Page 68 [68]
OCR
E beeen E ose iat Set Gage wh 8 xe) xardceis TÒ voua and ‘Irc. AUTOS yee wrer roy Aady alrFecied ra ducpridy aire. Tro dè daoy yeyover siva 7Aupodf ro dybey Uae 7S Kupis, dia T3 MpoQýTS Atyovros. legit zraduci fponftim ? Jam ubi apud Jureconfultos de matrimonio tractantes fit mentio traduétionis ? Quod fi contendant fponfam traduci, cum in «des {ponfi deducitur, jam Jofephus & Maria jun&im in unis ædibus habitabant , imo Maria in xdibus Jofeph fponfî ſui habitabat. Id quod clare teftatur Chryfoftomus homilia in Mattheum quarta , addens id veteri confuetudine receptum, ut fponfæ in fponforum ædibus haberentur. Et aliquanto inferius in eadem homilia: Neque enim , inquit, expellere de domo volnit, fed a fe tacite dimittere. Expellere de domo yocat #r4ducere, quod id citra infamiam fponfa fieri non poflet , maxime cum effet gravida. Proinde res fatis indicat, Pewum Lombardum, aut alium, quem is fecutus eft, au€torem; ex hoc loco fumpfifle occafionem erroris , qui intellexerit Jofeph ob fufpicionem adulterii noluiflè coitu confirmare matrimonium. Pudendus uidem lapfüs, præfertim in iis, qui fe totius orbis doétores profireantur , fed ætati magis imputandus quam homini. Quid enim poterat eo feculo, quo prorfus exitinéta lingua Græca > maxima ex parte & Latina , Litteris Hebraicis plufquami fepultis x obliteratis omnibus ferme yetultis fcriptoribus, fi quid erat explicandum , ad Ifidorum velut ad facram ancoram confùgiebatur : quem idem fecutus Metropolis interpretatur a werpov menfisra, St moàts civitas , quum Grace fit yzpsareats , & Acolytos , five, ut ego fane legendum arbitror, Acoluthos , fic enim Græci famulos a corpore yocant, interpretatur ceroferarzos , aliaque con{imilia : nifi, quod maais arbitror, hæc a recentioribus afuta , qui fere mos eft, præfertim in hoc {cripti genere. Quin & illud demivor , quis indica verit Nicolao Lyrenfi , traducere idem efle quod propalare, Sic cenim interpretatur. Et in glofa quam vocant ordinariam adjecit autem quum isin animo verfaret,ecce Angelus Domini in fomnis vifus cft illi, dicens : Jofeph fili David,ne metuas 24 adjungere tibi Mariam uxorem tuam. Nam zs * quod juſtus, noluit eam tráducere : € tique nullum adhuc audierat oraculum., Itaque non folum ab ultionis atrocitate, fed etiam ab ascuſationis ſeveritate jufti aliena perfona efè : petiufque ducit s [uam remifionem accufari , quod non indicaverit , quam alienum crimen arguere, Atque his omnibùs confentiens Theophylaétus Bulgarienfis Epifcopus, Græcus interpres Novi Teftamenti , mepaderymarice:, inquit ,, TET Est, Quyspobui xat xoddCerbas, id efi, palam facere ac punire. Denique eft quidem anceps Latina vox, fiquidem nonnunquam sraducit qui in diverfam ducit partem, fic enim ufurpayit, tum Cicero , tum Suetonius, Atqui Græca vox non patitur , ut huc confugiamus. Sed ob moroſos quofdam diutius immoror his evincendis, quam eruditus Leétor laturus fit. Senfus igitur et, Cum Joſeph effét vir probus , yideretque fponfam gravidam, nec tamen mores ejus paterentur, ut poflet adulterium credere , celandum efè duxit, quod admirabatur. Quanquam reperio Theophyla&um in hac effe fententia , ut dicat Jofeph ob id clanculum yoluifle divertere , quod fe judicaret indignum confuetudine conjugis , quæ jam e Spiritu cœlefti concepiflet. Verum hæc interpretatio coaĉtior elft. Nam fi complexim legas, Reperta eft, nimirum ab Jofeph 