Page 16 [16]
{cat mundus, videantur mibil (cifle, qui antehac vul¬
go nihil nefcire videbantur. Horum funt illi clamo¬
res, borum illi tumultus, horum conjuratio în viros
melioribus addictos litteris. His non placet Moria,
quia non intellisunt neque Græcé, neque Latine: In
hujufmodi non Theologos , fed Theologiz hiftrio¬
nes, fi quid forte di&um fit acerbius, quid hoc ad
magmficentilimum bonorum Theologorum ordi¬
nem? Nam & pietatis fludio commoventur ifti, cur
Morie potifimum fuccenfent ? Quam impia , quam
fpurca, quam/peftifera feripfit Paggias è At hicut au¬
tor Chniftanus paflim habetur in finu, in omnes pe¬
ne verfus linguas. Quibus probris, quibus malediétis
clericos infeétatur Pontanus? At hic ut lepidus ac fe¬
ftivus legitur. Quantum obfccenitatis eft in /uvenale ?
At hune quidam putant concionatoribus etiam utilem
effe. Quam maledice fcripfit in Chriftianos Cornelius
Tacitw? quam inimice Sgetonsws? quam impie derident
immortalitatem animarum Plnigs & Lucianus? At hos
tamen eruditionis gratia legunt omnes, & merito qui¬
dem legunt. Solam Adoriam, quia falibus aliquot lu¬
ferit , non in bonos Theologos , & eo dignos titulo,
fed ineruditorum frivolas quzftiunculas, & ridicu¬
lum Magiftri noftri titulum , ferre non poflunt. Ac
duo tresve nebulones, T'heologico fchemate perfona¬
ti, mihi conantur hanc movere invidiam, qua{i Theo¬
Jogorum ordinem Jeferim & alienarim. Ego tantum
tribuo Theologicis litteris , ut cas ſolas {oleam appel¬
lare litteras. ita fufpicio venerorque hunc ordinem,
ut huic ‘uni nomen dederim , ac voluerim adſcribi.
Quanquam pudore prohibeor , quo minus mihi tam
eximium otulum afieram , quippe qui non ignorem,
quæ dotes & eruditionis & vitæ Theologico nomini
d'beaniur. Nefcio quid homine majus profitetur „qui
Theologum proftetur: Epifcoporum ea dignitas eft,
haud mei fimilium. Nobis fatis ett Socratiexm illud
dictierfle , qued nihil omnino ſcimus, & qua poflumus
operam noftram juvandis aliorum ftudiis conferre. E¬
quidem nefcio ubinam lateant ifti duo tresve Theo¬
Togorum Dii, quos feribis mihi parum effe propitios.
Jpie compluribus in locis fum verfatus ab edita Moria,
in tot Academiis vixi, in tot frequentifimis urbibus,
núllum unquam Theologum mihi fenfi iratum » mifi
unum aut alterum ex iftorum numero, gui omnibus
bonis litteris funt hoftes. Nec ji tamen unquam ver¬
bo mecum expoftularunt. Quid in abfentem mufli¬
tent, non admodum obfervo, tot bonorum judicio
fretus.
Ni vererer, mi Dorpî, ne cui videar arrogantius ,
quam verius hæc dicere, quam multos tibi poffem
recenfere Theologos, vitae fan&imonia celebres, eru¬
ditione præcellentes, dignitate præminentes, aliquos
ex his etiam Epifcopos, qui me Nunquam magis am¬
plexi funt , quam pòft editam Morian, & quibus il¬
Je libellus Magis arridet , quam mihi ipf. Horum
fingulos titulis ac nominibus fuis hoc loco referrem ,
nifi vererer ne tantis ctiam viris, Morie caufa, futu¬
ti fint iniquiores tres ifti Theologi, imo unum dun¬
taxat effe puto apud vos iftius autorem tragoedie,
Nam rem propemodum conjecturis aflequor. Quem
fi vellem fuis depingere coloribus, nemo miraretur
ejufmodi viro difplicuife Moram: imo mihi non pla¬
ceret, nifi talibus difpliceret , quamquam nec mihi
placet. At ifto certe nomine minus difplicet, quod
talibus ingeniis non placer. Plus apud me ponderis
habet fapientum & eruditoram Theologorum judi¬
cium, qui tintum abfunt, ut me fugillent mordaci¬
tatis, ut moderationem etiam & candorem meum lau¬
dibus vchant, qui procax per de argumentum ci¬
tra procaciam tfactarim , & in re jocofa fine den¬
te Juferim, Etenim ut folis refpondeam Theolo¬
gis, quos folos audio ofendi, quis nefcit quam mul¬
ta vulgo quoque dicantur in mores malorum Theolo¬
gorum. Moria nihil attingit iftiufmodi, tantum jo¬
catur in otiofas illorum difceptatiunculas : nec has i¬
Phas tamen fimpliciter improbat, verum cos damnat,
A
B
C
D
E
E
ERASMI 8
