Page 36 [36]
43
44
DESIDERIO ERAS
Laro rogatusa Cyrenenfibus, ut fi- |
bi leges feriberet feriptafque relinque¬
ret, ac Reipublicæ {tatum compone¬
ret ,recufavit , dicens, effe perdifficile
leges condere Cyrenenfibus, qui tam
effent felices. Nihil enim tam fuper¬
bum, nihil tam intractabile ac moro¬
fum efle, quam hominem quem feli¬
citatis opinio corripuerit. Quapropter difficile eft his qui
gerunt imperium, de imperio confulere. Reformidant
enim rationem , ceu Principem admittere ,ne potentiæ bo¬
num, quod habere videntur, impediat , fiid adftringat, &
fervire cogat honefto. Idque faciunt, quod ignorent fen¬
tentiam Theopompi Spartanorum Ducis, quiquum pri¬
musin Sparta Regia poteftati adjunxiffet magiftratus E¬
phoros, deinde uxor dixiffet, probro illi futurum, fi filiis
traderet minus imperium, quam accepiflet ipfe; imo ma¬
jus, inquit, relinquo, nimirum hoc majus quo firmius.
Namquumacerbitatem ac fævitiam imperii remififlet, una
cum invidia vitavit & periculum. Quamquam Theopom¬
pus ex imperio velut magno flumine deduétis rivis, quan¬
tumaliis dedit, tantum fibi detraxit. Atratioquamadfert
fapientia ftudium, fi Principi affideat, ei ceudomefticus
cuftosadjunéta bone valetudinis , fublato eo quod eft peri¬
culo obnoxium, quod fanum eftrelinquit. Sed plerique
Reges ac Principes parum cordati , ftatuarios imperitos
imitantur, qui credunt coloflos magnos & amplos vidert , fi
tibiis vehementer didućtis, fi late diftentos, & hiantes fin¬
xerint. Nam hi quoque gravitate vocis, torvitate vultus ,
acmorum truculentia, fugaque confuetudinis humane,
majeſtatem & auétoritatem imperii fibi videntur imitari,
nihil prorfuma coloflorum fignis diferepantes, qui quum
foris heroicam, ac divinam quamdam fpeciem præ fe fc¬
rant, intus plenifunt terra, lapide, plumbo , nifi quod iftud
colofforum pondus rectitudinem illorum ftabilem & im¬
motam fervat. Atineruditi Ducesac Principes , propterea
quod intus male librati fint, fæpenumero vacillant, ac fub¬
vertuntur: etenim quum bafi non rećte pofitæ fublimem
fuperftruunt poteftatem , fimul cum ipfo pondere nutant ,
&adruinaminclinantur. Verum quemadmodum oportet,
ut ipfa regula primum reéta fit, nihil babens obliquum ,
deinde cætera fibiadmota „quatenus fibi congruunt, exæ¬
quet : confimili modo Princeps pofteaquam imperium in
feipfo paraverit, ac direxerit, vitamque fuam compofue¬
rit,tumdebet fibi coaptare cos, quibus imperat. Nec e¬
nim cadentiseftalium erigere, necignorantis docere , nec
incompofiti componere, nec ordinare inordinati necim¬
perare cjus qui non pareat imperio. At qui parum fapiunt,
illud præcipuum imperii bonum effe ducunt, quod nullius
imperio fubjaceant. At Perfarum quidem Rex omnes pro
fervis habebat , preeter uxorem fuam, cujus maxime con¬
veniebat effe dominum. Quis igitur imperabit Principi?
Nempe lex omnium regina & mortalium,& immortalium,
utait Pindarus,non ifta quidem lex forisin libris, aut ligneis
ſcripta tabulis, fedanimata ipfiinfitaratio , ſemper convi¬
vens,acfamiliaris Principi,necumguam animum fuo duétu,
fuamoderatione deftituens. Nam Perfarum Rex unum ha¬
bebat cubicularium , cui hoc negotii mandatum erat, ut
diluculoingreffusilli diceret : SurgeRex, atque ea cura ne¬
gotia, qua te curare voluit Meforomafdes. At erudito pru¬
dentique Principi intusinanimo adeft, quifemper idem di¬
&etac jubeat. Polemon dicebat amorem effe Deorum ob¬
fequiumad profpiciendum adolefcentulis. Sed verius quis
dixerit, Principes miniftros efle Dei, ad curam ac falutem
hominum, uti bona quæ Deus illis largitur , partim diftri¬
buant, partim fervent. Vides in fublimi cœlum hoc im¬
menfum, quod terram undique liquidis ulnisamplectitur.
Jllud quidem demittit feminum , quibus opus eft, principia,
terra vero producit. Crefcunt autem partim imbribus,
partim ventis, partim ftellis, ac luna confoventibus. Por¬
A
B
D
Ea JOE:
to fol ornat omnia , omnibusvim amoris ex fefe admifcens.
