ne
quid affrmes. Nunc audi contra, Luthere , donec often¬
dam, quantum te hîc prodas preftigiorum artificem ,
& quos fumos, quam horrendas fed inanes ac vanas re¬
rum imagines nobis ob oculos offuderis. De abufu vo¬
cabuli jam faepe dictum eft, & iftam cantilenam toties
fruftra recinis, de dimidiato libero arbitrio modò pro¬
pulimus calumniam. Quid enim aliud eft quam calu¬
mnia, in mea definitione defiderare quod mox in defi¬
nitione Theologorum damnas? Sic habet tuus fermo:
Deficiunt & in hoc Sophifte, quod libero arbitrio vim dif¬
cernendi bonum à malo tribaunt. Minus igitur pecco
quam illi. Arqui hinc colligis me peccare gravius.
Tantum vales Dialeética. Tu profeflus te craffius vel¬
le loqui , prudens etiam dilucidis invexifti caliginem.
Accipe igitur crafliora. Ego vocibus è media loquentium
confuetudine fumtis , appello falutem seternam, qua frue¬
mur jam immortales apud Deum. Num quid hic eft ca¬
liginis? nam hic interimin ípe fumus & arrham tenemus,
promillum exfpećtamus. Porro quæ ad hanc felicitatem
ducunt, appello omnia per qua fufcitatur animus nofter,
ad qualemcumque appetentiam illius felicitatis, five ea fit
efficax, five inefficax. Avertere quid fitintelligis, cum
quis oblatam gratiam negligit, magis diligens tenebras
quam lucem. Quod igitur huic opponitur, vocavi 4p¬
plicare, hoc cft, præbere fe gratia. Sed excladis, in¬
quis, gratiam Dei. Imo hee ipla verba applicandi, &
avertends, fignificant eam non excludi. Nemo fe ap¬
plicat, nifi admonitus aliquo fenfureiexpetende. Ne¬
mo {e avertit, nili ab co quod offertur. Cum fyllabas
meæ definitionis excuteres, debebas & horum verbo¬
rum emphafim excutere :
quod non dixi poreft, fed poffit, veluti defiderans ali¬
quid præter nature vires. Dices, cur non expreffifti
gratie vocabulum in tua definitione, cum ante profeſ¬
{us fis liberum arbitrium inefficax effe fine gratia ? Quin
tu potius homo plenus Chrittiane caritatis, quæ nihil
agit perperam, interpretaris in definitione fubaudien¬
dum, quod in Diatriba toties inculco ; cur tibi non
fufficit gratiam duobus illis verbis fignificaram effe?
Quod fi urges, cur hic non expreffe nominarim gra¬
tiam, dicam, nondum diftinxeram gratiæ vocabulum
in gratiam naturalem, in gratiam præparantem vel im¬
perfeétam, & in gratiam efficacem , & abolentem pecca¬
tum. Nec fatis etiamnum convenit inter Theologos, an
fine ſpeciali gratia poflit homo per facta moraliter bona
exambire Dei gratiam efficacem, nec-ne. Utrique fen¬
tentia locum reliquit mea definitio, quod neutram omni¬
no refellam, licet in cam propenfior, qua plustribuit
gratiz. Sed excludo Spiritum Sanétum, ut ais, cum
omni virtute fua, tanquam fuperfuum & non necefla¬
rium. Unde id conjettas, @ Béatise? Exuna videlicet
fyllaba, fe. O potentem fyllabam! Imo illa fyllaba
nihil aliud efficit, nifi ut intelligas, naturæ vires non
efle prorfus otiofas, cum monemur à gratia. Et fi re¬
cipimus illorum opinionem, qui docent abfque fpecia¬
li gratia, per naturæ vires, que tamen ipfa {unt do¬
na gratuita Dei, quofvis pofle eoufque niti, ut Dei mi¬
fericordia non fit illis defutura , qui quod in iphis eft
præftiterint, hîc verum effer quod voluntas abfque gra¬
tia ſele applicat ad ea, qua perducunt ad falutem æter¬
nam. Ut enim nemo repente fit turpiffimus, ita pau¬
latim & gradibus quibufdam adducimur ad perfectum
Dei donum: veluti quibus in denfifimis tenebris ver¬
fantibus, primum rarefcit caligo, deinde dubia que¬
dam lux procul oftenditur, donec perfpicue videant:
nam hac comparatio placuit Azgujtino. Proinde inter
ea que perducunt ad zternam falutem etiam illa nume¬
To, gue procul admonent, quafique pulfant animum ad
defiderium æternæ falutis. 4r non defiderat, inquis, nifi
qui novit, O qui novit jam haber. Imo qui defiderat , nec
habet, quod optat, nec omnino caret. Admonet autem
nos variis modis Deus, interdum per lucem naturæ, per
quam intelligimus virtutem propter fefe expetendam ,
