Page 35 [35]
gignat »& uni obfequatur. Porro jam divertit a ma¬
rito , que {ui copiam alteri fecerit. Proinde inter
Chriftianos conjuges , nec graves incident offentx,
nec ob leves, vel ille, vel illa querer divortium, fed
protinus alter alteri reconciliabitur, fi quid per hu¬
Cap. Vi 34
A | tunus conetur adigere te, ut ipfum ad mille paflus
comiteris aliquo, bis mille potius cum illo ambules,
quam cum eo contentionem fufcipias: hac comitate
tolerantiaque fiet , ut nec is, qui propenfus eft ad
ledendum, exafperetur ad atrociora; & tu citius à
` 33 manam imbecillitatem inciderit. Audite jam & aliud.
eAudifis, Nihil aliud audiftis traditum majoribus, nifi ne pe¬
quia diftum > Ù
moleſtia libereris, quam fi malum malo propagetur;
& ex parvo reddatur magnum , ex uno multiplex,
jerarent, fed fi quid juraffent, id præftarent, veluti
jam obnoxii Deo, non tantum homini. Apud Judæos
igitur non punitur nifi perjurium. Ceterum qui non
interpofito jurejurando fallit proximum, apud Syna¬
34gogam impunitus eft. At hunc condemnat ac punit
lex Euangelica , quæ quo tutiores fitis à perjurio,
prorfus damnat omne jusjurandum , ut jam fas non
fit jurare, neque per Deum, neque per ea, qua vul¬
go videntur minus habere religionis, hoc eft, neque
35 per cælum quoniam thronus eft Des: neque per terram,
quia fcabellum eff pedum ejus : neque per Hierofoly¬
mam , quia civitas efè magni Regis, nimirum illius,
36 qui condidit & gubernat univerfa. Neque quemad¬
modum barbari jurant, per caput alterius , in quod
tibi nullum eft jus, ſed Deo facrum eft, qui ut vo¬
luit condidit omnia; cum tu nec unum pilum queas
-ex nigro facere album , aut ex albo nigrum. Quo¬
niam autem omnia Deo conditori facra tunt, religio¬
fum cffe debet per ullam omnino rem dejerare. Quid
autem opus eft ullo jurejurando inter eos, inter quos
mee pro fua fimplicitate diffidat quifquam , nec pro
fua finceritate fallere cupiat quifquam, criamfi liceat
impune, preefertim in rebus his, quarum contemtum
-profitentur. Inter vos igitur fanétior ac firmior effe
¿debet fermo fimplex, quam apud Judæos quamlibet
37xeligiofum jusjurandum. Apud vos enim „apud quos
- nihil efle debet in labiis , quod difideat ab animo,
nec animi tranquillitatem amittas, & fortaflis ex ini¬
mieo tibi reddes amicum tua bonitate. Rem arduam
agitis: ad hee omni ftudio contendendum eft, con¬
temtis interim hifce rebus levioribus , quibus alu
mortales, vel parandis augendifque, vel vitandis, to¬
tam vitam impendunt ; quibus illud interim ufa ve¬
nit, ut dum hac venantur, excidant è bonis ccelefti¬
bus, nec hic fuaviter vivant, ipfi fibi moleftiis mo¬
leftias accumulantes , variifque fimultatibus & odiis
femet involventes. Harum rerum contemtu , quae
nec fi adfint pios, nec fi defint impios faciunt, vos &
odium redimetis, & amorem ac benevolentiam vobis
comparabitis, & dottrine veftree conciliabitis fidem
veftem , vas, aut aliud fimile, cujus avidus eft, utabs
te auferat, potius quam aliis viis tibi ftruat infidias,
da flagicanti , fimul & illum devinéturus beneficio, &
te moleftia liberaturus. Rurfum fi quis pecuniam abs
te petit mutuo, ne gravere dare, etiamfi nihil inde
C! ft ad te rediturum, non folum ex ufura, fed ne forte
quidem: nam qui mutuum dat ad ufuram, non tam
impartit fua quam venatur aliena. Et cur graveris
ei dare mutuo , fortaflis ad te nunquam rediturum,
deerat? Ita veftro exemplo difcent homines, hæc ef¬
fe prorfus negligenda, quorum gratia iph nihil non &
ptum, quod habetur in Lege præcipuum : Diliges , Diliges pros
inguit , proximum tuum , O odio habebis inimicum A E
tuum. Benevolentiam exigit, ſed erga benevolos ac ji, fakes
benemeritos, caterum permittit male velle his, qui bis inimi¬
nos ledunt. Videtis quam huic precepto non dero-cum. ,
non eft alius ufus fermonis, nifi ut mutuo fibi figni¬
-ficent homines; quod animo fentiunt. Nec opus eft
in contra&ibus admifcere jusjurandum, aut exfecra¬
tiones, aut aliud fimile, quod & promittentem ob¬
Aringat metu, & ftipulanti fidem faciat. Abunde
“fatis funt duæ voces, non & etiam , ut neges te fa¬
.&urum, quod non polliceris, & preftes, quod fim¬
plici fermone te preftaturum receperas. Neque e¬
nim alter minus obftri&tus et fimplici nudoque ver¬
bo, quam Judzeus per omnia facra dejerans, neque alter
minus fidit, quam fi jusjurandum intercefliffer. Quod
fi quid his acceflerit, ex Vitio acceflerit oportet. Aut
enim parum bene fentit, qui jurat, de co, cui jurat,
aut diflidit is ,, qui jusjurandum exigit. At neutrum
competit in vos, quos omnibus modis perfectos efle
volo. Itaquecum in totum vetem jurare, non abrogo
Legem, que vetat perjurium , fed Legem reddo ple¬
niorem , ac longius ab eo fubmoveo, quod punit Lex.
