Page 18 [18]
eſt intelligat, modo detur æquus & integer, quique
cognofcere ftudeat , non affeétet calumniari, At fi
quis iftorum habeat rationem , qui primum nullo
{unt ingenio præditi , minore judicio , deinde nihil
émnino bonarum litterarum attigerunt , fordida tan¬
tum ifta , perturbataque doétrina infecti potius quam
eruditi : demique infenfi omnibus, qui fciunt, quod
ipfi nefciant, nec aliud fecum adferentes propofitum,
quam ċalumniandi , quicquid illud fit, quod forte
utcunque intellexerint , is nimim nihil omnino
fcripturus eft, fi vacare velit calumnia. Quid, quod
iftorum nonnullos gloria ftudium ad calumniandum
adducit ? Nihil enim gloriofius infcitia cum feientia
tiant famam, nec eam poffint bonis rationibus afic¬
qui , malunt Ephefam illum juvenem imitari , qui in¬
cenlo fano totius orbis celeberrimo nobilitatus eft,
quam inglorii vivere. Er cum ipfi nihil letu dignum
offint edere , toti funt in hoc, ut celebrium virorum
ucubrationes carpant. De aliis loquor, non de me,
qui nihil omnino fum , ac forie libellum ipſe ne pili
quidem facio, ne quis putet hac re commoveri nos.
Quid autem mirum , fi tales, quales modo diximus,
propofitiones aliquot eligant, ex magno decerptas o¬
pere, quarum alias faciunt fcandalofas , alias irreye¬
rentiales, alias male fonantes, alias impias & hærefim
fapientes? non quod heec mala reperiant illic, fed quod
ipfi fecum adferant. Quanto placabilius erat, & Chri- |C
ftiano candore dignius, eruditorum hominum indu¬
firiam favore alere? & fi quid forte fortuna fuerit
elapfum incogitantius, aut connivere , aut comiter in¬
terpretari, quam inimice quaerere quod reprehendas,
& fycophantam agere, non Theologum? Quanto feli¬
cius mutua collatione, vel docere, vel difcere : &, ut Hie¬
xonymianis utar verbis , ¿n Scripturarum campo fine noſtro
dolore ludere? Atiniftis mirum quam nihil fit medium.
Quofdam Auétores fic legunt , ut quantumyis manife¬
Rum inciderit erratum, vel frivolo prætextu defen¬
dant: in quofdam adeo funt iniqui, ut nihil tam cir¬
cumfpecte dict poffit , quod non aliqua ratione calu¬
mnientur. Quanto preftiterat dum hac agunt , dum
vicifim & lacerant , & lacerantur, fimul & fuum per“ ¡D
dentes otium ,& alienum, Græcas, aut Hebraicas , aut
certe Latinas litteras difcere ? quarum cognitio tantum
adfert momenti ad divinarum fcientiam Litteraram,
ut mihi fane videatur vehementer impudens , earum ru¬
dem Theologi nomen fibi vindicare.
Proinde, Martine optime , pro mea in te benevolen¬
tia, non te definam adhortari, quod antehac feepius
feci, ut ftudis tus faltem Grecarum litterarum co¬
gnitionem adjungas. Rara quaedam eft ingenii tui fe¬
citas. Stylus folidus & nervofus , ac fluens & exu¬
berans, animum arguit non fanum modo, verum ctiam
fœcundum. Suppetit ætas non tantum integra , fed
virens adhuc & florida: & vulgatum iftum fludiorum
curfum jam feliciter abfolvifti. Crede mihi, fi iftis|E
tam præclaris initiis Græcanicæ litteraturæ colopho¬
nem addideris , aufim rum mihi, tum aliis omnibus
magnum quiddam de te polliceri, & quod antehac
nemo recentium Theologorum preftiterit. Quod fi
in hac es opinione , ut amore vere pietatis putes o¬
mnem humanam eruditionem efle contemnendam , &
arbitraris ad hanc fapientiam majore compendio per¬
veniri , transfiguratione quadam in Chriflum , ceetera¬
que omnia, qua digna cognitu fint, plenius in fidei
nomine perfpici quam in hominum libris , facile tuæ
fub{cripfero fententiz, Quod fi, ut nunc habet hu¬
manarum rerum ftatus, veram Theologicæ rei cogni¬
tionem tibi promittis abfque linguarum peritia, præ- | F
fertim ejus , in qua plerægue ſunt traditæ divinæ Lirt¬
tere, tota nimirum erras via, Atque utinam hanc
rem perſuadere tibi tam poflim quam cupio: nam cu¬
pio non minus quam & te diligo , & tuis ftudiis faveo :
porro tum diligo effufiflime , tum faveo impenfiffime.
