Page 34 [34]
31 DESIDER
fem univerfm refolvas fummam, quam petebat ad¬
verfarius, cum minoris licuerit cum illo tranfigere,
mitiore adhuc & minus irritato. Sic in farcienda ami¬
cita noli efe morofus expenfor, uter magis fit in
culpa. Tantum hoc age, vel de jure tuo concedens
27 aliquid, ut incolumis {it concordia. Hactenus exem¬
Norme- plum contulimus, de caritate & odio, in quorum
chaberiss altero radix el totius pietatis Euangelicæ, in alte¬
ro peftis. Sed homicidio proximum eft adulterium,
nec ulla caritas ar&ior, quam matrimonii. . Con¬
| feramus igitur & hac de re, quid Lex præceperit
veftris majoribus, & quantum nos adjiciamus: Illis
nihil aliud diétum eft in tabulis, quam, Won com¬
mittes adulterium, fi commiferis, lapidaberis à popu¬
lo. Trague fanétus.& integer habitus eft apud Ju¬
dæos haétenus, quifquis fua contentus, abftinuit ab
28.uxore aliena. Sed ad legem Euangelicam , quam
ego defero, non folum committit adulterium, qui
conjugem alterius ftupro violat, & corpus corpore
complectitur, verum etiam qui oculis parum pudi¬
cis intuetur alienam. Ut enim homicidio vicinus
eſt, qui fratri ſuo irafcitur, ita tendit ad adulterium
cujus jam animus eft impudicus, cujus oculi funt
adulteri. Non habet maritus, cur té ad poenam
i | adulterii vocet , fed habet Deus, cur te damnet
adulterii, apud quem commifit flagitium, qui vo¬
luit. Quod igitur in homicidiis ett irafci, hoc in
adulteriis cft concupifcere; quod illic eft dicere ra¬
cha aut fatue, hoc hic eft oculos pafcere, & horum
illecebris aliene conjugis animum ad impudicitiam
follicitare. Verum, hic dicet homo carnalis, Quis
| queat non animo faltem concupifcere quod amat?
Imo quis amabit uxorem alterius, cum fuo pericu¬
| lo, cumque mariti injuria, qui fic eft affe&us ani¬
| mo, ut non folum nolit innoxium quenquam lade¬
te, fed etiam iis, è quibus lefus eft, beneficium
pro maleficio ftudeat reponere? Non poflum, in¬
29 quiet, oculos claudere. Imo præftat oculum eru¬
: CUR ere, quam per eum capere jacturam pietatis. Imo
ter, e, nullum corporis membrum tam debet effe carum
homini, quin præftet amputare, quam hujus occa¬
fione quiequam veris animi bonis decedere. Sic pro¬
perandum eft ad faftigium Euangelicee perfectionis,
ut quicquid obftiterit huc cunti, protinus fit abji¬
ciendum , quantumvis dulce , quantumvis amabile.
Lucrum eft, cujufvis rei jaftura parare margaritum
Evangelica caritatis. Proinde fi forte huc prope¬
ranti obftaculo fucrit oculus tuus dexter, noli cogi¬
tare quam res cara fit oculus, fed cogita à quanto
pretiofiore re remoretur: nihilque cunctatus effodias
oculum rermorańtem , & co abjećto propera quo cœ¬
peras. Ubi totus homo de capite periclitatur , præ¬
ftabilius eft unius membri jactura , totius reliqui cor¬
poris falutem redimere. Pofthac lufcus vives. Quid
tum poſtea? An non optabilius eft lufcum agere vi¬
30 tam, quam occidi, neutro oculorum effoflo? Nul¬
Et fi dextra Jum membrum carius, aut ad plures ufus magis
maT neceflarium, quam dextra manus. Quis hoc negat?
Et tamen ea fi remoretur ad hac ardua properan¬
tém, unde fendet totius hominis falus, amputa re¬
moratricem dextram , & abjetto onere expeditus
co, quo coeperas, propera. In hoc difcrimine con¬
ducibilius eft , unius membri quamvis cari feciffe
ja@uram, quam toto corpore ruere in exitium ge¬
fiennæ. Hoc fi probant homines, cum non aliud
eft periculum quam corporis, quanto magis id fa¬
ciendum, quoties animi fimul & corporis difcrimen
vertitur. Verum hee docendi gratia per fimilitu¬
dinem a nobis diéta funt. Neque enim hoc fentio,
confultum effe, ut quifquam fbi ipf membrum ali¬
quod corporis amputet: neque enim membrorum
natura mala eft, fed abulus eft damnandus; de mem¬
bris animi loquor: habet enim & animus fua mem¬
bra noxia, que pium fit quam ociflime recidere.
