Page 47 [47]
OCR
65 Jaciebant, quod effet deformis: Attamen, inquit, videbar mihiformofuseffe. Verum ubi cepiffetcivitatem, vendiditirrifores, teftatus {fefe cum dominis illorum loquuturum, fi rurfus in ipfum jacerent convitia. Quin & venatores & Oratoresvideo vehementer labi prazita. Aviftoteles refert Satyriamicos cum litem haberent, aures illius obturaffe cera, necum ab adverfariis convitiis afficeretur, propter iram caufe cognitio turbaretur. Quin nobis ipfis quoque frequenter accidit , utulcifci non queamus fervum quideliquit. Aufugiunt enim, minis ac diĉtis territi. Iraquequod nutrices dicere folent pueris, ne plora, & accipies, hoc noninutiliter diceturiræ : Ne feftina, neclama , neurge, atqueita citius quæ vis fient, ac melius, Etenim paterubividet filium tentantem ferro fecare quippiam,aut findere,ipfe arrepto ferro facit. Itaque qui irs intercepit c manibus ultionem, ipfe tuto nulloque detrimento, atque etiam cum utilitate , punit commeritum, non {eipfum vice illius,quem uleifei volebat, id quod non raro facit ira. Cæterum cum omnes animi cupiditates egeant affuetudine , veluti domitrice, qua exercitatione fuperet impetum rationi rebellem &intraétabilem, nonalibi majus cit certamen heris inter famulos, quam adverfus iram. N eque enim adverfus hos oboritur, neque invidia, neque metusullus, neque ambitio. Sed ira ctiam afliduæ, quae multas pariunt offenfas & errores, ob faciendi quod velis licentiam „velut in lubrico loco fubyertentes animum, nemine obfiltente aut prohibente. Nec enim ficri potelt, ut in eo afe@u nibil peccans cohibeat rebelles animi motus, nifi quis multam illam quod velit faciendi licentiam , multa lenitate circumfepferit, ac nifi multas voces toleraverit uxoris & amicorum incufantium lenitatem & focordiam, quibus potiflimum exacerbabar & ipfe adverfus famulos , veluti quos corrumperemnon caftigando. Tandem yero cognovi quod primum quidem preeftaret illos reddere deteriores tolerantia, quam fi quisamarulentia & ira depravet feipfum, dum corrigerevultalios. Deinde cum viderem multos, hoc ipſo quod non punirentur, fæpenumero vereri malos effe, quodque his mutandorum morum initium , magis effet ignofcentia quam ultio: atque adeo per Jovem, confpicerem cosad nutum , fine refponfatione promptiufque ſervire quibufdam, quamaliis cum plagis ac flagellis, perfuafus fum, rationem magisherilem effe & Principatui gerendo accommodam,quamiram. Nonenim ficut Poetadixit : Ubi enim eft timor , pudor hic ef, fed contra, pudefcentibus inna(citur timor, modeftum reddens. Caterum affidua verberatio, non admiffis precibus aut excufatione , nequaguam hoc efficit in fervis ut pceniteat peccafle, fed ut profpiciant, ne fentiantur peccare. Tertio, femper memor , ac mecum reputans & illud quod nec is qui nos docuit jaculari, prohibuit ne mitteremus fagittam , fed ne aberremus a fcopo: ita nec obftabit quo minus {umas poenas, fi quis doceat id facere tempeftiviter, moderate, utiliter, & quemadmodum decet: conor iram fubducere maxime , non denegans iis qui puniuntur pro fe refpondendi facultatem, fed audiendo quid adferant. Namcum iplum tempus gigat in perturbatione, quo fefe occupet, & inducit cunétationem remittentem impetum iræ, tum judicium invenit modum aptum acdecentem pœnæ magnitudinem. Adhæc non relinquituréide quo pœna fumituroccaño reluétandi adverfus correctionem, fi non per iracundiam , fed reviétus puniatur, nec jam eft id quod eft turpifimum, ut famulus videatur juftiora loqui, quam Dominus. Proinde quemadmodum Phocion poft Alexandri mortem, non finens Athenienfes antetempuscommoveri,nec facile credere rumori: Si hodie, inquit, viri Athenienfes Alexander mortuus eft, & cras & perendieerit mortuus: Sic nimirum oportet hominem per iramad vindiGtam properantem fibi ipfi fuggerete, fihichodie peceavit, & cras 8 perendie verum fuerit eum peccaffe, neque quicquam erit periculi, fi paulo ferius det poenas, {ed {i prepropere punitus, femper videbitur non peceafle, quod jam frequenter accidit. Quisenim noftrum ufqueadeo morofusacfævus eft, ut puniatac flagris cedat fervum, quod ante quinque aut decem diesadufferit obfonium, aut menfam fubyerterit, aut tardius aufcultaverit, Atquihac