& animi gratia exfpatiaris inlocum rhetoricum, #t car
Rhetore parnm rbesoriceris, fic enimloqueris, vere pa¬
rum rherorice. Acmire urges me fimilitudinibus {eri¬
bendi Poematis, agricolandi, belligerandi, & turris ædi¬
ficande, ex Rhetorica. Quintiliani, & Poetica Hora¬
tii, & hic, fiSuperis placet, citantur Virgilii Georgica
& Salaftis fententia , quafi quicquam fit fimile interagri¬
colam humana induftria Was agrum ,& Deum ope¬
rantem in nobis. Nam quod adducis ex Euangelio de
turri; aut:früftra hücadducis saut contrate facit. Quid
enim fupputabit ille, qui nihil habet quod impendat?
Eadem felicitare poft. addueis fimilitudinern ex me¬
dia arte Rhetorices, de oratore & pracceptis. Deum
immortalem! non puduit tuum. Logodædalum hujuſ¬
modi nugas infulcire difputationi, in qua tu profiteris
efie cardinem totius doćtrinæ Chriftianæ?: An qui fic
doceat fimplicem Ghriftianum, ne te rorqueas quæ¬
{tionibus , quæ fuperant ingenii tui modulum, fed juxta
Dei præcepra camnitere , ut fugias quod vetitum eft, &
preeites quod preeceptum eft, at ita ut ne quid tuis fi¬
das viribus, neu quid ex benefaétis tibi-arroges, fed
totum adfcribas benignitati divine, cui debes non fo¬
lum quod rette facis, verum etiam hoc ipfum quod na¬
tura viribus potes aut es, docet focordiam 5 & dicit
araturo ; ne labores de præceptis , tantum feribito?
‘Tam infulfis jocis mecum agis qui vihdicas tibi cum
Panlo fcientiam, mihi vix fenfum relinquens commu¬
nem. Pazlo minus inepte contoliffes tua fimilia , fi
Chriftianum comparalfes agricolæ, colendi rationem
Dei preceptis, cceli favorem gratix divine. Huic,
opinor, non abfurde quis diceret : Tu gnaviter labora
Jùxta preecepta agricolationis, verùm hoc feito, te fru¬
ftra faturum omnia; nifi cœlum faverit: nam illud
manu non eft, nec femper fcis quomodo faveat: nam
favet aliquando y cum credas inimicum. Similia funt
quæ prælcribo fimplici Chriftiano. Itidem fentiendum
.de co quisdiéturus fit de re Chriſtiana : Exerce te in
Litteris facris, meditare quid fis dicturus, {ed invoca¬
to illius. Spiritu, fine cujus auxilio fterilis eft hominis
fermo. Nec eft tuum illi praferibere, quomodo fit
moderaturus organum lingua tue. Scit ille quid ex¬
pediat. Hic tu diéturum voles lancibus expendere,
hoc ego preftabo, tantum Des, fic ego dicam, fed
Deus fic afficiet animos hominum. Opinor & marty¬
rcm jam apparatis cruciatibus & mortibus , jubebis ex¬
pendere quid ipfe pofiit fuis viribus, & quid miferi¬
cordia Dei, fimulque cogitare, quomodo patiatur aut
agat liberum arbitrium,.quomodo operetur mifericor=
dia Dei. Quanto Chiiftianius monueris illum, ut fuis
Sed valeant ftultifimæ Liogodædali tui collationes.
Qui docet Dei mifericordiam in nobis operari princi¬
plum, incrementum, & confummationem, fed ſimul
cum illa conari noftram voluntatem , pie docet: qui
vocat in dubium an fola gratia operetur, yoluntas ni¬
hil aliud quam patiatur, non piedifputat. Quodautem
cenfes fuiffe pios. homines, qui nunguam veftigarunt
quomodo Deus neceflario praefciat ea, quæ pendent
a libero arbitrio, & an ipfe Deus, quando voluntatem
‘haber immutabilem neceffitate faciat omnia 5 quemad¬
modum nos omnia neceffitate quadam facimus, quod
illius omnipotenti voluntati nemo: poflit refiftere: &
que hujus generis innumera: neque enim tantum lo¬
quor de hac quæftione ; an gratia totum peragat in
nobis; & voluntas nihil agar, fed de omnibus que
Scholæ Philofophicx huc invehunt. Nee, quod mi¬
hi fepe repetendum eft adverfùs tuam ‘inportuniratem,
loquor de fobriis cruditorüm inquifitiombus, fed de
Tixofis:contentionibus apud populum: "=:
co tibi dicuntur illa: Omi hoc non fentit, fateatur fe
1272
ſciat ſe eſſe ſummum: Chriſtianorum hoſtem. Nam Signo»
ravero, quid, quatenss , & quantum ego polſi & fan
ciam erga Deum ; pariter incertans & ignotunz mibi eritz
guid, quatenus, & quantum Dews im me poteſt & fas
ciat; cum Dens operetur omnia In omnibas. Ignoraris,
vero operibus © potentia Dei, Deum: ipſum ignoro. Igno~
rato Ded Deum colere & gratias agert,» ſervire Deo
non poſſum , dum nefcio quantam mihi tribuere > quati
tum Deo debeo. Hic ett tous fyllogifmus fcalaris, in
quo cum nobis egregic fophiftam agas, tibi tamen mi=
rus videris Theologus. Non eft neceffe ut Chriftianus
ad trutinam expendat quid ipfe poffit, quid Deusz
& quantum ipfe faciat, quantum Deus, modo {ciats
quicquid boni facit id divina benignitati acceptum fers
ri oportere. Nec potentia {citur $ fed creditur s nec pros
tinus Deum ignorat qui per imbecillitatem humani in~
genii non affequitur, quomodo operetur omnia!
