Page 31 [31]
49
fo.
1289 HYPER ASPISTAE
trium, £o quod folus efficiat quæcunque vult, fateor,
in aliquo fenfu verum effe, & tamen non eo dubitamus
Angelis tribuere immortalitatem, quod folus Deus di¬
étus fit immortalis, nec veremur hominem appellare
bonum aut fapientem, quod folus Deus dicatur bonus
aut fapiens. Non enim libet hic tecum argutari, fi
pugnant inter fefe liberum arbitrium & neceilitate du¬
ci, cum Dei voluntas nihilo magis fit mutabilis guam
ipſe Deus , nemo magis agit omnia neceſſario quam
Deus, qui fi poteft aliud effe quam eft, poterit & aliud
velle quam vult, Rurfum fi hujus voluntate metiris
omnes hominum aétiones, facis omnes aque necefla¬
rias, quas nunc vis cfe contingentes. Deinde fi libe¬
rum arbitrium dici non poteft, quod ex fuis viribus ni¬
hil efficit, ne arbitrium quidem dicetur, quando pro
{uo arbitrio dicitur agere qui libere facit quod vult,
neque minus erit oppofitum in adjecto, cum dicitur
liberum arbitrium inefficax, quam cum tu vocas fer¬
yum arbitrium. Ubi fervitus eft & captivitas, ibi nec
arbitrium eft. Quid quod ne voluntas quidem propric
dicetur, quæ nihil eligit , nihil expetit , nihil agit.
Quanquam per me quidem licebit aliam vocem huic
rei tribuere. Necad me pertinent quæ hic congeris
de lapidatione, fi nominemus liberum arbitrium, cum
illi cantillum virium tribuamus. Qui bene docet apud
populum efe liberum arbitrium , fed inefficax abfque
Dei gratia, non meretur lapidari. Sed fic eft tuum in¬
genium, nibil loqueris abfque tragicis hyperbolis , quod
genus fant & illa, de vehementia ignis tartarei, & de
vi Angelica five Divina. Nec alia re magis ftudes vi¬
deri folus doétus quam paradoxis & hyperbolis, cum
nihil fit accommodatius ad feditionem.
Nec video tamen quid fuerit opus frigidis illis fimi¬
libus de mendico, qui dicatur locupletiffimus, quod
Rex illum poffit locupletare, & de homunculo imbe¬
cillo, aut fi mavis lumbrico, qui dicatur Dominus cœ¬
li & terra, fi Deus illi donare velit, ita tu, ne rece¬
das à tragicis. Nos de habitu naturali loquimur, qui
tametfi fuit oppreflus vi, tamen conditionis vocabulum
retinet. Denique fi te tantopere offendit liberi arbi¬
trii nomen, quod nihil efficiat ex fefe, tolle ſimul &
arbitrii & voluntatis vocabulum, quandoquidem non
eft arbitrium, ubi nihil potes tuo arbitratu: nec cft
voluntas, quæ per fe nihil efficit, ut tu argumentaris.
Et multo frigidius eft quod adfers de titulis Principum,
qui {tulte titulos{fibi vindicant earum Regionum, quas
alius poflidet. Hæc collatio fi quid valet, adverfum
te valer. Omnino, Lethere, in hoc capite friges to¬
tus, etiamfi tibi mana IreeCoriny vregbory videris indu¬
xille vim ignis tartarei. Hæc comparatio magis qua¬
drabit: Hic habet ingenium felicifimum fi careret fe¬
bri. r
ignem dici fi non urat, non tam yerum eft quam affe¬
ris. Nifi forte ignis non erat, quo refocillabantur tres
pueri in fornace Babylonica, & nif vana eft illorum
opinio, qui putant primam caufam in omnibus natu¬
ræ rebus principaliter agere, adeo ut miraculum effe
non luceat Sol, nif
negent fi non urat ignis, aut fi ? l, |
quod prater folitum accidat. Tandem factus civilior ,
permittis nobis ut utamur liberi arbitrii vocabulo in
rebus inferioribus, quæque non pertinent ad falutem ,
velut in pofféffionibus. Atqui in tua aflertione doces
adco nullum cfe liberum arbitrium, ut ne feftucam
quidem moveamus € terra, nifi abfoluta neceſſitate, &
hîc quoque confirmas arbitrium quod habemus in re¬
bus inferioribus Dei nutu regi. Nimirum cadem te¬
meritate concedis dici liberum, guod pendet ab alie¬
no nutu. Si liberum arbitrium prorfus eft nomen ina¬
ne, & fi neceffitate abloluta geruntur omnia, cur hic
immutabilem Dei voluntatem fubjicis hominum arbi¬
trio? Sed hxc alias, ‘Tandem poft longas ambages dif
putationem tuam redigis in compendium ; Sf ina, in¬
quis, prefatio de verbis Der loquitur, tota émpia eſt: fi
de verbis hominum, tora frafira ferspta eff. Ad hoe ita
DA RUB ES ME 1290
refponfum eft, ut oftenderem vitiofum effe tuum di~
lemma, cum fint qua neque prorlus fint verba homi¬
num, neque verba Dei, fed interpretationes verbi Dei,
de quibus aliquando dubitare fas elt, aut queftiones ex
Dei verbis erutæ, in quibus multis modis peccatur : vel
+quia {crutatio progreditur altius quam opus eft, vel
quia natura quæftionis eft ejufmodi, ut plus conducat
ad difcordiam, quam ad pietatem: qualis cft illa, in o¬
pere bono, quod eft libero arbitrio commane, utra cau¬
fa fic principalis aut fecundaria, gratia an liberum ar¬
bitrium: & pronuntiatur quantum ad effe fubftantia¬
le, principale eft liberum arbitrium, quantum ad efle
meritorium, principalis eft gratia: vel quia vocatur in
dubium, quod jam Ecelefiæ confenfu receptum eft,
vel quia difputantur ubi non oportet, neque quemad¬
modum oportet. Nec enim damno difquifitiones mo¬
deratas hujufmodi queftionum inter eruditos, fed vul¬
gus arceo ab hujufmodi confiétationibus. Veluti non
expediret apud populum difputari quæ difpatat Tho¬
mas de fimplici ftupro, an fit peccatum capitale, dif¬
ferens argumentis ad utramque partem facientibus.
