Page 618 [618]
me ia
Rom.
Vi.
y23t DIGS Ss PADS Eye
LOT UE, CRÉAS AMEL 1233
admodum igitur maloram conatus vertit in bonum pio¬
rum, ita bonorum conatus non affequuntur quod expe¬
tunt, nifi adjuti gratuito Dei favore. Nimirum hoc
eſt quod fubjicit Paulus: Zgitur non volentis, neque cur¬
ventis ſed miſerentis eſt Dei. Prævenir Dei miſericordia
voluntatem noftram , comitatur eamdem in conando,
dat felicem eventum. Et tamen interim volumus, cur¬
rimus, affequimur, fic tamen ut hoc iplum quod no¬
ftrum eft adfcribamus Deo, cujus fumus toti.
Satis autem explicant nodum de præfcientia, quod
non imponat neceflitatem voluntati noftræ , fed mea
fententia vix alius felicius quam Lanrentius Valla. Nec
enim præfcientia caufa eft eorum quæ eveniunt, cum
& nobis contingat multa præfcire, quæ non ideo eve¬
niunt, quia præfcimus, fed ideo præfcimus, quod fint
eventura. Quemadmodum non ideo fit eclipfis folis,
quod cam: Aftrologi futuram prædixerint, fed ideo fu¬
turam predixerunt , quod effet futura. Cæterum de
voluntate ac deftinatione Dei difficilior eft quæftio.
Vult enim Deus cadem que præfcit. Nam aliquo mo¬
do velit oportet, qui quod prefcit futurum , tamen non
impedit, cum ipfi fit in manu. Et hoc eft quod fubji¬
cit Paulus: Voluntati ejus quis refitit, fi miferetur cui
vult, fi indurat quem vult? Etenim fi effet Rex, qui
quicquid veller, efficeret, neque quifquam poffet obfi¬
animus. Cæterum quod in paucis At > on pertinet ad
generalem fententiam. Et tamen m his quicquid Deus
vult , ex juftis caufis vult, licet nobis aliquoties inco¬
gnitis. Huic voluntati nemo potett refiftere , fed ordi¬
[nate voluntati, five, ut Schole yocant , voluntati
Ifigni, mimium feepe refittitur. An non reftitit Hicrofos
Sed dixerit aliquis : Interim duplici nomine neceffi¬
tas eſt in rerum eventis, quod nec prafcientia Dei fal¬
li poffit, nec voluntas impediri. Non omnis neceſlitas
excludit liberam voluntatem , quemadmodum. Deus
Pater necelfario gignit Filium , & tamen volens ac li¬
videtur noftræ voluntati neceflitatem inducere. Nec
hanc quæftionem explicat Paulus, fed objurgat difpu¬
tantem : O homo tu quis es, qui reſpondes Deo © Verum ob¬
Jurgat impie obmurmurantem , veluti fi herus dicat
fervo refponfatori , Quid tua refert, quare fic jubeam,
tu fac quod jubeo? aliud refponfurus, fi fervus pru¬
dens ac benevolus modefte cupiat a domino difcerc,
quare velit hoc fieri, quod in fpeciem videretur inuti¬
le. Voluit Deus malc perire Pharaonem , & jufte vo¬
luit, & bonum erat illum perire: nec tamen ille coa¬
cus eft Dei voluntate, ut pertinaciter effet impius.
Veluti fi dominus fciens pravum ingenium fervi com¬
mitteret illi munus, in quo daretur occafio peccandi,
quo deprehenfus lueret ponas in exemplum aliorum ,
prefcit illum peccaturum & ufarum ingenio fuo , &
vult eum perire , & vult eum aliquo paĉto peccare ,
nec tamen excufatur fervus, qui fuapte malitia pecca¬
vit. Jam enim antea commeritus eft, ut omnibus pro¬
dita ipfius malitia det pænas. Verum unde fumes ini¬
tium meritorum , ubi eft perpetua neceffitas , & ubi
nunquam fuit libera voluntas?
Quod autem de rerum eventu diximus , quia Deus
frequenter alio vertit quod agitur, quam deftinarant
homines, ut in plerifque verum eft, ita non eft perpe¬
tuo verum: & frequentius accidit in malis quam in
bonis. Judi crucifigentes Dominum ; deftinarant il¬
lum in totum abolere: hoc impium illorum confilium
Deus vertit in gloriam Filii fui, & in falutem totius
mundi. Sed Cornelius ille Centurio, qui bonis operi¬
bus ambiebat favorem. Numinis, aflequutus eft quod
volebat. Et Paulus confummato curfu aflequutus eft co¬
ronam , quam ambiebat. Hic non excutiam, an Deus,
qui eft fine controverfia primaria & fumma caufa omni¬
um quæ fiunt, quædam fic agat per caufas fecunda¬
1jas , ut ipfe interea nihil agat ; an fic agat omnia, ut
{ecundarie caufe tantum cooperentur caufe principa¬
li, tametfi non funt alioqui neceflariæ. Certe dubitari
non poteft, quin Deus, fi velit, poffit omnium fe¬
cundariarum caufarum naturalem effe@um in diverfam
vertere. Videlicet efficere poteft, ut refrigeret & hu¬
mectet ignis, ut duret & exficcet aqua , ut ob{curet
ſol, ur rigeant flumina , ut fluant rupes, ut fervet ve¬
nenum, ut interimat cibus. Quemadmodum ignis for¬
nacis Babylonica tres pueros refocillavit , & idem Chal¬
daos exuffit. {d quoties facit Deus, miraculu:
i m dicitur.