omnibus. Quemadmodum non affequimur ingenio quo¬
modo condiderit mundum, & tamen conditum ab illa
credimus: Et multi pii credunt Chrifam fuie Deum
& hominem, qui tamen nefciunt, quomodo , & quate¬
nus , quibufque modis agelutinarit fibi natura divina hus
manam: nec refpondere poflint, an eo tempore quo
corpus exanime jacebatin fepulchro , Chriftns potue¬
rit dici homo. : Nec male gratias agit Deo, qui-fibi
nihil tribuens, fummam boni operis illius gratiæ fert
acceptam , etiamfi non dimetiatur pollice; quantum
gratias Deo, coluitque Deum, & tamen aliquandd
ignoravit illad tuum quid; quantum , &quatenus.Co¬
luit, egitque gratias divus Bernardus, qui tamen:hæ¬
ret in his quæftionibus. Egit Thomas, opinor, SciSco¬
tas, qui inter fefe diffentiunt. Agunt & hodie pluri¬
mi gratias Deo, qui contenti Patrum definitione noti
expendunt ad trutinam, quid, quatenus, & quantum.
An Chriftianus non eft, nec Deum colit, nec illi fer¬
yire poteft, aut agere gratias, qui cum toto pectore
crédatrarticulum de: carnis refurreétione 4! tamenmnoñ
difputat, nec evequitur illa tim. multa,’ qua: 'Theolo¬
gi circa hanc materiam difputant? An totum Deum
nefcit, qui certa fiducia fpetans vitam aternam, non
excutit innumeras difficultates, que devidendo Deum
facie ad faciem ficuti eft, traCtanturà'Theologis? Ipfa
Virgo facratiflima non aliud quæfivit ab Angelo, quant
quomodo fine viri contaétu efiet paritura, fimulatque
audivit Spiritus Santtus faperventets & virtus Altifi«
mi obumbrabit tibi: mibil ultra feifcitata ; ancillam pro+
fefla eft cocleftis opificit: &¢ fieri poveft ut vel ignora¬
tity vel non inquifierit multa, qua Theologi difpu¬
tant de rationibus, quibus in corpufculo Vinginis illud
opificium Spiritus fuerit peraétum. Inteligis quot
exempla queam hic congerere, in quibus ridiculus 8€
impius crit tuus fcalaris. Quotfunt Chriftianorum mil¬
lia; qui Deum fincere diligunt, coluntque, quos ramen
fi interroges quid fit gratia, utrum creatum quiddam
Deus novit. An pionuhtiabis détalibus in univerfum 5
quod Deum nefciant; ignari quid, quantum, i& qua¬
tenus in ipfis operetur? Nam huc perducent illos tui
gradus. Et impius erit indignufque Chriftiani nomine,
qui contentus tencere quod traditum cft, verum Chris
i corpus & fanguinem effe in Euchariftia, nifi ques
fierit & affequatur, quomodo ‘corpus folidum ‘fir abf:
que dimenffonibus, quomodo corpus hominis fit abe
que diftinétione membrorum, hoc eft, ut non alibi
fit pes, alibi caput, alibi petus, fed ubique totum
fit: item quomodo folidum: corpus poftitin coslo fedes
re ad ‘dextram Patris, & idem vot‘ locis in terra come=
di ab hominibus. Equidem arbitror , nec tu, nifallor;
inficiaberis, millies centummillia regnatura:cumiChri/fo;
que dum viverent nunquam exquifierunc, an in omnis
büs tantum patiatur voluntas hominis, an fimul & agat
aliquid, & fi quid agat; quomodo unius operis poflint
elle plures caufe, & utra canla Gr principalis, utrafes