qui in his folis Theologicæ rei puppim (ut ajunt) &
proram collocant: quique logomachiis, ut divus ap¬
pellavit Pawlus , ejuimodi {ic occupantur , ut nec Eu¬
angelicas, nec Propheticas , nec Apoftolicas litteras
vacet legere. Atque utinam, mi Dorp7, pauciores ef=
{ent huic obnoxii crimini. Poflem tibi producere,
qui annum egreffi oftogefimam , tantum æratis in
hujufmodi tricis perdiderint, nec unquam contextum
Euangelicum evolverint, id quod à me compertum
ipfi quoque demum confefti funt. Ne (ub oria qui
dem perfona fum aufus dicere, quod tamen non raro
multos audio deplorantes , Theologos & ipfos, fed
vere Theologos, hoc cft, viros integros, graves , eru¬
ditos, & qui Chrifti dogtrinam penitus ex ipfis imbi¬
berint fontibus. li quoties apud cos ſunt, apud quos
fas liberas animi voces depromere, deplorant hoc re¬
centius Theologiz genus mundo invectum, & vertus
illud defiderant. Quid enim co fan&ius, quid auguftius,
quid zeque refipiens ac referens illa cocleftia Chrifti dog¬
mata? at hoc, ut omittam barbari factitiique fermonis
fordes & portenta, ut omittam omnium bonarum litte¬
rarum in{citiam, ut imperitiam linguarum, fic Ariftoteles
fic humanis inyentiunculis, fic profanis ctiam legibus
eft contaminatum, ut haud fciam an purum illum ac fin¬
ccrum Chriftum ubique fapiat. Fit enim, ut dum ad
humanas traditiones nimium avertit oculos, minus af
fequatur archetypum. Hinc fæpenumero coguntur
Theologi cordatiores aliud apud populum dicere,
quam vel apud fe fentiant, vel apud familiares loquan¬
tur : & aliquoties non habeant quod refpondeant con¬
fultoribus, cum perfpiciunt aliud docuiffe Chriftum,
aliud humanis traditiunculis imperari. Quafo, quid
commercii Chriffo & Ariftoreli? Quid fophifticis ca¬
ptunculis cum æternæ fapientiæ myiteris? Quorfum
totquæftionum labyrinthi? inter quas quam multe fune
ouote , quam multa peftilentes , vel hoc ipfo quod
contentiones & diffidia pariunt? At funt veftiganda
quædam , funt & decernenda queedam , non abnuo: fed
È diverſo permulta funt que reétius fit omittere quam
inquirere, & fcicntiæ pars eft quædam nefcire : permul¬
ta de quibus falubrius eft ambigere quam ftatuere. Po¬
ftremo fi quid ftatuendum eft, id velim reverenter, non
| arroganter: & ex divinis Litreris, non ex commentitiis
hominum ratiunculis fatui. Nunc neque queftiuncu¬
larum ullus eft finis, in quibus ipfistamen quanta famie
liarum & fiétionum diflenfio ? & quotidie decretum ex
decreto nafcitur. Breviter eo redaéta res eft, ut negotii
| ſumma non ram ex Chriſti præſcripto, quam ex Schola¬
| fticorum definitionibus , & Epifcoporum qualiumcun¬
que poteftate dependeat. Quibus rebus fic involuta
funt omnia, ut ne {pes quidem fit mundum ad verum
illum Chriftianifmum revocandi, Hxc aliaque per¬
multa perfpiciunt ac deplorant fan&iffimi, idemque
doétiffimi viri, quorum omnium precipuam caufam
in audax hoc & irreyerens recentium Theologorum
genus rejiciunt,
O fi tibi liceret, mi Dorp: , tacitis oculis animi mei
cogitationes intueri, nimirum intelligeres quam mul¬
ta prudens hoc reticeam loco, At horum aut nihil atti¬
Sit Moria, aut certe Jeviffime attigit, ne quem offende¬
rem. Atque candem cautionem in omnibus fervare cu¬
ravi, ne quid obfecene {criberem be quid peftiferum
moribus, ne quid feditiofum , aut quod cum ullius or=
dinis injuria conjunétum vidcri poflet. Si quid ibi di¬
ĉ&um eit de Divorum cultu > femper reperies aliquid
ad{criptum , quod palam teftetur nihil aliud taxari quam
fuperftitionem non re&e colentium Divos. Item &
quid in Principes, fi quid in Epifcopos, fi quid dicitur
in Monachos, femper addo, quod declaret illud in or=
dinis injuriam non efle ditum > fed in corruptos & ſuo
indignos ordine, ne quenquam bonum lederem, dum
malorum infeétor vitia. Ac turfus dum hoc ago, fub¬
tractis omnium nominibus , effeci quod in me fuit,
{ne vel mali poflent offendi. Poftremo dum falibus &
curatum eft ut triftes etiam & morofi boni confulant,
5 LR TA