Deum noverunt, quaque quid honeftum
eflet perfpexerunt & appetierunt, erat impia,fi pleri¬
que corrupti carnis affectibus , prolapfi funt ad turpi¬
tudinem. Nec ideo caruerunt libero arbitrio, quia abufi
funt libero arbitrio. Largiamur autem quod affe&at
Lutherus , omnes & Fudeos & Gentes fuifle impios
priufquam crederent Euangelio, quod cft falfifimum,
quid hoc adyerfus noftram opinionem? An ubicunque
peccatum eft, ibi nullum ett liberum arbitrium? cum
Auguftins etiam Pharaoni non adimat liberum arbitrium.
Sin hoc agit ut doceat liberi arbitrii vires non fuf¬
ficere ad falutem ab{que preefidio gratia, me quidem,
ut dixi, habet aflentientem. Verum ante fufficienter
præ¬