fe fentireindicabant, Quoticsadeft, videtur effe nullius
momenti, idenim eft quod dicebant, prafentia corporis
infirma: Verum enim vero quum abeft, fcriptis Epi¬
folis magnifice fefe jactat: Nam hoc indicantilla , Epi¬
fiole graves. Atque ut {fuam auctoritatem confirmarent 3
fimulabant fe non recipere litteras illius, Quod ipfum
quoque fubindicat quum ait, st iz co dequo gloriantur y
reperiantur, quemadmodum & nos. Ad hæc quum pol¬
lerent virtute fermonis, illic vehementer efferebantur.
Hinc eft quod feipfum appellatimperitum , declarans fè¬
fe nequaquam hoc nomine erubelcere, neque rem ad¬
modum præclaram effe poffidere fcientiam , tametfi di¬
verfum fentit. Itaquequum probabile effet, ab hisnon¬
nullos in pravam fententiam effe deflexos, pofteaquam
illos laudaffet fuper hisquæ corrette gellerant , deinde
eorum fuperbiam , incogitantiam dejeciffet , qui Fudai¬
cas ceeremoniasjam intempettivas obfervandas eflè con¬
tendebant, tum demum congruenter inducit hifce de
rebusincrepationem. Atque argumentum quidem Epi¬
ftolæ, quantum in fumma & in tranfeurfu licuit attinge¬
re, fichabere mihi videtur.
Supereft ut Epiftole proæmium attingamus , mox
poft Apoftolo folitam falutationem exponere, quam ob
caufam fic exorfus fit a miferationibus Dei, deinde poſt
expofitam talis initii caufam opere pretium fuerit quæ¬
rere differeregue, qui fastum fit, ut hic fibi Timotheum
copulet. Aitenim, Paulus Apofolus Jeſu Chriſti per vo¬
luntatens Dei, & Timotheus frater. Siquidem in priori¬
bus litteris pollicitus eft fe illum miflurum, mandatque
dicens, Quod fi venerit Timotheus, videte ut fine timore fit
apud vos. Quo patto igitur illum in procemio {fibi copu¬
lar, quum is jam eo perveniflet juxta præceptoris pro¬
miffum? Mifi enim, inquit, vobis Timotheum, qui vos
commonefaciat de viis meis qua fant in Chrifle | & omni¬
bus correisreverfuseft. Nam quum mitteretillum di¬
cebat, Deducite illum in pace, ut veniat ad me, cxfpetto enim
illum cum fratribus. Quoniam igitur receperat difcipu¬
lum, cunétaque fimul cum illo correxiffetin dfiz, ait
enim, manfurus fum Epheſi , uſque ad Pentecoſien rurfus
pervenerat in Macedoniam, merito illum tanquam præ¬
{entem fibi copulat. Siquidem ut tum cx Afia , ita nunc
ex Macedonia ſcribit. Conjunxit enim illum fibi, par¬
timillihacre dignitatem &au&oritatem concilians, par¬
tim fuam declarans modeftiam. Erat ille quidem Paulo
inferior, fed caritas omnia conglutinat: unde non hic
tantum, fed ubique illum æquat fibi: alias ita loquens,
ut cum patre filius, ita mecure fervivit : alias fic, opus
cnim Dei operatur quemadmodum & ego: hic yero etiam
filium appellat, modis omnibus agens, ut Corizzbsis fit
reverendus &obfervandus, quodut diétumeft, ad cos
acceflerat, fuacque virtutis fpecimen apud illos dederat.
Ecclefie Dei que eft Corinthi. Rurfus eos Ecclefiam ap¬
pellat, videlicet concilians illos, &in unum congluti¬
nans. Nec enim fuerituna Ecclefia, divulfisiis qui in ea
verfantur, ac feditione inter fe diffidentibus. Cum fanthis
omnibas qui funt in tora Achaia, Simul & Corinthioshonore
afficit, dam Epiftolaad ipfos{cripta compellat univerfos
Achaicos, & gentem totam inter fe conciliat. Sanétos
autem cos appellat, videlicet indicans, fi quis fit inter
illos impurus, eum ab hac appellatione feclufum effe.
Sed quam ob caufam quum feribit Metropoli, per hanc
{cribicuniverfis, præfertim quumid alias non temere fa¬
ciat? Etenim quum {cribit Theffalonicenfibus, non eadem
opera feribit univerfæ Macedonia: quumque feribit E¬
phefiis, nonitidem complexusefttotam Afiam: quem¬
admodum & Epiftola quæ fcripta eft ad Romanos , non
pertinet ad omnes qui totam incolunt Italia. Verum
id hic tantum facit, X in Epiftola ad Galatas. Neque
enim illic {cribit uni civitati, necduabus, nec tribus,
fed omnibus fcribit quagua verfum difperfis, ita Joquens,
Paulus Apoftolus non ab bominibus , neque per hominem ,
fed per Fefum Chrifum ac Deum Patrem qui excitavit eum
A mortuis, © gui mecum fUnt omnes fratres, Ecclefiis Ga¬
latie, gratia vobis & pax. Sic & Hebrais univerfis uni¬
caferiplit Epiftola, neceosper civitates diftinzit. Quid
igitur bic fuit incaufa? Mihi videtur apud hos morbus
{tolam omnibus cfle communem, quod communi opus
habebant correétione. Siquidem Galatas omnes fimul
¡habebat morbus, quemadmodum & Hebreos , opinor
(autem quod & Corinthios. Proinde gentem totam fimul
icongregatam alloquitur , quemadmodum illi mos erat
apud univerſos verba facere.
