Page 42 [42]
1497:
traétum, id amoris in me tui cumulo accrefcat. Bre¬
nim quo minus agnofco , que mihi tribuis, co me ma¬
gis ames neceffe ct. Quare jucundiffima prorfus fuit,
ab homine tum amantiffimo, tum integerrimo profe¬
Gta laudatio: que, fi vera fuit, pro teftimonio; fin
falſa, pro beneficio debeo. Is enim demum benefi¬
cium accipit, qui fine caufa laudatur. Nam quod me¬
renti datur, jus eft, non beneficium. Quanquam ego
tuam de me predicationem yeriffimam efle percupio ,
aut ita certe mihi videri, de qua tantum mihi blan¬
dior, ut homo ad vitium ufque putidulus, jam prope¬
modum mihi placere coeperim, quod tibi, hoc eft,
Rofeio placuerim: cui fi quis faftidium non moverit, is
non in poftremis fuerit numerandus. Nitorque adeo
mihi captiofo etiam enthymemate imponere. Quid
eft, inquam, cur temetipfum abjicias, quum Sixtino
videaris effe aliquid? Is quoniam te miratur, aut men¬
tiatur, dut erret neceffe eft. Atqui non mentitur ho¬
mo fimpliciffimus, non errat doétiffimus , idem judicii
vir acerrimi. Sed amat, & cecutiunt amantes. Amat,
fed quia peMpexit. Quid enim in me amat Sixtenus,
nif literas? quas fi vere in nobis vidit, atque hoc no¬
mine amat, non cæcutit. Sin minus, ne amat qui¬
dem, fublato co, ob quod unum crat amaturus. Quod
fi nec amat, & falfo laudat, profecto aut affentatur,
aut ridet: quæ vitia fi minus in S¿xz¿zi mores quam in
Herculem ignavia conyenit, non minus vere quam a¬
manter laudavit. Ita ſum ad mihi blandiendum acu¬
tulus. At rurfum nimis impudens videtur, laudes tam
amplas agnoícere : nec libet tamen refcribere, & juxta
vetus Adagium, Auribus lupum teneo, quem negue uti
amittam , neque uti retineam fcio. Si recipio, nimium
mihi; fin retello, parum tibi tribuerim. Si recufo,
tuæ vel fidei, vel prudentiæ derogo ; fin admitto, mi¬
himet plus fatis arrogo. Si quod datur accipio, non
aliorum modo, verum etiam meo ipfius judicio info¬
lentiffimus fuero; fin renuo, aut tuam fapientiam,
aut integritatem in manifeftum crimen yocem, ut aut
parum per{pexifle, aut parum finceriter quod fenferis,
pronunciaffe videaris. In has anguſtias protrufus fum,
ut mihi fi Seylam fugero, in Charybdim fit inciden¬
dum, videlicet ut aut ridiculus fim ipfe, fi tuas laudes
agnovero; aut contumeliofus, fi rejecero. Quamob¬
rem meum quidem, fuaviffime Svxtine, confilium fue¬
rit, ut pofthac Era/mam tuum gut figurate laudes , ftro¬
phas eas, quibus id fieri foleat, non infcite calles, aut
certe apud alios. Quum enim mihi me laudas, munus
offers, jucundiflimum illud quidem , (quid enim optabi¬
lius, quam ab co laudari, quem nemo non laudat?)
fed quod neque accipere poflim fine pudore , neque re¬
cufare fine contumelia. Apud alios, vel Deum me fa¬
cias licebit, nullo alterutrius periculo. Non fumus
quidem ex co hominum genere, qui fe alunt alieno
pede, quam fuo metiri, qui nunquam in femet defcen¬
dentes, nec quod in tergo eft mantic, in pectus re¬
vocantes, toti ex aliorum fuffragiis pendent, & pavi
in morem ad adulantium voces fete dilatant. Quod ge¬
nus fi maxime fimus, non tamen nocebit laus, quam
non fenfero. Deinde five credent apud quos de ami¬
culo buccinaris, melius de me fenfuri funt: five non
credent, faltem non erit cur pejus fentiant. Rurfum
ad te quod attinet, {i fidem facis, candidus videberis,
qui alienis virtutibus neutiquam invideas; fin minus,
urbanitas tamen laudabitur , qui malis falfas aliorum vir¬
tutes laudare , quam vera infeétari vitia. Hic, ut vides,
utrique lucelli eft aliquid, damni nihil. At amicum
coram qui laudat, tametfi abundantia quadam amoris
id facit, vide tamen quantum incommodi intempeftivo
adferat officio. Aut enim ufure fpe foenerare cam lau¬
datiunculam videbitur, ut folent qui laudant, quo mu¬
tuo laudentur, aut affentari præfenti, aut ut in opti¬
