Page 67 [67]
de
19
or
20
Tras ny. Mynsevbetons yee THs pntpos alr Maplus tä Iw¬
OnO mpiy ñv cuverbery aris y evpeby ey yospl tyow ew
Ivevuaros diyle. ‘Iwoj® dè d HNO cits 5 Sluasos ay, a)
pH Fée Ti Tupaderyperica: , <CsAy0n axhpa dmo¬
Moos avryy. Tetra dÈ gort evdupunbévtos 4 td2 “Ayleros
Kupis xar dae ¿dun Utd, Meyuy: lori jos Aa),
Un Donbas wep araGeiy Mopidu civ yonan os. TO yoe
ev
ronymus hune enarrans locum. Illud expendat diligens Leétor, qui
conveniat hic Eyangeliftam offenfum fuifle quorundam impietate ,
cum ante Ruth pofuerit & uxorem Urie & Rahab fcelere nobi¬
Jes fceminas,
15 Chrifti autem genératio] 4 yiwacis, Mea fententia re&ius
erat nativitas quam generatio, vel ob id quo vitaretur amplibo¬
logia : etiamfi nobis non eft ambiguum. Alioqui generatio non
ſolum ad pafcentem, verumetiam ad generantem pertinet. Et
Latinius erat, Sic habebat , quam Sic erat , ſenſu nihil immutato,
Leyiculum eft , quod in Gracis codicibus habetur Fefu Chrifti ,
78 dè Ines Xps. Sufpicor autem additum Fef4, vela ſcriba,
vel ex confuetudine recitationis Ecclefiaftice, Nam neque Chryfo¬
ftomus quicquam attingit de nomine Jeſu, cum de Chriſto, hoc
eft, Meffia, faciar mentionem, Et ad contextum fermonis non per:
nde congruit additum Jef nomen. Sic enim habet: Ez æ tran/mi¬
ratione Babylonis uſque ad ‘Chriſtum generationes quatuordecim.
Chrifli autem generatio Jic erat. Repetitut vox Chrifli e proximo.
Eleganter autem hac ceu præfatiuncula excitayit auditoris animum ,
rem inauditam ac prodigiofam narraturus,
16 Carn eſſet deſponſata] Deeſt apud nos conjunttio yee, id
» nim. Myysevdsions yag. Quanquam ea nihil habet momen¬
ti, nifi quod narrationem cum pollicitatione precedenti conneftit.
Eft autem apud Grecos vox ei rei quam declarat accommodatior,
magifque peculiaris. Siquidem illi wysies vocant, qui puelle
nuptias ambiunt, qui Latinis dicuntur proci. Et pvzseveiy tradere
Sponfam proco.
17 Mater Jeſu Maria] Mater ejus eft Grace. Nam Chrifti
paulo ante meminit, ne videatur de alio quopiam ordiri fermonem,
Tis matpòs aùr. Atque ita feriptum legitur in pervetuftis Lati¬
norum exemplaribus, nominatim in duobus, quæ mihi in fecun¬
da recognitione aderant, Paulino & Corfendoncenfi. Itidem in
aureo codice Margaretæ, confentientibus quatuor vetuftiffimis ex¬
emplaribus , que nobis prebuitCollesium divi Donatiani Brugis.
Et ad eum modum citat Origenes in homilia , que yulgo legitur
in cultu Ecclefiaftico, vaviis nominibus explicans vim ejus prono¬
minis 6/45. Neque fecus legit Chryfoftomus homilia in Mattheum
quarta, cumque hoc Theophylaäus.
18 Priufquam convenirent || xpi ) cuveabeiv. Verecunde fi¬
gnificat conjun&ionem uxoris & mariti. Alioqui conveniunt potius
qui concordant , aut qui in eundem congregantur locum. Con¬
gredi tamen & congreffum legimus pro confùetudine mariti &
uxoris. Quanquam & coire quondam verbum verecundum, poft¬
ca fatum eft ufurpatione parum caftum, Eos vero, qui ex hoc
loco {umunt anfam infaniendi, ut dicant Mariam poftea more vul¬
gari fceminarum peperiffe filios , abunde refellit Hieronymus feri¬
bens adverfùs Helvidium, & Chryfoftomus hune edifferens locum,
Denique fuffragatur & Laurentius exemplis aliquot ex Ethnicorum
quoque libris in medium adduétis, Nam id additum eft ab Evan¬
gelifta , non ut quod fecutum effet fignificaret , fed ut inufitata:
rei miraculum aperiret. Perinde quafi dicat aliquis, judices de cau¬
fa pronunciafle priufquam caufam cognofcerent: cum juxta folen¬
nem morem prius audiant judices quam ferant fententiam, Qui
fic loquitur, non hoc fentit, judices cognovilfe caufam , poftea¬
quam tulerint fententiam, Ut igitur illic priufquam caufam cogno¬
{cerent, nihil aliud eft quam non cognita caula , & citra caufæ
cognitionem : ita hic priufquam coirent, nihil aliud et, quam
fine congreffù connubiali, five abfque coitu, Cæterum utres eft
gelta, ita narrat Evangelifta > hon ut ipfe noverat, Nondum in¬
telligebat Jofeph myfterium : grayidam videt : congreſſum non
iatercefliffe novit, & idcirco nondum Evangelifta pronunciat vir¬
gineum efle conceptum , donec Angelum id aperientem producit.
