Page 47 [47]
65
Jaciebant, quod effet deformis: Attamen, inquit, videbar
mihiformofuseffe. Verum ubi cepiffetcivitatem, vendi¬
ditirrifores, teftatus {fefe cum dominis illorum loquuturum,
fi rurfus in ipfum jacerent convitia. Quin & venatores &
Oratoresvideo vehementer labi prazita. Aviftoteles refert
Satyriamicos cum litem haberent, aures illius obturaffe
cera, necum ab adverfariis convitiis afficeretur, propter
iram caufe cognitio turbaretur. Quin nobis ipfis quoque
frequenter accidit , utulcifci non queamus fervum quide¬
liquit. Aufugiunt enim, minis ac diĉtis territi. Iraquequod
nutrices dicere folent pueris, ne plora, & accipies, hoc
noninutiliter diceturiræ : Ne feftina, neclama , neurge,
atqueita citius quæ vis fient, ac melius, Etenim paterubivi¬
det filium tentantem ferro fecare quippiam,aut findere,ipfe
arrepto ferro facit. Itaque qui irs intercepit c manibus ul¬
tionem, ipfe tuto nulloque detrimento, atque etiam cum
utilitate , punit commeritum, non {eipfum vice illius,quem
uleifei volebat, id quod non raro facit ira. Cæterum cum
omnes animi cupiditates egeant affuetudine , veluti domi¬
trice, qua exercitatione fuperet impetum rationi rebellem
&intraétabilem, nonalibi majus cit certamen heris inter
famulos, quam adverfus iram. N eque enim adverfus hos
oboritur, neque invidia, neque metusullus, neque ambi¬
tio. Sed ira ctiam afliduæ, quae multas pariunt offenfas &
errores, ob faciendi quod velis licentiam „velut in lubrico
loco fubyertentes animum, nemine obfiltente aut prohi¬
bente. Nec enim ficri potelt, ut in eo afe@u nibil pec¬
cans cohibeat rebelles animi motus, nifi quis multam il¬
lam quod velit faciendi licentiam , multa lenitate circum¬
fepferit, ac nifi multas voces toleraverit uxoris & amico¬
rum incufantium lenitatem & focordiam, quibus potifli¬
mum exacerbabar & ipfe adverfus famulos , veluti quos
corrumperemnon caftigando. Tandem yero cognovi quod
primum quidem preeftaret illos reddere deteriores toleran¬
tia, quam fi quisamarulentia & ira depravet feipfum, dum
corrigerevultalios. Deinde cum viderem multos, hoc
ipſo quod non punirentur, fæpenumero vereri malos effe,
quodque his mutandorum morum initium , magis effet
ignofcentia quam ultio: atque adeo per Jovem, confpice¬
rem cosad nutum , fine refponfatione promptiufque ſervire
quibufdam, quamaliis cum plagis ac flagellis, perfuafus
fum, rationem magisherilem effe & Principatui gerendo
accommodam,quamiram. Nonenim ficut Poetadixit :
Ubi enim eft timor , pudor hic ef,
fed contra, pudefcentibus inna(citur timor, modeftum
reddens. Caterum affidua verberatio, non admiffis pre¬
cibus aut excufatione , nequaguam hoc efficit in fervis
ut pceniteat peccafle, fed ut profpiciant, ne fentiantur
peccare. Tertio, femper memor , ac mecum reputans
& illud quod nec is qui nos docuit jaculari, prohibuit ne
mitteremus fagittam , fed ne aberremus a fcopo: ita nec
obftabit quo minus {umas poenas, fi quis doceat id facere
tempeftiviter, moderate, utiliter, & quemadmodum de¬
cet: conor iram fubducere maxime , non denegans iis qui
puniuntur pro fe refpondendi facultatem, fed audiendo
quid adferant. Namcum iplum tempus gigat in pertur¬
batione, quo fefe occupet, & inducit cunétationem remit¬
tentem impetum iræ, tum judicium invenit modum aptum
acdecentem pœnæ magnitudinem. Adhæc non relinqui¬
turéide quo pœna fumituroccaño reluétandi adverfus cor¬
rectionem, fi non per iracundiam , fed reviétus puniatur,
nec jam eft id quod eft turpifimum, ut famulus videatur
juftiora loqui, quam Dominus. Proinde quemadmodum
Phocion poft Alexandri mortem, non finens Athenienfes
antetempuscommoveri,nec facile credere rumori: Si ho¬
die, inquit, viri Athenienfes Alexander mortuus eft, &
cras & perendieerit mortuus: Sic nimirum oportet homi¬
nem per iramad vindiGtam properantem fibi ipfi fuggere¬
te, fihichodie peceavit, & cras 8 perendie verum fuerit
eum peccaffe, neque quicquam erit periculi, fi paulo ferius
det poenas, {ed {i prepropere punitus, femper videbitur
non peceafle, quod jam frequenter accidit. Quisenim no¬
ftrum ufqueadeo morofusacfævus eft, ut puniatac flagris
cedat fervum, quod ante quinque aut decem diesadufferit
obfonium, aut menfam fubyerterit, aut tardius aufculta¬