funt, ob quee protinusut acciderunt ac B C E 66 » turbamur , exacerbamur , & implaca~ biles fumus, quemadmodum enim per nebulam corpora, ita per iram majora videntur commiflaque funt.Quapropter oportetillico horum hifque fmilium preceptorum reminifci, deindecum liberiab affectu fufpecti effe defierimus , fi Pura rationi fibique conftanti videbitur admiflum fcelus, animadvertere nec tum diflimulare nec ultionem omittere corum, velut cibum dimittunt hi, quos edendi deftituit appetentia. Neque enim perinde culpandum eft præfente Ira punire, quam ubi fe remiferit non punire, fedremiffamac diflolutum ficri, ut idem accidat nobis quod folet pigris nautis, qui dum eft tranquillitas commorantur in portu, deindepericlitantur vento velificantes. Nam nos quoque neglecta rationis manfuetudine ac mollitudine in pu- ° miendo, properamus idfacereadyeniente ira > ceu flatu periculofo. Ac cibo quidem fecundum naturam utitur qui efurit, ultione yero tum reéte quis utitur, cum eam nec fitit, nec eftnit, nec jam opus habet ira ad puniendum yelut obfonio ad edendum: quin potius cum longiflime cæperit abeffe abappetitu vinditæ, neceflario rationem ac prudentiam admovens. Neque enim quemadmodum refert Ariftoteles,fuo tem poreapud Tyrrhenos ad tibiam fervos cædi folitos, fic oportet ad voluptatem, pcoenz ceu rei jucundæ appetitu fatiari gaudereque, rurfusubi punieris, peenitentia cruciari. Quorum illud ferinum eft, hoc muliebre, fed ab{que dolore fimul & voluptate, eo tempore quo viget ratio poenas fumere, nulla ire relicta occafione. Heecitaque fortafle non videtur irae medicina, fed depulfio potius & cautio, ne quid peccetur eorum que folent per iram committi. Quamquam & {plenis tumor folet fimul accidere cum febre. Cæterumisubi refederit, febrim adleviat ficut inquit Hieronymus, Porro ubi mecum recolo quibus modisnafeaturira, video aliosaliis de caufisin cam incidere, quibus omnibus probabiliter hæc accidit opinio, ut fe contemni negligique credant. Quapropter his qui fe defendunt, quafi jureirafcantur, fic oportet fuccurrere, utquod admiffum eft, quam longiffime removeamus à {ae {picione contemptus & contumaciz, transferentesad opinionem dementiæ, neceflitatis, morbi, aut infelicitatis, quemadmodum fecitSophocles : Neque mens enim, 6 Rex, quamlibet urgens, manet Fortuna quibus eft triftis, imo his excidit. Ita fecit & Agamemnon, qui Brifeidisablationem in Aten rejicit. Nihilominus mox cupit fatisfacere 5 de Donare ingentia dona. Namrogare, noneftcontemnentis. Et gui lefit, dum fe prebet humilem, amovit contemptus fufpitionem. Verum hac non oportet exfpectare eum qui iracorreptus eft, fed illud potius Diogenis: Hi te derident, ô Diogenes: Ego vero; inquit, non derideor, fibi ipfiafumere, nee exiftimare fe contemni, fed illum magis contemnere, ut qui perimbecillitatem, auterrorem zaut præcipitantiam y aut incogitantiam, aut ob ſervite ingenium, autob fenium aut juventutem delinquit. Famulis autem & amicis modis omnibus talia ſunt remittenda, non enim quaſi non poflimus ulcifci , aut quafi fruftra fimus molituri vindiétam;negligimur in his: verum ob humanitatem aut benevolen= tiam , illinegliguntnosut placabiles, hi ut amantes. Nune Vero non tantum adverſusuxorem, ſervos & amicos quaſi contemnamur ab illis, exaſperamur, ſed & in caupones, in nautas, in muliones, in ebrios frequenter ob iracundiam irruimus, dum nos putamusab hiscontemni. Quin etiam Sccanibuslatrantibus, &afinis innos impingentibusindi= gnamur. Quemadmodum fecitille, quicum verberare velletagafonem, atqueilleclamaret: Athenienfisfum. Atquitu, inquit, afinoloquens, Athenienfisnones, eumque verberavit, multafque plagas inflixit. Attamen hujufmodi perpetuasac frequentes iras, quee paulatim in animis col= liguntur, potifimum gignuntinnobis, amor noftri,, morofitas, cum deliciisac mollicie conjunéta ,nonaliter quam examen apum aut vefparum. Proinde ad manfuetudinem nullum majus viaticum, quamfacilitas ac fimplicitas moTum, erga famulos, uxorem & amicos, videlicet fi poflimus rebus præfentibus effe contenti, nec egere multis ac {uperfluis. At qui nec afis, qui nec elixis nimis, Neo plus minufve, nec cibis gaudet modo Tom. IV. Medio