Quis enim hominum fùfpicaretur, mulierem e Spiritu cælefti con¬
cepiffe fætum humanum? Sed minus offendiculi habiturus erat fer¬
mo, fi vertiffet per præteritum tempus, Pridfquam convenilfent ,
five , ut nos vertimus , Priufquan congreffi fuiffent. Siquidem
mollius eft, priufquam cognoviflent caifam, damnaverunt reum,
quam priufquam cognofcerent, Jam enim magis videtur cognitio
fequutura.
19 Inventa ef} in utero habens | eipé0z. Cur non potius de¬
prehenfa eft, aut certe reperta è Nam invenimus quod querimus,
Deprehendimus quod latebat, prefertim in flagitiis. Reperimus,
vel caſu obvia , vel preter {pem oblata. Porro participium £xs¬
cæ vice verbi infiniti pofitum et. Deprebenfa ef habens , pro
co quod eft, Deprehenfa eft habere. Annotavit fuper hoc verbo
nonnihil & Chryfoftomus homilia quarta, fignificans id reperiri ,
quod novum preter fpem ac preter exfpectationem compertum
fit. Mirum eft autem quam ob caufam Interpretem Latinum de¬
le&averit ca mspippacis, In utero habens , pro gravida, five pra¬
gnante : cum hæc non folum idem fignificent, fed & verecundius.
Nam ferre rerum dicunt Latini. Quanquam enim iz utero habere
Græcis eleganter & ufitate dicitur, at Latinis non itidem. Proinde
Mattheus, aut hujus Interpres Graecus, eleganter dixit, iv yaspi
xera., Quandogquidem Athenzus libro Dipnofophiftarum decimo
feribit hune in modum de I{chomacho mimo: Ket 7rexis and
thg yasépos moscas , ewe! è tarpos twvibcvero , my ty yap!
Exa, maoy: dime , apiraic pj Beopanix , id elt, Et cum pau¬
percula cuidam dolever uterus , ac medicus interrogalfet , num in
stero haberet , qui poffit, inquit,-cum triduo nibil ederit, Cayil¬
CAR oh 6
A nes quatuordecim , & a demigratione Babylonica
36 vero 15 Chrifti nativitas fic habet. 16 Quum
[zac enim ejus 17 Maria defponfa effet Jofeph, 18
|priufqnam congrefli fuiflent, 19deprehenfa eft gra¬
vida 20 e Spiritu fanto. Porro Jofeph maritus
cjus, 21 quoniam erat juftus, & 22 nolebat illam
in=
lum in hoc eft , quod cum medicus fentiret , num gravida effet
jmulier, mimus ex ambiguo fumpfit anfam jocandi. Item Hero:
dotus libro 111. feribit Cambyfen regem Perfarum , adyerfus fo¬
rorem & candem uxorem Sumabevrn trrandirw airy Egon by
yespt nol exrpacaray aorobuyeis , id eft, commotum irr j
quum effet in utero habens, ac abortu facto mortuam effe. V erun
de hoc mox paulo plura dicemus: N N
zo De Spiritu antto | tx Iveduutos éyis , id eſt , e Spirits
fantto. Nihil eft enim quod nos moveat fattitià quorundam dif
ferentia,, quanquam hic queque loco viri pofitus eft a
fan&us. Siquidem Leétor audiens illam cum marito non fuifle con¬
greflam , etiam ferre uterum , ftatim cogitatmus evar, ex quo
igitur alio viro è Proinde mox excludit hanc cogitationem , non
ex viro ,, inquiens, fed ex Spiritu fanéto. Illud perpendat, velim,
prudens ac vigilans Le&or, num hoc loco locus fit diftin&ioni di¬
vi Auguſtini , quam tradidit libro de natura boni , queni {cripfie
adyerfus Manichexos, capite vicefimo ſexto. Ex aliquo reĝe dici
quicquid de illo fit ; at non retrorfum. Æx Deo fiquidem omnia
funt , velut ab au€tore , at non de Deo , quod res condite non
fint participes fub{tantie divine. Sed humanus ille foetus s quat¬
nus erat humanus, juxta prediétam diftinétionem accommedatius ,
opinor , dicetur e Spiritu fanélo, quam de Spirita (anéto. Certe
apud Grecos eadem eft prepofitio , quam nos nunc de verti
mus, nunc ex.