mam pattem accipiatur, amori indulgere fuo. Unde
fit, ut aut vana, aut certe vero inferiora narraffe pu¬
tetur. Tum fi qui laudatur, obticefcat, laudem ta¬
A
B
C
E
E
ERASMI 12
ud exclamant, Adurnum mult fcabant. Verum ego
dum hac verbofius profequor, Atricifmi mei fum obli¬
tus. Et quorum, inquis, tandem tam multa? ut in¬
telligas, mi Sixrize,, tuam, ut dixi, laudationem fuif¬
fe quidem jucundiflimam (five enim mereor, quod non
opinor, do&iffimi viri teftimonio; five non mereor,
amiciflimi hominis amore delector.) Verum ne pro¬
fanis iftis amufis, id eft, a mufico lado alienis, ca¬
lumniandi literatos anfam prabeamus , hac feribendi
viciffitudine quam maxime certemus, fed hujufmodi
ferme argumentis utentes, ut fi quid in evolvendis li¬
bris altcerutri novum occurrerit, id communiter imper¬
tiamus, aut aliqua de re, que literaria lite fit dignas
digladiemur , aut falfis lepidifque fabellis ftudiorum no¬
ftrorum triftitiam exhilaremus, quidvis denique nuge¬
mur, modo ab hoc ambitiofo nimiumque vulgato {cri¬
bendi genere temperemus. Verum heus tu , Sřxtine , ne
quid de noftris erres verbis, lauda, imo vel convitia¬
re potius quam fileas. Quod hortaris, ut Mufas meas
excitem, AMercariali virga opus efle {cito, ut exper¬
gefiant. Et haud {cio letharguine fit, an fomnus: ut¬
cunque eft, melius opinor dormiunt, ineptæ funt, ob¬
{trepere , gurulæ , importunæ. Nihil periculofius
quam Panem ad canendum provocare ; enecabit, ubi
femel coeperit :
Non mifura cutem., niſi plena craoris, birudo.
Excitavimus nuper, & quidem iratas, è fomno plus
quam decenni, compulimufque liberorum regiorum
laudes dicere. Dixerunt & invitee, & femifomnes,
cantilenam nefcio quam , adeo fomnolentam, ut cuivis
fomnum conciliare poffit. Quæ cum mihi vehemen¬
ter difpliceret, facile illas redormifcere fum paffus. Por¬
ro efficere ut intelligant homines, Germanorum inge¬
nia nulla in re /talis efle inferiora, id profecto aut tu,
Sixtine , poteris, aut nemo, quem foecundiffima illa il¬
luftrium ingeniorum parens Frżfa , illa inquam Afr
ca, quæ femper aliquid hujufmodi novi miraculi pa¬
rit, tanquam Hannibalem quendam in hoc genuifie vi¬
detur , ut elfet qui poffet cum Rezz4zis de dottrine
principatu contendere. Sunt omnino in te dotes, Six¬
tine a quibus nihil non exfpectare debeamus ; Inge¬
nium ardens, vividum, folidum, mafculum; Memo¬
ria ampla, præfens, prompta; Animus dexter, & ad
omnia verfatilis; Lingua vocalis & expedita; Mores
iis virtutibus digni, ut non aliis rebus quam literis na¬
tus videaris. Adde huc quod non fero (ut plerique}
ad hæc ftudia accefleris, fed in ipfo veluti Mufarum
remio educatus, pro late meram literaturam imbi¬
de Et ea adhuc ætas eft, ut fi nunc demum his
efles ftudiis initiandus, tamen ab ingenio ifto flagran¬
tiffimo, ab ifta tam felici memoria, ab ifta tam infati¬
gabili induftria, nihil nifi fummum exfpe&are conve¬
niret. Nunc eo proceffifti, ut plurimos poft te reli¬
queris, pauciffimis fis fecundus. Quare magno animo
accingere, Ssxtine, & vel in zquandis Italorum inge¬
niis Hannibalem, yel edomandis, quibus heu nimium
bona obfidentur literæ, monftris, Æerculem te præ¬
fta, nos {peCatores plauforefque erimus. Carmen tuum
omnino tale mihi viſum eft, quale meum effe dicebas:
præfuli Charnoco tam placuit, quam ipfe es charus. Es
autem , mihi crede, Sixtine , unus omnium chariffi¬
mus. Bene vale. Oxonie, 28. Oftobris, Anno 1497.
EpisroLa XIV.
Eraſmus Roterodamus Roberto Pifcatoré, agenti
in Italia, Anglo, S. D.
Sa nonnihil ad te fcribere, Roberte charifa
fime, non quod metuerem, ne quid de tuo in nos a¬
more tanta temporum locorumque disjunétio detrivif¬
fet: fed quod in ea fis regione, ubi vel parietes fint
tum eruditiores, tum difertiores, quam noftrates funt
homines; ut quod hic pulchre expolitum selegans, ve
ns