38. Audiftis quid in injuria vindicanda patribus noftris
Ha&enus igitur coercuit libidinem ulcifcendi, ut ex
Judicum arbitrio deli&um talione penfaretur 5 & o¬
culum amitteret , qui alteri oculum extudiflet , &
dente pleGteretur, qui alteri dentem cxcufliflet.
Propterea quod fi injuriæ vindiéta permifla fuillet a¬
nimo læfi, frequenter accideret, ut pro dente excuf¬
fo vitam adimeret. Lex igitur hoc agebat, ne lon¬
39 gius æquo procederet ultio. At ego Legem hanc
non abrogo , ſed confirmo. Siquidem illud doceo
vos, pro quamlibet atrocibus injuriis nullam omni¬
no vindiétam efle repofcendam , nec ullum maledi¬
Gum malediéto, nec damnum damno, nec injuriam
injuria retaliandam ; adeo ut fi quis alapam impege¬
rit in maxillam, quze quidem contumelia vulgo vide¬
.tur intolerabilis, tantum abfit ut illi regeras alapam,
ut alteram potius maxillam illi cædendam præbeas,
mali{que duplicatam injuriam perpeti, quam referre
4o talionem. Quod fi quis trahat in jus ut tunicam adi¬
mat, adeo non eft cum illo contendendum, ut citius
41 illi pallium etiam ultro cedas. Rurfus fi quis Impor¬
tentus mutua in amicos benevolentia , illud à vobis
mee doétrinz fectatoribus exigo, ut diligatis & ini¬
micos, & his qui vos odio profequuntur, non folum
nonrefpondeatis odio mutuo, verum ctiam beneficiis
ad atnorem provocetis. Quod fi illi fucrint ufque ad¬
eo efferati, ut beneficio veltro nolint uti, fed fine fi¬
ne yos impetant, & malediétis ac malefactis inceflant,
vos tamen in medius affliétionibus adeo non mutetis
animum veftrum , ut pro illis rogetis etiam Deum,
quo refipifcant. Hac bonitate utentes erga univerfos
& bonos & malos, declarabitis vos efe non degeneres
filios Patris coeleftis, qui cupiens omnes fervare , tam
E| multa bona largitur dignis & indignis, Patitur enim
folem {uum effe communem & hisà quibus colitur , &
his à quibus contemnitur ; aC pluviam fuam patitur uti¬
lem effe juftis pariter & injuttis, malos ſuo beneficio
přovocans, ut refipifcant, bonos excitans , ut gratias
agant. Similitudo morum vos afferat Patri coeletti, &
ab co profeétam credent yeftram doctrinam, fi con¬
{pexerint in vobis illius infigniem bonitatem, Alioqui
fi diligitis diligentes, fi bene facitis bene de vobis me¬
ritis, fi bene vultis benevolis, crimen effugiftis, non
promeruiftis laudem. Non referre beneficium, in¬
gratitudo eft, etiam apud Ethnicos & publicanos ex¬
fecrabilis, quorum inflitatum infame eft etiam apud
re amantem. Et fi vos comes & affabiles prebueri¬
tis crga cognatos, aut populares veftros tantum, cæ¬
teros velut alienos nec falutatione dignemini, quid
eximium facitis? Nonne idem faciunt Ethnici? Vul¬
garia funt iſta, quæ noñ arguunt bonos, fed homi¬
nes tantum. Neque poflunt videri præclara , quæ ca¬
admirabili quadam luce bonitatis referre Patrem cœ¬
leftem, qui cum fit omnipotens, tamen ſua bonitate
Tom. Vil. G pro¬
46