5. i2 utero habens e Spiritu funtto , ut fit fenfus: Jam tum fuiffe compertum: Jofeph, quod fponfa conceperat non ex ullo viro, fede Spiritu, quorfum poftea opus fuit Angelo, qui moneret in fomnis? Porro cum hanc addit caufam, cur timere non debeat, Quod enim in ea natum eft, de Spirita fantto eft , fatis indicat metum Jofeph , non e reverentia, fed vel € fufpicione , ( quod non yeritus eft dicere Chryfoftomus) vel certe ex admiratione fuiffe profe&um. Alioqui ex fermone Angeli magis debuerat timere , cer propalare Græca vox fit. Hugo Cacdinalis trædusere interpretatur in damnum fuum ducere. Quanguam multis argumentis colligere licet, temporum illorum plerofque feriptores Græcorum etiam commentariis adjutos fuifle , qui tum fere quomodocunque verli fuerant in Latinum fermonem , ut fuis indicabimus locis. A= liogui quì potuit Thomas divinere ex ea tranflatione quid fentiret Ariftoteles, quam nec ipfe fuerat Ariftoteles intelle&turus, etiamfi Romane calluifer ? Neque vero damno, quod aliorum monumentis adjuti fint Illud demiror, curceu data opera celent| eorum nomina, per quos profecerant. Magis autem, cur lib i quoque fupprefli fint, unde decerpferant, Verum hæc alias. Coa-| ceryator Sententiarum videtur hallucinatus ex verbis Hieronymi ,! qui locum præfentem edifferens, feribit in hunc modum : Si quis fornicaria conjungitur , unum corpus efficitur, Et im Lege fer pium et, Non folum reos , fed EF confcios criminum , obnoxios eſſe peccato. Quaſi Fofeph ideo noluerit Mariam traducere , hoc efs pus cum ea. Atqui non illic agit Hieronymus de conjunétione connubiali, fed caufam aperit, ‘cur Joſeph vir juftus noluerit illam accufare , & populi fabulam reddere , quod palam teftantur ca qua mox confequuntur. Nempe hac : Sed hoc teftimonium Maria eft , quod Fofeph fciens illins caftitatem , € admirans quod evenerat,, celat filentio , cujus myſterium nefciebat. Eft autem varius ufùs apud Latinos hujus yerbi , zraducere. Verum ut nullus elegantior, ita nec rarior dlius, quam cum fignificat promulgare quempiam, & in publicum yulgi fermonemefterre. Sic enim Martialis: Rideris , multoque magis taduceris Afer 3 Quam nudis medio fi patiere foro. Et Arbiter Petronius : Neve traducere’ velitis tot amicorum confilia ſecreta , qua vix mille homminesnoverunt , hoc eft, ne yelitis in vulgus: efferre, © Appofite ufus eft hoc verbo Seneca in epiftola ad Lucillium centefima: Volo luxuriam objurgari , libidinem traduci , imporentiam frangi. Quoniam ‘enim. libido latebris gaudet , ac lucem hominumque confpe@um fugitat , optat ut traducatur hic morbus , quo yél pudoris remedio ſanetur. Mranflatum apparet ab iis , qui quo con(picui fint omnibus, per celeberrima urbis loca producuntur |, id quod vittis , aut facinoris alicujus damnatis ignominiæ caufa fieri folet, Jta Livius libro ab urbe, condita fecundo : Fos omnibus civibus, peregrinis populis [pečtaculo abeuntes fuiſſe, veftras conjuges, veftros liberos traduttos per ora hominum. Utitur in eundem fenfum 'Tranquillusin Vefpafiano. Divus Chryfoftomus hune edifferens locum apertiflinge yim indicat hujus verbi, cum ait: Non folum noluit eam damnare, fed ne publicare quidem. Nam hoc yerbo ulus eft interpres Chryfofkomi , quum pro daninbre fit zoXázai , pro publicare mapaderypariods. Rurfum idéin verbum traducere , in judicium trahere ; item publicare , & in fadicitim tradere interpretatur. Nec hoc multum