verit, Atquihac funt, ob quee protinusut acciderunt ac
B
C
E
66
» turbamur , exacerbamur , & implaca~
biles fumus, quemadmodum enim per nebulam corpora,
ita per iram majora videntur commiflaque funt.Quapropter
oportetillico horum hifque fmilium preceptorum remini¬
fci, deindecum liberiab affectu fufpecti effe defierimus , fi
Pura rationi fibique conftanti videbitur admiflum fcelus,
animadvertere nec tum diflimulare nec ultionem omittere
corum, velut cibum dimittunt hi, quos edendi deftituit
appetentia. Neque enim perinde culpandum eft præfente
Ira punire, quam ubi fe remiferit non punire, fedremif¬
famac diflolutum ficri, ut idem accidat nobis quod folet
pigris nautis, qui dum eft tranquillitas commorantur in por¬
tu, deindepericlitantur vento velificantes. Nam nos quo¬
que neglecta rationis manfuetudine ac mollitudine in pu- °
miendo, properamus idfacereadyeniente ira > ceu flatu pe¬
riculofo. Ac cibo quidem fecundum naturam utitur qui
efurit, ultione yero tum reéte quis utitur, cum eam nec
fitit, nec eftnit, nec jam opus habet ira ad puniendum yel¬
ut obfonio ad edendum: quin potius cum longiflime cæ¬
perit abeffe abappetitu vinditæ, neceflario rationem ac
prudentiam admovens. Neque enim quemadmodum re¬
fert Ariftoteles,fuo tem poreapud Tyrrhenos ad tibiam fer¬
vos cædi folitos, fic oportet ad voluptatem, pcoenz ceu rei
jucundæ appetitu fatiari gaudereque, rurfusubi punieris,
peenitentia cruciari. Quorum illud ferinum eft, hoc mu¬
liebre, fed ab{que dolore fimul & voluptate, eo tempore
quo viget ratio poenas fumere, nulla ire relicta occafione.
Heecitaque fortafle non videtur irae medicina, fed depulfio
potius & cautio, ne quid peccetur eorum que folent per
iram committi. Quamquam & {plenis tumor folet fimul ac¬
cidere cum febre. Cæterumisubi refederit, febrim adle¬
viat ficut inquit Hieronymus, Porro ubi mecum recolo
quibus modisnafeaturira, video aliosaliis de caufisin cam
incidere, quibus omnibus probabiliter hæc accidit opinio,
ut fe contemni negligique credant. Quapropter his qui fe
defendunt, quafi jureirafcantur, fic oportet fuccurrere,
utquod admiffum eft, quam longiffime removeamus à {ae
{picione contemptus & contumaciz, transferentesad opi¬
nionem dementiæ, neceflitatis, morbi, aut infelicitatis,
quemadmodum fecitSophocles :
Neque mens enim, 6 Rex, quamlibet urgens, manet
Fortuna quibus eft triftis, imo his excidit.
Ita fecit & Agamemnon, qui Brifeidisablationem in Aten
rejicit. Nihilominus mox cupit fatisfacere 5 de
Donare ingentia dona.
Namrogare, noneftcontemnentis. Et gui lefit, dum fe
prebet humilem, amovit contemptus fufpitionem. Ve¬
rum hac non oportet exfpectare eum qui iracorreptus eft,
fed illud potius Diogenis: Hi te derident, ô Diogenes:
Ego vero; inquit, non derideor, fibi ipfiafumere, nee
exiftimare fe contemni, fed illum magis contemnere, ut
qui perimbecillitatem, auterrorem zaut præcipitantiam y
aut incogitantiam, aut ob ſervite ingenium, autob fenium
aut juventutem delinquit. Famulis autem & amicis modis
omnibus talia ſunt remittenda, non enim quaſi non pofli¬
mus ulcifci , aut quafi fruftra fimus molituri vindiétam;ne¬
gligimur in his: verum ob humanitatem aut benevolen=
tiam , illinegliguntnosut placabiles, hi ut amantes. Nune
Vero non tantum adverſusuxorem, ſervos & amicos quaſi
contemnamur ab illis, exaſperamur, ſed & in caupones,
in nautas, in muliones, in ebrios frequenter ob iracundiam
irruimus, dum nos putamusab hiscontemni. Quin etiam
Sccanibuslatrantibus, &afinis innos impingentibusindi=
gnamur. Quemadmodum fecitille, quicum verberare vel¬
letagafonem, atqueilleclamaret: Athenienfisfum. At¬
quitu, inquit, afinoloquens, Athenienfisnones, eumque
verberavit, multafque plagas inflixit. Attamen hujufmo¬
di perpetuasac frequentes iras, quee paulatim in animis col=
liguntur, potifimum gignuntinnobis, amor noftri,, mo¬
rofitas, cum deliciisac mollicie conjunéta ,nonaliter quam
examen apum aut vefparum. Proinde ad manfuetudinem
nullum majus viaticum, quamfacilitas ac fimplicitas mo¬
Tum, erga famulos, uxorem & amicos, videlicet fi pofli¬
mus rebus præfentibus effe contenti, nec egere multis ac
{uperfluis.
At qui nec afis, qui nec elixis nimis,
Neo plus minufve, nec cibis gaudet modo
Tom. IV. Medio