pha, pro Maria uxor Cleophæ : Jacobus Alphai, Jaco¬
bus Alphæi filius: Eclipfis eft familiaris Hebreeis. Item,
omniscaro, pro omnes homines ; tentum anime > pro
centum hominibus : verbum, pro facto: Quid verbum
hoc fecifi? honor. pro fubfidio: miſericordia pro benefi¬
centia. Porro quod uſu venit in his, quæ verſa ſunt ex
ſermone Hebraico, idemaccidit in his, que translata
funtex fermone Graco, quoties interpres, illiuslin¬
gue reddit idioma. Verum hujus generis formas ali¬
quot fparfimindicavimusin Annotationibus, quàs feri¬
“pfimus in Novum Teſtamentum. Et Aurelius Augn¬
{linus libris aliquot idem egit, quibus titulus eft, De
Locutionibus. Quamquam in hoc argumento felicius
ille verfari poterat, fi quodadnotavit „ ex Hebræorum
potius quam Græcorum fontibushaufiflet. Exftant &
annotationes Tirazii, {criptoris, utapparet, neotetici
inhoc ipfo genere.
Jam aliis quoque tropis frequenter explicatur diffi¬
cultas. Namquod Matthæus & Marcus prodiderunt
latrones, quicum Chrifto erant crucifixi, conviciatos
ci fuiffe : cum Lucas tradat alterum dumtaxat id fe¬
cille, fic explicat nodum Auguftinus, ut dicat effe ér¬
eariv numeri ylatrozesdi&tum prolatro. Rurfus, Chri¬
Îtum triduo fuiſſe in ſepulcro, per fynecdochen expli¬
cant: quemadmodum & illud, quod apud Marcum
poſt tres dies refurretturus feribitur, cum diluculo tertii
diei refurrexerit.
Quotiesautemexplicato hyperbati anfraQu , fenfus
obfcuritatem difeutiunt &Origenes, & Chryfofto¬
mus, & Hieronymus, & Auguſtinus? Hos > Opinor,
non legerat infignis Scotifta quidam , qui nuper in pu¬
blicaconcione falfiffime, ut ipfi vifumeft, derifit mei
fimiles, qui laborarent in commonftrando fermonis
ordine: Fam olinzyinquiens, ex Alexandyo Grammati¬
co didict conftruere. Quin & hyperbole nonyaro fuccur¬
rit, velut illuc: Adfcendune ufque ad cœlos, € defcen¬
dunt ufque ad abyfos: cum vehementem tempeftatem
undarum intelligi vellet Pfalmifta. Neque continuo
mendacium eft, quodultra veri fidem dicitur : fed in
hoc adhibetur tropus, ut acrior & ardentior fit oratio.
Acnequisabfurdum putet, in divinis libris hyperbo¬
lesmeminiffe , facit hocnon raro Origenes, facit Chry¬
foftomus , facit Auguftinus & Hieronymus. Hujus
generis ſunt illa: Facilius eſt. camelum per foramen acus
tranfire, quam divitenz intrare in regnum cæloram: cum
nihilaliud intelligi vellet, quam effe difficillimum „Ut
dives obtemperet Euangelice doGtrine. Item apud
Lucam: ubi parabola jubetad convivium adhiberi de¬
biles, cacos € claudos? nihil aliud fignificatur, quam
abjeétos & calamitofos effe fublevandos beneficio gra¬
tuito. Rurfum ubi prohibet, ne quem inter viam fa~¬
lutent Apoftoli: cum hoc yoluerit intelligi, noncom¬
mittendumeis, ut ob humanos afe&us, ullis difpen¬
diis Euangelii negotium remorentur. Ubi vetat, ne
peram aut baculum tollantin viam,fenfit, cos his praefi¬
diis liberoseffe oportere, quibus vulgus fe munit, iter
initurum. Neque enim dubium, quin Apoftoli peras
& baculos habuerint : cum Paulus & lacernam & bi¬
bliothecam reliquerit Troade, Ubi fuos jubet liliorum
exemplo vivere, ſentire voluit, abjiciendam anxiam
follicitudinem reponendi in pofterum commeatus. Ubi
jubet praberi maxillam lavam, percutienti dexteram :
quid aliud vult, quam non referendam illatam inju¬
riam? Idem fentiendum, opinor, de relinquenda tu¬
nica ei qui pallium abftulerit : &ultro ambulando bis
mille paflùs cum co, qui ad femel mille compuliffer.