Quod fi tibi non poflum approbare, faltem ilud ami¬
ci precibus dones velim , ut periculum facias, Nihit
recufabo fupplicii, nifi fateberis amicum ac fidum fu¬
ife confilium. Si quid meretur hic meus in te amor,
fi quid valet patria communis, fi quid tnbuis huic,
non aufim dicere, doctrinæ , fed certe laboriofx in bo=
nis litteris exercitationi , fi quid tribuis ætati, nam
quantum ad annos attinet, ego tibi pater cfle poflem,
fine me hoc vel gratia, vel auctoritate, fi minus argu¬
mentis, abs te impetrare, Ira demum mihi videbor
eloquens , quod tu mihi foles tribuere, fi hanc rem
perfuafero. Quod fi aflequor, futurum eft ut uter¬
que gaudeamus, ego dedifle confilium , tu paruifle:
Et qui nunc es omnium cariflimus, hoc nomine non’
paulo futurus es carior , quod te tibi reddiderim ca¬
riorem: fin minus, vereor ne natu jam grandior, ac
rerum ufu doétior, & meum probaturus fis confilium,
& tuam damnaturus fententiam : quodque fere folet
ufü venire, tum intelligas errorem tuum, cum feram
erit mederi. Poflem tibi permultos enumerare no¬
minatim , qui cani jam cœperint in his litteris repuca
rafcere , quod tandem animadvertiflent fine his man¬
cum ac cæcum efle litterarum ftudium. Verùm hac
de re nimis jam multa : ut ad tuam redeam Epifto¬
lam. Quoniam exiftimas hac una ratione leniri pofle
Theologorum invidiam , & veterem inftaurari favo¬
rem, fi quafi rarnwday , Sophie laudem opponam 240¬
rias encomio, vehementer hortaris & obfecras ut ita
faciam. Ego, mi Dorpi, qui neminem coptemno niff
meipfum , quique cupiam , fi liceat, umverfos mor¬
tales habere placatos, nec hoc laboris gravarer fufci¬
pete , nifi profpicerem futurum, ut fi quid apud pau¬
culos iniquos & indoétos ortum eft inyidie , non fo¬
lum non exftinguatur, verum etiam magis exaccrbe¬
tur. Proinde fatius efle ducos pu) wuydy 70 28 xeluevor
xau > 9 tavtis Kapoelvas pi) dmrerda:. Reétius; ni
fallor , tempore languefcet hac excetra.
Nunc ad alteram Epiftolæ tuæ partem venio. O¬
peram meam in Zlieronymo reſtituendo magnopere
comprobas, & ad confimiles hortaris labores. Hor¬
taris ta quidem jam currentem, quanquam nof tam
hortatoribus opus eft ad hanc rem, quam adjutoribus:
tantum elt in negotio difficultatis. Verùm nolo poft¬
(hac mihi quicquam credas, nifi hic veracem depre
henderis. Iti, quos tantopere offendit Moria , nec
Hieronymi probabunt Editionem, nec ifti multo funt
equiores Bafilio, Chryſoſtomo, Nazianzeno, quam no¬
bis, nifi quod in nos licentius debacchantur, quan¬
quam aliquoties irritatiores, nec illis indigna lumini¬
bus verentur effutire: bonas litteras metuunt, & fue
ument tyrannidi. Atque ut intelligas, me non temere
hoc divinare, cum opus effet inftitutum, & fama jam
percrebuifier, accurrere quidam graves, ut habentur,
viti, & infignes, ut fibi videntar, Theologi , per
omni facra Typographum obteftantes, ne quid Græ¬
citatis aut Hebrailmi pateretur admifceri: ingens in
cis litteris cfle periculam, nec quicquam efle fructus,
ad folam curiofitatem efle paratas. Et ante hoc tem¬
pus cum apud Britannos agerem, forte fortuna incidit
mihi compotatio cum Franciſcano quodam, primi no¬
minis Scoriffa,
- 0
IN iffa, qui plebis judicio multum fapere, ſuo
nihil nefcire videtur: huic cum expofuiflem j= quid
H / 1 i efle
quicquam in hujas libris, quod a Theologis non in¬
telligeretur : homo ufque adeo indoétus, ut demirer
fi tres verſus in omnibus Hieronymi lucubrationibus
reéte intelligat. Addebat homo fuavis, fi quid! in
eee: Præfitionibus addubitarem, Britonem omnia
uculenter expofuife, reel 1 Dorpi id iftis
La Ps Queefo, mi Dorpi, quid ittis
acias 4 heologis, aut quid preceris, nifi forte fidelem
medicum , qui cerebro medeatur? Et. tamen hujus
E funt aliquoties , qui 1a Theologorum confefiz
oruflime vociferantur, hi de Chriftianifmo pronun¬
tiant. Timent & horrent ceu rem periculofam ac pe¬
ftilentem > Guam divus Fheronymus, quam Origenes
ctam fenex magnis fudoribus fibi paravit, quo’ vere
Theologus cflet, At duguftinus Jam Epifcopus; jan?
ſenc