Hee ita habere declarat mea claufula, qua finio totam
hanc difputationem : Proinde tales materias fortaffe tra¬
Gare licuerit in colloguits erudsterum, aut ettam in Scho¬
lis Theologicis, quanquam ne hic quidem expedire puta¬
rim, nt fobrie fiat. Caterum hoc genus fabulas agere in
theatro promiſcua multitudinis mihi videtur non ſolum
inutile, verum etiam perniciofum. Dalim igitar hoc
eſſe perfuafum , in hajufmodi labyrinihis non effe terendam
atatem aut ingenium, quam Luther dogma vel refelle¬
re, vel afferere. Audis, Luthere, theatrum promifcue
multitudinis, audis non efle terendam ætatem, & du¬
bitas quid fentiam? Nec interim impingo tibi, quod
tu rem ab Ecclefia definitam revocas in contentionem.
Et fi maxime loquutus efem de verbo Dei, refpondi
& in hoc peccari, fi fecus quam oportet difpenfetur.
Quanquam nobis non cum verbo Dei res eft, fed cum
tuis interpretationibus & affertionibus. Nec hic ha¬
bes quicquam quod mihi jure objicias, nifi quod civi¬
pjlius tecum ago quam res poftulabat. Hc cum fint e¬
videntiora quam ut negari poflint, nimirum intelligis
quantum verborum, quantum dilemmatum, quantum
di&eriorum, quantum impietatis & blafphemiarum in¬
callum effuderis, Ego vero tua dogmata non appello
fabulas, ficuti calumniaris , fed ajo eos, qui tales quæ¬
{tiones ancipitibus argumentis traétant apud imperitam
multitudinem, effe fimiles hiftrionibus, qui fabulam
faltant apud populum promifcuum, non omnibus ac¬
commodam. Nec es tam rudis Latini fermonis, ut
non intellexeris quid fentiam, fed ita tibi propofitum
crat, quemadmodum Mide quicquid. attigiflet verte¬
batur in aurum, quicquid nancifci poſſes vertere in ca¬
lumniam. Sperabam jam animum iftum tuum faltem
‘exfaturatum convitiis, fed modus nullus, omnia loquor
inepte & ignoranter, quod meminerim Lingue , quam
habet peculiarem facra Scriptura fimul cum tropis. Et
tu, qui nihil non apte dicis, fed fcienter omnia, fic in¬
terpretaris mea diéta, quafi coner oftendere Scriptu¬
rarum obfcuritatem ex tropis, cum longe aliud agam:
pato ut quemadmodum divina fapientia fermonem
fuum attemperat ad affeétus captumque noftrum, iti
dem difpeniator divine Scripture: {uam linguam ac¬
commodet ad utilitatem auditorum. Si clamas hoc ef
| fe Rhetorum commentum, audi mea verba, fi habent:
F Non guod hujufmodi mutationes cadant in naturam Dei,
(fed quod fic logui conveniebat infirmitati tarditatigue no¬
fire. Eadem prudentia decet illos opinor, qui difpenfan¬
di fermonis divini paries fufcepersnt. Quadam ob hoc
ipfum noxia funt, quod apia non fint. Hæc verba tam
dilucida cum) habeat mea Diatriba, vide quam apte, |
|quam {cite nobis hic ingeris calumniam de Scriptura¬
rum obfcuritate. Quanquam quis hoc tibi conceffe¬
rit, tropos in Litteris divinis nihil habere obfcuriratis,
fi modo adfit Grammatica, cum in Genefi paffim tor¬
queant tropi, & in allegoriis Prophetarum tantopere
Mm mm 3 fu¬
B
ec