Page 610 [610]
115.
12I5
LIB
TAI OP I CHI SSR
NTER difficultates , que non
pauce occurrunt in divinis Litte¬
ris, vix ullus Labyrinthus inexpli¬
cabilior , quam de Libero Arbitrio.
Nam hac materia jam olim Philo¬
fophorum ; deinde Theologorum
cnam, tum veterum, tum recen¬
tium ingenia mirum in modum ex¬
ercuit, fed majore, ficut opinor, negotio quam fru¬
ctu. Nuper autem renovata eft per Carolfadium X Ec¬
cin, fed moderatiore confli@atione: mox autem ve¬
hementius exagitata per Adartinum Lutherum, cujusex¬
flat de Libero Arbitrio afertio. Cui tametfi Jam non ab
uno refponfum eft, tamen quando ita viſum eſ amicis,
experiar & ipfe, num ex noftra quoque confliétatiun¬
cula veritas reddi poffit dilucidior. Hic {cio quofdam
protinus obturatis auribus reclamaturos gv Tora Vs
Erafmus audet cum Luthero congredi, hoc et, cum
elephanto mufca? Ad.quos placandos, fi tantillum fi
lentii licebit impetrare, nihil aliud preefabor in preefen¬
tia, quam id quod res eft, me nunquam jurafle in ver¬
ba Lutheri. Proinde nemini videri debebat indignum,
ficubi palam diffentirem ab illo ə nimirum } ut nihil
aliud, homo ab homine, tantum abeft, ut nefas fit de
illius aliquo dogmate ambigere, multo minus, fi quis
veritatis eliciendæ ftudio, moderata difputatione cum
illo congrediatur. Certe Lutherum iplum non arbitror
indigne laturum , ficubi quis ab ipfo diffentiat, cum
ipfe fibi permittat, non folum ab omnium Ecclefiæ
Doctorum, verum etiam ab omnium Gymnafiorum,
Conciliorum , Pontificum decretis appellare , quod cum
ipfe palam & ingenue profiteatur , mihi non debet apud
illius amicos effe fraudi , fi repeto, Proinde ne quis
hanc pugnam interpreretur , qualis folet effe intercom¬
miffos gladiatores , cum unico illius dogmate confli¬
&tabor, non in aliud , nifi ut, fi fieri queat, hac col¬
lifione Scripturarum & argumentorum fiat evidentior
veritas, cujus indagatio femper fuit honeftiffima ftudio¬
fis. Res fine conviciis agetur , five quia fic magis de¬
cet Chriftianos, five quia fic certius invenitur Veritas,
quee fepenumero nimium altercando amittitur. Equi¬
dem non ignorabam, quam non efem ad hanc appo¬
fitus palæftram: certe vix alus quifquam minus exer¬
citatus, ut qui femper arcano quodam natura fenfa ab¬
horruerim a pugnis: coque femper habui prius in li¬
betioribus Mufarum campis ludere, quam ferto comi¬
nus congredi. Et adeo non dele&or affertionibus , ut
facile in Scepticorum fententiam pedibus: difcefurus
fim, ubicunque per divinarum Scripturarum inviola¬
bilem auctoritatem & Ecelefiæ decreta liceat » quibus
meum fenfum ubique libens fubmitto, five affequor
quod preferibit , five non affequor. Atque hoc inge¬
nium mihi malo, quam quo video quofdam effe præ¬
ditos , ut impotenter addi&ti fententiæ nihil ferant,
quod ab ea difcrepet: fed quicquid legunt in Scriptu¬
ris, detorquent ad affertionem opinionis, cui fe femel
manciparunt: ficuti juvenes, qui puellam amant immo¬
deratius, quocunque fe vertunt , imaginantur fe vide¬
re quod amant. Imo, ut, quod eft fimilius, conferam,
quemadmodum inter eos inter quos incruduit pugna,
quicquid forte ad manum eft, five cantarus fit, five
diſcus, in telum vertitur. Apud fic affectos, quod ob¬
fecro poteft effe fincerum judicium? aut quis ex hujuf¬
modi difputationibus fruétus, nifi ut uterque ab altero
confputus difcedat ? Semper autem erunt quampluri¬
Petrus Apoftolus, indotti e7
qui depravant Scripruras ad Siam ipforum per¬
Y
inflabiles ,
ditionem.