| Gratia, inquit, & pax, 4 Deo Patre noſtro, €> Do¬
mino Fe{u Chrifto. Audi quam fermonis exordium conve¬
a præfenti argumento. Benedictus Deus & Pater Domi¬
ni nofiri Jefu Chrifi , qui, eſt Pater mifericordiarum y €r
Deus omnis confolationis. Et quainre, diceraliquis, hoc
| preefenti refpondet argumento? Sane quam maxime, fi
illorum perturbarat, quodad ipfos non accefliffet Apo¬
ftolus, preefertim quum venturum fe fuiffet pollicitus,
fedtotum interea tempus in Macedonia comfumplifiet ,
quare videbatur alios pluris fecife quam hos. Ad eum ita¬
que tumultum compelcendum,exponit caufam quamob¬
rem ad illos non acceferit, tametfi non protinus iilam
aperit. Necita loquitur, Scio quidem quod pollicitus ſum
me venturum ad vos, cætérum quoniam per afflictiones
haétenus non licuit, dateveniam, nequehoc fuperbiæ
ac negligentiae mez tribuatis. Sed alia quadam ratione
magnificentius majoreque cum fide hocidemagit, rem
attollens confolatione, ut ne in pofterum quidem per¬
\contarentur caufam dilati adventus : ac perinde facit ac
‘tem, ubi poft innumera diſcrimina tandem co perveni¬
‘ret, dicat, Gloria tibi Deus, quod mihi defideratam
faciem oftenderis; Benediftus Deus, qui periculis me
liberafti. Siquidem ad hunc modum gloriam tribuens
Deo, excufationem parat ei, qui fucrat incufaturus,
nec relinguit locum querimoniz de contatione. Pudet
enim eum qui tot malis liberatus gratias agit Deo, in jus
(mahere, ac poenas tarditatis flagitare. Hanc ob caufam
itaexorfuseit, Benedittus Deus mifericordiarum, his ver¬
bis fubindicans fefe a magnis periculis fuiffe fubductum
ac liberatum. Alioqui David Deum non ubique eodem
nominat nomine, neque ab iifdem rebus addit cogno¬
inquit, re Domine virtus mea, Dominus protettor meus.
Rurfum ubi gratias agit , ab affliétione & caligine qua
vallatus erat, liberatus, Dominus, inquit , iuminatio
mea, & fervator mens. Denique nunc quidem ab huma¬
pue > nunc rurfus ajuftitia, nunc autem ab integro
lincorruptogue judicio cognomentum addit, uteunque
|poftulat pracfentis argumenti ratio. Confimilem ad mo¬
dum Paulus in ipfo {tatim exordio, ab humanitate beni¬
gnitateque Deum appellat, quam ait, Dews mifericor¬
diarum, hoc eft, Deus qui tantum mifericordiz erga
nos preeftitit, ut ab ipfis portis mortis nosreduxerit. Si¬
guidem hoc Deo maxime proprium eft, &illi eximium,
eju{que nature cognatum, taliter mifereri, coque Deum
\appellat mifericordiarum. N
Cæterum tu mihi fac hinc contemplator etiam Pauli
modeftiam. Quum ob Euangelii prædicationem peri¬
clitaretur, nonait fe fervatumeo quod dignuseflet, {ed
propter miferationes Domini: quanguam hoc poftea
dicit manifeftius , nunc autem adjungit dicens, Qui
confolatur nos in omni afflittione. Non dixit, quinon fi¬
nit nosaffligi, fed qui dumaffigimur confolatur, quod
heec ut Dei potentiamdeclarat, ita corum qui affligun¬
tur auget patientiam. Affido, inquit , patientiam ope¬
ratur. Idem Propheta dixit, 27 afflitione dilatalti me.
Non dixit, non paflus es me incidere in affictionem ,
aut effecifti ut celeriter tranfiret affli€tio, fed ea ma¬
nente dilataftime, hoceft, multam cordislatitudinem,
ac relaxationem dolorum indulfifti. Quod idem accidit
in tribusillispueris. Nec enim obftitit quo minus injice¬
rentur in fornacem, neque quumeffentinjeéti, flame
mam extinxit, fed ardente camino fpatium latum præ¬
buit. Quod tum faétum eft, idem Deus femper facere
confuevit; Td tacite Panlus quoquefignificans, ait, Qué
confolatur nos in omni afflittione. Quin & aliud quiddam
per hæc indicat. Quidnam hoceft? Quod non femel,
neque bis, fed continenter id facit. Neque enim alias
confo»