C|, _ 23 Cum efet vir juſtus ] Iixetos #y. Quoniam Grecus fens
tentiam extulit per participium , liberum nobis reliquit ,- addere
conjunétionem, quæ commodiffime faceret ad fenfùm. Sed hæe
vox, cum, magis aliquoties fonat adyerfum quiddam. Ut cum fis
pauper , tamen faftu turges. At hic ceu caufam adducit, eux
noluerit illam traducere; quod juftus effet. Quafi dixiffer, Jofeph ,
eo quod effet vir juftus;noluit eam infamare. Mire vero ie
vocat, ob id, quod in jus trahere noluerit , neque punire quod
lex punire jubet. Fufu autem vocat, non ob unam virtutem,
que prima eft inter quatuor morales; fed ob abfoluram omnibus
numeris probitatem. Sic Ariftoteles in Ethicis , Juſtitia, inquit;
in fefe virtutem amplectitur omnem , & advlay pro quovis pecca¬
to ufurpant Sacre Littera. Subnotavit hoc Chryfoftomus. Nam
prorfus raræ cujufdam ac prodigiofe probitatis erat , cum ſponſæ
tumentem uterum & indubitata conceptus ſigna yideret, nec
expoſtulare cum uxore., nec queri apud affines, nec zelotypia
difcruciari, nec in jus ire & ad poenam rapere, fed fuos xftus
apud fe duntaxat premere : tantum in animo fecum de fecreto di¬
yortio cogitare, Gravidam-videbat, & myfterium , ut dixi, non¬
D \dum noyerat » quod mox ab Angelo difcit.
22 Nollet eam traducere |} rapaderymarire: Illud demiror
hoc loco, qui faétum fit, ut Interpreti Latino, fermonis politiem
alias negligere folito , tam elegans verbum in mentem yenerit¬
Nam ad yerbum vertendum erat exemplificare, fiye per periphra¬
fim, exemplum facere. Siquidem elegantior ufùs hujus verbi fuit
in caufa , ut celebres aliquot Theologi lapfi fint hoc loco- Quorum
de numero eft haud ad{pernandus Theologus Petrus Lombardus ,
paradis ejus operis, quod yocant Sententiarum : quem arbitror
equidem & probum fuiffe virum , &, ut illa ferebat ætas > erudi¬
tum. Atque utinam illius labor tam feliciter ceffiffet orbi Chriftia¬
no , quam ab illo fufceptus eft pio ftudio. Siquidem apparet il¬
lum hoe egifle , ut femel colleétis quae ad rem pertinebant, quæ¬
l {tiores omnes excluderet. Sed ea resin diyerfum exiit. Videmus
enim ex co opere, nunquam finiendarum quæftionum > DON exa¬
E mina , fed maria prorupifle. Is in quarto Senzentiarum libro femel
atque iterum fic uſurpat hoc verbum, quai tum ſponſus traducat
ifponfam, cum rem habuerit cum illa. Sic enim habet difin&io¬
ne vigefima ſeptima : Quidam tamen afferunt verum conjuginm
aon contrahi ante traduétionem €5 carnalem copulam , nec vere
effe conjuges aliquos, nifi intercedat commixtio fexus. Rurfum ali¬
quanto pot: Sed quia nondum tradutta , nec res uxoria inter¬
cefferat, id eff, concubitus conjugalis. Satis autem arbitror lique¬
re Petrum Lombardum conjun&ioném €9 accipere interpreta:
tive. Alioqui fi traducere dixit pro eo quod, eft {ponfam in do:
mum fponfi deducere, coitus intercedere poteft fine hac dedus
gtione , nec ftatim cognoftitur que deduéta, eft. Exemplum eſk
mater Domini Jef, Ethodie quum fponfa eft admodum puella ,
mos eft ut fponfus in unis ædibus annum unum habitet cum
{ponfee parentibus. Haud tameninficior, saducere nativo fioni¬
ficatu effe alicunde alio ducere, quemadmodum Demea Terentia¬
| nus traduct jubet & matrem & omnem familiam. Verum ibi
E | Terentius non eft ufs verbo connubiali , nec yerifimile eft hune
jauétorem imitatum fuiffe Terentium, {ed quoniam tantum, Latine
| novit, nec id exacte, quod in Eyangelio legerat, molit eam tras
| ducere , interpretatus eft zoluit cum ea rem habere, quia cogita¬
bat divortium. Neque me fugit , quofdam fic hine elabi yelle,
ut dicant ¢raduétionem hic accipi pro;confenfù ad, cohabitandum
quod aliquarto-etiam eft abfurdius. - Perinde quali quis refellens
eum qui diceret cucurbitam fignificare tergum afini , neget fignis
ficare tergum ipfumy fed clitellas tergo impofitas, Quod firradu¬
ciio eft conſenſus ad -cohabitandum.; cur is feparatur a reliquis
officiis conjugum: aut, quod erit: conjugium fine confenfù dome.
fticæ confuetudinis? Denique cum, hic conſenſus ſit mutuus , (744
duttio tam fponfæsribustw quam {penfo. Quis autem unquanz
2 Tom, Vi A2 legit