& turpitudinem propter feipfam fugiendam, nonnun¬
guam rebus adverfis. Interdum lectione „aut admoni¬
finns antequam haufiflet Spiritum Chri, ftudiofe le¬
gebat Epiftolas Pauli, & aliquoufque profecit, pro¬
pior faétus luci gratia. Magis autem accenfus eft ora¬
tione Potitiani : ut demus hîc non defuiffe Dei gra¬
tiam, certe erat imperfecta, nondum liberans à pec¬
cato, fed properans ad uberius donum. Verum ab ea
gratia fi feavertiflet, ipfe fbi fuiffet caufa exit. Nunc
præbuit fe vocanti gratia, & aflequutus eft falutem. Igi¬
tur inter ea, que ducunt ad falutem, non folum pono
verbum & opera Dei, & gratiam, yerum ctiam natu¬
ralem appetitum honefti, qui ut in nobis obrutus fit,
non tamen exftinétus eft; pono ftudium legendi, &
audiendi, quæ provocant ad mundi contemtum ; pono
precationes, eleemofynas, jejunia; fed hac omniadi¬
ces efle opera damnanda, & iram Dei provocantia,
tantum abeft ut gratiam invitent. Verùm hoc, quod
affumis ut ġžíwuæ ,controverfum eft inter nos. De Cor¬
nelio, {uo dicetur loco. Nec enim mirum eft te fic judi¬
care de operibus factis abfque gratia, cum neges effe
ullum hominis opus bonum , quod Deus operatur in no~
bis per gratiam juftificatis. Tantum valet apud te cor¬
rupta malla, ut nec Deusin ea poflit opus bonum ope¬
rari, nedicam perfectum. Vides igitur totam illam tra¬
goediam, quam ex definitione concitafti , nibil aliud
eſſe , quam magnum gravemque verborum inanium
fumum ,ac praftigiatorum inania ludibria , fi quis fixius
intueatur.
Tranfis ad calumniandum meas diftinétiones. In re¬
cenfendis aliorum opinionibus de libero arbitrio , Pe/a¬
ginm facio pene Buangelicum , Philofophis nonnullis
tribuo fidem guandam & caritatem. De Pe/agzo nihil
refero nifi quod de illo fatetur A4g4finw, nec Euan¬
gelicum facio, fed illum numero inter eos, quos Ec¬
clefia damnavit heerefeos. Nec fingo quadruplicem gra¬
tiam, & fi docendi gratia fingerem , nihil erat pericu¬
li, fed eam diftin&ionem ex Orthodoxorum libris hau¬
fi, qui fatentur effe gratiæ quicquid fumus aut poflu¬
mus, tum ponunt gratiam prævenientem ac velut in¬
fic enim appellat Augu/tinus, que voluntatem noftram
per primam gratiam exftimulatam reddit efieacem. Eft
gratia que perficit falutis negotium : fic enim diftin¬
guit Bernardws. Et tamen fateor has tres eandem celle
gratiam, licet ex effeétu diyerfis nominibus appellen¬
tur. Hee diftinétio cumnihil habeat impium, tamen
tibi merito difplicer, quod nihil faciat ad tuum dogma
confirmandum. De Philofophis teftificor hoc quod feri¬
bit Pazlzs ad Rom. non aufurus tantum illis tribuere,
nifi tantum haberem auétorem. Lumini naturz tribuis
tu quoque nonnihil in fine operis. Nam quod ex Pfal¬
mo citaram: Signatum eft fuper nos lumen valtus, &c.
teor, apte exponi de luce fidei, ita nego quod afferis,
non pofle accipi de luce natura: Signatum eff lumen,
cum Deus conderet hominemad imaginem & fimilitu¬
dinem fuam. Id per peccatum obfcuratum eft, non ex¬
ftin&um. Non igitur detorqueo Pfalmum ad rationem
excæcatam, fed accommodo ad obfcuratam. Si lux
nature prorfus erat exftin&a in nobis, quo modo Phi¬
lofophi fine gratia Dei Deum cognoverunt? Quomo¬
do tam multa prodiderunt de honefto, deque rectevi¬
vendo? de immortalitate animarum , de initio & fine
Mundi, de diverfis piorum & impiorum pramiis: de
non referenda injuria, de honefto propter iplum expe¬
tendo, de turpitudine propter ipfam fugienda, deedu¬
candis liberis, de diligendis uxoribus , de fancte ge¬
rendo magiftratu, de caritate in patriam? & in illa¬
rum vita multa leguntur faéta præceptis illorum con¬
fentanea. Quod igitur flagitium admiflum eft, fi dixi
quedam ab illis prodita , qua: confentiunt cum præce¬
ptis Euangelicis è Similiter Ethnicorum leges nonne
puniunt furta, homicidia, adulteria, falfa teſtimonia,
quemadmodum & 44 Lex. Ex his colligo rationis
lumen in illis non fuiſſe prorſus exftinétum, & addo,