abhorret Hilariüs, quiræpaderyparioer putat efle legum exemplum edere în quefnpiam, Sic enim ait in expofitione canonis , quem compofuit in Mattheum : Quia juflus ipfe nollet in eam lege decerni. Quin libro Numerorum cap. xxv. quod noftra habet editio, Tolle cunttos principes populi , &S' fafpende cos contra folem in patibuLis 7! divus Auguftinus juxta illius regionis editionem legit hunc: in miodiim, Oftenta Domino duces populi contra ſolem. Cæterum quod ille yertity Offenta , Grecus'verteratIlapaderyudrizor, velut im exemplum elle’, quo cæteri hoc exemplo terreantur. Idem hunc ipfum adducens locum epiftola Liv. pro traducere legit divulgare. Quin & diyus Ambrofius’ enarrans Pfalmum, Beati immaculati , fermone feptimo-palan à nobis flat, fcribens hunc in mo«dum: Quia juflus feipfum accufare malit , quam alinm deforma| | | F re, Denique de Fofeph, ‘cui defponfata erat Maria mater Domis ni, (eripinin oft, Quod Cm cam grayem utero vidifler, cum effet tur Jofeph quicquam addubitaffe de caftitate Maria, is audiat Auguftinum durius etiam loquentem in Epiftola rıy. ad Macedonium : Unde Fofeph, inquiens, cui mater Domini fuerar defponfatA , cum eam comperiffet effe pragnantem, cui fe noverat non eſſe commixtum , EF ob hoc nihil aliud quam adulteram credidiffer, puniri tamen eam noluit , nec approbator flagitii fuit. Item Ambrofius de inftitutione virginis : Quid autem, inquit; prejudicat Maria , (i coeleftis confilit myflerium Jofeph non intellexit , EF putavit virginem non effe, quam pregnantera videret ? Ufùs eft traducendi verbo duobus in locis divus Paulus Apoftolus, in Epiftola ad Coloflenfes cap. fecundo : Ka} éxducdpevos res dpyds xat tes tEuclas tdeyudrice ey mappicie , id et, Exfpolians principatu: EI porefiates traduxit confidenter. Quod vi&i foleantin triumphis civcumduci , palamque oftendi populo. Etin Epift. ad Hebræos cap, fexto: dyasaupsv]as tavroïs roy yov eo Och , xai 7apaderypeuriCoyres. Interpres proximo loco vertit sraduxit, hic ver detur inter Jempar Gew & mapederyporiCew , fiquidem deryua tigew eft fimpliciter exempli caufa oftendere , Tapaderyuaeri geny ob prapofitionem additam, in malam partem fonat, Etiamfi utrumps deducitur a delyua; quod el exerzplum, & delyua a deriso eduétum eft , quod eft offendo. 23 Occulte dimittere] dorica: Grecis ambiguum eft verbum. Dimittimus exercitum inftru&um + dimittitur fenatus: dimittitur concio, cum unicuique poteftas fit quo velit abeundi. Dimittimus & amicum yolentem proficifci, At hoc loco Latinius fimul & apertius erat amittere a fe, five repudiare , five diyortium cum ea facere, (id enim fenfit Evangeliſta ) idque clanculum, quod palam non poffèt citra periculum fimul & infamiam uxoris, Etiamfi me non fugit, apud Suetonium dimiffam dici, que fit repudiata. Neque par eft quenquam offendi, ceu duriore verbo repudiandi, cum Hilarius, eruditus juxta ac pius auétor , non veritus fit uti duriore. Sic enim ait exponens canonem Matthæi : Volenti eam abjicere. Id, nimirum, atrocius eft quam repudiare. In fomnis ) var osag, id eft, per fomninm. Quanquam fenſum eleganter expreſlit Interpres. Nam quod in fomnis apparet, per fomnium appareat necefle eft. Nec eft apud Græcos apparuit Jofeph, fed apparuit illi. Certe ei legitar , in emendatioribus noftris, nominatim in aureo Codice. Nam liceat interim hac nota fignificare librum , quem diximus effe in aulica Bibliotheca Mechliniæ, 24