Amputato corporis membroy prater cruciatum hoc
è
Lu. ERASMI 32
AJ additur damni, quod portionem femel amputatam ,
nunquam liceat reftitucre. At amputatis animi mem~
bris noxiis, quod genus, odium, ira, libido, am¬
bitio, avaritia, non folum non eft mutilus animus,
fed abfolutior etiam eft amputatis prodigiofis & no¬
xiis partibus. Ac brevem amputandi moleftiam
perpetua confequitur voluptas. Dicam explanatius,
quo magis quid velim intelligatis. Affeétus membra
ſunt animi. Sunt autem affeétus quidam, qui {ua¬
pte natura ducant ad impietatem , quod genus funt,
ira, odium, livor, appetentia rei aliene: horum fi
guid pullulare coeperit in animo, ftatim eft exciden¬
dum}; fic enim & facilius, & tutius amputatur na¬
fcens malum. Sunt rurfus affectus per fe neutiquam
mali, fed tamen qui per occafionem aliquoties ab¬
ducant ab eo quod ef optimum. Quod genus funt,
amor patria, affectus in uxorem , liberos ac pa¬
rentes, aut alioqui cognatos & amicos, cura fa¬
mæ. Hæc membra fi fubferviunt ad perfeétionem
Euangelicam properanti, non eft cur amputes: ne¬
que enim mea doctrina pugnat cum naturalibus
affectibus, fed naturam fuse puritati reftituit. Porro
fi cafus inciderit, ut parentis; aut uxoris, aut libe¬
rorum affeétus per occafionem te remoretur à ftudio
pietatis Euangelicæ , & ad mundum retrahat , am¬
puta noxiam pietatem, Quemadmodum qui naxias
amputat cogitationes, nom cor ipfum exfecat unde
nafcuntur , fed pravas cupiditates : ita qui alienam
uxorem jam adfpicere coepit caſto affectu , quo fo¬
rorem adfpicit , aut filiam, bene effodit noxium
oculum , ut fuccederet columbinus ; & qui manu,
qua folet alios fpoliare , jam laborat , ut fubveniat
aliorum inopiæ, bene amputavit rapacem dextram,
ut fuccederet benefica. Age jam & aliud exemplum
conferamus. Lex Mofaica permittit, ut maritus of- 31
fenfus aliquo conjugis vitio dimittat cam fuo arbitra- Dictum f
tu: modo dimifle det libellam repudii, per quem “em,
illa pofiit alteri nubere, & priori marito jus adima- dimin
tur repetendi , quam abjecit. Proinde Legi fatisfe- uxorem
cit vir, qui quavis de caufa repudiarit uxorem, mo=
do libellum dederit abeunti , nec ille velut adulter
judicabitur , nec hanc quifquam ut adulteram nota¬
bit. Et quamquam Lex optabat inter conjugatos ami¬
citiam & concordiam efle perpetuam, tamen confcia
duritiei cordis Judaici , ne quid committeretur fce¬
leratius , indulfit divortium, puta ne veneficium,
aut homicidium perpetraretur. At ego volo fanctius 32
& inviolatius effe matrimonium , inter nova legis
profeffores. Quifquis enim dimiferit uxorem fuam,
nifi forte adulteram, (jam enim uxor efle defiit, que
fe mifcuit alteri viro) cogit illam ad adulterium. Si¬
quidem fi nupferit alteri, non marito nubet , fed
adultero. Atque is, qui fic repudiatam duxerit, non
uxorem ducit , fed adulteram. Nihil horum punit
Lex Mofaica , fed tamen damnat Lex Euangelica.
Neque tamen hæc pugnat cum illa : nam Mofaica
laxavit jus repudii maritis, ne fceleratius fævirent
in uxores invifas, & tamen licentiam adftrinxit li¬
bello repudii, ne vel clanculum id poflent , vel te¬
mere dimiffas repofcerent, quoties libuiflet. Nec
eft aufa plus exigere in conjugio, quia non eft aufa
præcipere, quæ nos fupra docuimus. Nam vir Eu¬
angelica præditus manfuetudine , facile aut corriget
mores uxoris, aut feret. Quando autem queret dif
fidium cum uxore, qui pacem habet etiam cum ini¬
micis? Quando molietur exitium uxori, qui nec læ¬
fus irafcitur, nec offenfus male vult cuiquam ? Aut
quomodo non feret uxorem domeſtica conſuetudine
junctam , qui tolerar etiam inimicum occidentem?
Quod fi Lex hoc agit , ut fanétum fit conjugium,
neque paffim concefa divortia: nos Legem non fol¬
vimus, fed adjuvamus, qui nullum volumus effe di:
vortium , excepta caufa ftupri, que pugnat cum
ipfa natura matrimonii. Siquidem ad hoc induétum
elt conjugium , ut mulier femel addiéta marito uni
gi
B
D
Ei
F