1216
I
E
VIBS AGNONE EAT RE)
A) Libero Arbitrio multa variaque tradi a Veteribus > de
quibus nondum habeo certam perfuafionem, nif quod
arbitror efle aliquam Liberi Arbitrii vim, Legi quidem
Martini Lutheri afertionem, & integer legi, nifi quod
illic favorem quemdam in illum mihi fumpfi, nom alia
ter quam cognitor fayere ſoler gravato reo, Et quan»
quam ille rem omnibus pracfidiis magnoque fpiritu ver¬
fat agitque, mihi tamen, ut ingenue fatear, nondum
| perfuafit. Quod fi quis vel ingenii tarditati, vel impe¬
|ritiæ velit adferibere, cum hoc non contendam, mo¬
do tardioribus etiam permittant, vel difcendi gratia,
|congredi cum his quibus Dei donum uberius contins
lgit: præfertim cum Zurherus minimum tribuat erudi¬
toni, plurimum Spiritui , qui nonnunquam. inftillag
B quædam humilioribus, quae sopor illis negat. Hæc ad.
illos, qui fortiter clamant , Luthero plus efe eruditio¬
nis in minimo digitulo , quam Erafmo In toto corpore,
quod ego fane nunc non retellam. Ab iftis, quamlibet
iniquis; tamen illud, opinor, impetrabo, ut fi per me¬
conceditur in hac difputatione Luthero, ine quo paéto
gravetur præjudicio Doétorum > Conciliorum, Acade¬
| miarum, Pontrficum, & Czefaris ne meam caufam
deteriorem faciat quorumdam in judicando temeritas,
Etiamfi vifus {um mihi, quod illic Lutherus tractat,
percepiffe: attamen fieri porcft, utime mea fallat opi¬
nio, coque difputatorem agam non judicem.: inquifi»
toyem, non dogmatiften, paratus a quocunque difce¬
te, fi quid adferatur reétius aut compertius, Quanquam
C illud libenter perfuaferim mediocribus ingeniis, in hu¬
jus generis quzeftionibus non adeo pertinaciter conten=
‘dere; que citius ladant Chriftianam concordiam , quana
‘adjuvent pietatem. Sunt enim in divinis Litteris adyta
jquedam, in qua: Deus noluit nos altius penetrare, &
fi penetrare conemur , quo fuerimus altius ingrefli,
hoc magis ac magis caligamus, quo vel fic agnolcerez
mus & divine fapientiæ majeftarem imperveftigabilem,
& humanæ mentis imbecillitatem. Quemadmodum de
Taque quod ad fenfum meum attinet , fateor de
{pecu quodam Carycio narrat Pomponius Mela, qui pri¬
mum jucunda quadam ameenitate alleétar ac ducit ad
fe, donec altius ingreflos , tandem horror guidam ac
majeftas Numinis illic inhabirantis fabmoveat. Hue
igitur ubi ventum crit, mea fententia, confultius acre.
ligiofius etiam fuerit clamare cum Pavlo: O altitndo div Rom:
Vitiagum fapientie «9 fcientia Des quane incomprebenfibi- xt.
lia funt judicia cjus, C7 impervefiigabiles via ejas! Et
cum Efaia: Quis audivit fpiritum Domini, aut quis con» Eſaiy
Sliarius ejus fuit: quam -definire quod humane mentis ®
excedit modum.. Multa fervantur ei tempoti, cum jam
non videbimus per fpeculum & in ænigmate, fed re¬
velata facie Domini, gloriam contemplabimur.
Ergo meo quidem judicio , quod ad Liberum Arbi¬
trium attinet, quæ didicimus e facris Litteris, fi invia
pietatis fumus, ut alacriter proficiamus ad meliora res
hiétorum obliti: fi peccatis involuti > UE totis viribus
enitamur, adeamus remedium pœnitentiæ, ac Domi¬
ni mifericordiam modis omnibus ambiamus, fine qua
nec voluntas humana eft efficax, nec conatus: & fi
quid mali eft, nobis imputemus: fi quid boni, totum
adferibamus divine benignitati, cui debemus & hoc
ipfum quod fumus, ceterum guicquid nobis accidit in
hac vita, five letum, five trifte, ad noftram falutem
ab illo credamus immitti, nec ulli poffe fieri injuriam
a Deo natura jufto , etiam fi qua nobis videntur acci¬
dere indignis. Nemini defperandum effe veniam a Dea
natura clementiflimo. Hæc, inquam, tenere, mco jus
dicio , fatis erat ad Chriftianam pietatem, nec crat ir¬
religiofa curiofitate irrumpendum ad illa retrula, ne
dicam fupervacanea : An Deus contingenter præfciat
aliquid? Utrum noftra voluntas aliquid agat in his quæ
pas
E