Sed tot tantifque muneribus ac bonis quæ Dii largiuntur ,
non licet, nec frui, nec uti recte fi defit lex, juftitia, &
Princeps. Iraque juftitia quidem legis eft finis, lex autem
Principis opus.Princeps vero Dei fimulacrum adminiftran~
tisuniverfa, nihil egens Phidia ftatuario, neque Polycleto,
neque Myrone. Sed ipfe feipfum per virtutem Deo fimi¬
lem reddit, ac fabricatur ftatuam omnium viſu jucundiffi¬
mam, ac magnificentiflimam. Quemadmodum enim Deus
inccelo pulcerrimum fui ipfius fimulacrum conftituit, fo¬
lemac lunam, talis eftin Republicaimago, ac lumen Prin¬
ceps, quiDei reverens, juftitiam tuetur, hoc eft Deira¬
tionem geftat nempeintellectum , non fceptrum, aut ful¬
men, auttridentem , qua fpecie {eipfos nonnulli fngunt ac
pingunt, (tultitiam fuam, quod videantur inaccefli, red¬
dentes invidiofam. Offenditurenim Deus his, qui toni¬
trua, fulmina, radiorum jaculationes imitantur. Delcéta¬
turautem his, qui fuam æmulantes virtutem , femetin ho¬
neftate & humanitate redduntadfimiles, atque hos in ma¬
jus provehit, impertiens fuam zequitatem , juftitiam, veri¬
tatemac manfuetudinem. Quibus rebusnihil eft divinius,
neque ignis, neque lux, neque folis curfus, necexortus &
occafus aftrorum 5 nec ipfa æternitas, aut immortalitas.
Nonenim felixeft Deus vita {patio, fed principatu virtu¬
tis. Hic enim divinus eft.Honeftum autem eft etiam quic¬
quid imperio ipfiusfubjacet. Anaxarchusigitur, cum Ale¬
xandrum de Cliti cade diferuciantem fefe confolaretur,
dixitad hunc modum: Clito juftitiam contigiffe, que Diis
aflideat, ut quicquid a Rege fieret, fas jufque videretur :
idquenec recte, nec utiliter, quum Regem errati poeniten¬
tem animare ad fimilia patranda exiftimaretur. Quod fi
hifce de rebus fimilitudines funt conferendæ, non affidet
Jovi juftitia, fed ipfe juftitia, fafque eft , lexque tum anti¬
quiffima,tum exaCtiffima. Veteres ita & loquuntur, & fer
bunt, & docent , ab{que juftitia principatum recte gerere,
ne Jovem quidem ipfum poffe. Atque cadem, virgo eft
juxta Hefiodum , nimirum incorrupta , pudoris, modeftiæ,
&utilitatis amica, unde & reverendos cognominant Re¬
ges. Convenit enim ,ut hi maxime reyereantur, qui mini¬
metiment. Cæterum Principem magisoportet timere, ne
quid malifaciat , quam ne quid patiatur. Nam hoc ex illo
nafcitur. Atque hic eft Principis metus, & humanus, pec
ingenerofus, ut his quibus imperat, metuat, ne quid fe in¬
{cio ledantur. Nonaliter atque canes noéturnam ac labo¬
riofam agentes oviumin feptis cuftodiam , fimulatque tru¬
cem audierint feram, timentnon fibi, fed his quae cufto¬
diunt. Epaminondas autem Thebanis in ludos quofdam
feftos&compotationesfolutis, folusadibatarma, meenia¬
que, dicens fe fobrium efle, ac vigilare, quo liceret aliis
ebrios efle, ac dormire. PratereaCato in Utica, vi&tore
Cafare,reliquosomnes juflitad marevocati: cos fimulat¬
que impofuiffet, ac profperam effet navigationem preca¬
tus, ipfereverfusdomum, fibi necem fua manu conſcivit,
docens videlicet, quibus debeat timere Princeps, & que
debeat contemnere. Contra Clearchus Ponti Tyrannus
arculzinclufus, ferpentisin morem dormirefolituseft. Et
Ariftodemus Argivus in ccenaculo domicilium habebat,
oftio penfili, cui impofita le&ica, dormire confuevit una
cum amica, puella mater {calas detrahebat, eafque rurfus
apponebat ortaluce. Quantopere creditis hunc horruiffe
theatrum , palatium, curiam, convivium, qui ecubiculo
fibi ipfi carcerem fecerit? Itaque qui vere funt Reges, ti¬
menthis, in quos habent imperium. Contra Tyranni cos
ipfostiment, proinde metum augent, aućta potentia, pro¬
pterea quod quo pluribus imperant, hoc plures metuunt.
Nec enim confentaneum eft, neque decens, id quoda non~
nullis Philofophis diétum eft ,{in hyle, id eft, materia quse
cunéta patiatur, quæque inrebus innumeras recipiat nece=
fitates, ‘calus, commutationes, latere Deumadmixtum:
fed{upranosinfublimi , juxta naturam quæ femper codem
moda