Ubi negat effe fuum difcipulum, qui non oderit pa¬
trem & matrem , plus dixit quam intelligi voluit: ne¬
que enim fenfit habendos odio parentes, fedomnesaf¬
feGuspofthabendosnegotio pietatisac falutis. Ubi ju¬
bet ungifaciem oleo, ne videamur jejunare: nihil aliud
fentit, quam in benefactisnon captandam oftentatio¬
nem. Nam, arbitror , Apoftolos non folitos ungere
faciem, cumjejunarent. Origenesindicathyperbolen
che, quod in Genef fcriptum legimus: Lavit in vino
folam fuam, € in fanguine uua pallium fuum. Quis e¬
nimabluit veftes fuas in vino? Verum his verbis nihil
A (gua intelligi voluit, quam infignem & exuberantem
agri fertilitatem. Idem hyperbolen cffe putat, quod
Paulus fcripfit , Romanorum fidem pradicatanz in uni=
ver{o mundo, cum multis efferignota regionibus. Di¬
vus Auguftinus in Epiftola ad Publicolam , qua inter
cæteras numero cenfetur , centelima quinquagefima
Quarta, putat in illis verbis Chrifti, quibus prohibet,
in totum ne juremus, neque per coelum , neque per ter¬
jram , nequeperaliud quidquam : hyperboleneffe: plus
enim dixit quam fenfit, quo yehementius deterreret
a perjurio. Auguftini verba, fi quis requirat , {ub{cri¬
bam: Sitamenilludnos adbuo movet, quod iz Novo Te
mihi propterea ditum videtnr, non y quia verum jura¬
re, peccatumeft, fed quia pejerare > immane peccatum
of: a quo nos longe effe voluit, qui omnino ne jure=
mus, admonuit. Hactenus ille.- Veluti cum intermi¬
namur pueris, ne natent, dicimus: fiveladfpexerisla¬
cum, occidam te. Quam interpretationem fi recipi¬
[mus , confimiliratione explicabuntur & illa : ze diver¬
¡tas ab uxore, ne refiftas male: ne irafcaris: vehemen¬
ter enim vult fuos abefle ab injufto divortio , quibus
divertendi jus in totum ademit. Procul abefle yultab
inferenda injuria, quosne læfos quidem vultulcifci fe¬
He. Nimium abefle vultab homicidió, aconviciis, ab
\irainiqua , quos nullo modovultira commoveri. Jam
quod Joannesin Euangelii fui calce feripfit, totum mun¬
iferent : Cyrillus & Chryfoftomus ingenue fatentur,
hyperbolen efe. Horum pofterior homilia in Mat¬
thæum 13. putat hyperbolen fubeffe in his Chrifti ver¬
bis: Quod in tenebris vobis dico, dicitein lumine: &
quod in aure anditis, pradicate fuper retta. Neque enim
Chriftus quidquam locutus eft furtim aut inaurem,
aut Apoftoli umquam preedicaruntin teétis : fed quod
paucis in Paleeftina diétum erat, in aurem & in tene¬
brisdiétumyocat, præ comparationelucis & buccinæ
Euangelicæ, quæ mox per Apoftolosapud univerfas
orbis nationes, apud fummos &infimoseluxit, & in¬
fonuit. Opinor, & cum prohibet, ne guemvocemus
Patreminterris: praterca cumait: Mec jota, nec api=
culum unnm legisomittendum, quinoa impleatur: intel¬
ligens, nibilomninoprætercundum ex promiffis divi¬
nis: quæconftare poflunt , etiamfi apicesaliquot fub¬
lati fuerint. Sedhujus quoque gencrisaliquotexempla
commonftravimus in Annotationibus , quibus No¬
vum Teftamentum explanavimus. His cognata funt
illa, que an tropis conftent, nefcio, certead vulga¬
rem fenfum accommodanda funt potius , quamad vi¬
yum, ut ajunt, exigenda : veluti cum prohibetomnino
jurare, fentit, non efle jurandum , ut vuleus dejerabat
ob quaflibet caufas. Cum prohibet/ollicttum efe de cra¬
flino, fentit, juxta vulgi morem, qui ceu Deo diffi¬
fus, ansie torquebatur cura futuri temporis. Cum
prohibet refifiere malo, fentit, malum non effe propul¬
fandum malo, ut vulgushominum folet: alioqui licet
reprehendere peccantes, licet & coercere. Cum pro¬
hibet, ze vocentur Rabbi, fentit ne Pharifæorum mo¬
re, qui fupercilio turgebant ob hunc titulum. Cum
prohibet iz precibus multiloquinm , fentit, non effe pre¬
candum juxta quorumdam exemplum, qui exiftima¬
bant, Deum multitudine vocum capi, magis quam
affectu mentium : alioqui legimus & Chriftum orale
prolixe. Sic. jubet zoz ¿rafti fentiens, iram yulga¬
rem, quæ tendit ad injuriam. Sic damnat cum, gui
atri fuo dixerit, fatne: fentiens, qui, quod vulgo fo¬
let, contumeliæ gratiaid fecerit: alioqui Chriftus ipfe
motus ira legitur, atquealibi {uos difcipulos, & Pau¬
lus Galatas ftultosappellat , fed arguens, non inceffens.
Habet & pietasiram {uam , habet & caritas {fua convi¬
cia. Hujufmodi ferme funt cumapud Matthaeumait:
Mifericordiam volo, & non facrificidne : omino fa¬
.\crificium volebat, quod ipſe indixerat; fed prius eft
piæftare miféricordiam , quam offerre facrificium.
Rurfum eum ait: Doéfrina meanon eft mea, ſuam ne¬
gatefle, quam Patriut homo ferchatacceptam. Rur¬
lum cum aiti nondan fuiffe Spiritum , quod Jelusnon¬
Tom, F. He _ dum