Hac ratione poteft adimere guftum palato , i
judicium
pefacere, & ad id quod ipfi vifum fuerit cogere. Quem¬
admodum fecit in Balaam, qui venerat ut malediceret 5
}
rebus aliqua poni necefitas ; quæ tamen non excludat
libertatem noftræ voluntatis. Præſciebat Deus, & quod
prafcicbat aliquo modo volebat , fore ut Fudas prode¬
ret Dominum, Itaque fi {pectes Dei preefcientiam in¬
fallibilem , & voluntatem immutabilem , neceffario
eventurum eft , ut Gudas prodat Dominum, & tamen
Fudas poterat Mutare voluntatem fuam , aut certe po¬
terat non fufcipere voluntatem impiam. Dices: Quid
‘fi mutaffer? Non fuiflet falla Dei præfcientia, necim¬
|pedita voluntas, cum hoc ipfum preefciturus fuerit ac ;
voliturus, quod effet mutaturus voluntatem. In his gui
rem Scholaftica fubtilitate difcutiunt, recipiunt neceffi¬
|Fatentun enim neceflario confegui, quod Judas prodi¬
tumus fuerit Dominum, {i hoc ab æterno voluntate effi¬
caci voluit Deus: at negant confequi, quod ideo ne¬
ceflario proditurus fic, cum ex fua praya voluntate fut
ceperit impium negotium. Sed non eft hujus inftitu¬
ti, hoc genus argutias perfequi. Jam quod diétum eft,
Induravit Dominus cor Pharaonis, poteft codem accipi Exod,
fenfu, quo accipitur illud Panli, Tradidit illos in repro- YIN
bum fenfum: ut idem opus fit peccatum, & poæna pec¬
cati. Sed quos tradit Deus in reprobum fenfum, uti¬
que tradit ob merita præcedentia , veluti Pharaonem,
lum; Philofophos ,quod cum Dei divinitatem noffent,
coluerint lapides & ligna. Verum.ubi mera perpetua¬
que necefitas et, nulla poffunt efe merita, neque
bona, neque mala, Ad hæc, negari non potelt, ‘quin
ad omnem aétum concurrat operatio divina, cum omnis
actio res quædam fit, atque etiam bonum quoddam
fit, velut adulteram compleéti, aut hoc ipſum velle,
\Czterum aétus malitia non proficifcitur a Deo, fed a
eres voluntate, nifi quod Deus, ut dictum eft, dic}
(offer aliquo fenfu malitiam voluntatis operari in nobis,
quod cam finat ire quo velit, mec revocet per fuam
gratiam. Ita perdidiffe dicitur hominem, qui cum fer¬
quod ad hunc locum attiner.
I Nunc ad alterum de Efan & Facob, de quibus non¬
dum natis oraculo refponfum eft: Major fervici minori,
ut habetur Gezefis xxv. Sed hac vox non proprie per¬
tinet ad hominis falutem : poteft enim Deus velle, ut
|homo, velit nolit, fervus fit, aut pauper, ut tamen
(non rejiciatur ab æterna falute. Cæterum quod'attexit
lex Malachia capite 1. Facob dilexi, Eſau’ autem odio
\babui: fi litteram urgeas, Deus nec amat quemadmo¬
non cadant affectus hujufmodi. Præterca, quod cœpe¬
ram dicere , videtur illic loqui Propheta non de odio
|quo damnamur in æternum , fed de affliétione tempo¬
raria: veluti dicitur ira ac furor Dei. Reprehenduntur
illic, qui volebant exftruere Idumeam, quam Deus yo¬
lebat manere dirutam. Porro quod attinet ad tropolo¬
glam , nec omnes Gentes dilexit Deus, nec omnes Ju¬
dæos odit , fed éx utraque gente quofdam elegerat ,
ut hoc teftimonium apud Paulum non admodum pu¬
gnet ad probandam neceffitarem , fed potius ad retun¬
dendam arrogantiam fudæorum > gui credebant fibi
proprie deberi gratiam Evangelicam, quod effent po¬
tteritas Abrahe, & Gentes abominabantur, nec recipi
patiebantur ad Evangelica gratiæ conſortium. Ad pau¬
: lo