Page 36 [36]
OCR
43 44 DESIDERIO ERAS Laro rogatusa Cyrenenfibus, ut fi- | bi leges feriberet feriptafque relinqueret, ac Reipublicæ {tatum componeret ,recufavit , dicens, effe perdifficile leges condere Cyrenenfibus, qui tam effent felices. Nihil enim tam fuperbum, nihil tam intractabile ac morofum efle, quam hominem quem felicitatis opinio corripuerit. Quapropter difficile eft his qui gerunt imperium, de imperio confulere. Reformidant enim rationem , ceu Principem admittere ,ne potentiæ bonum, quod habere videntur, impediat , fiid adftringat, & fervire cogat honefto. Idque faciunt, quod ignorent fententiam Theopompi Spartanorum Ducis, quiquum primusin Sparta Regia poteftati adjunxiffet magiftratus Ephoros, deinde uxor dixiffet, probro illi futurum, fi filiis traderet minus imperium, quam accepiflet ipfe; imo majus, inquit, relinquo, nimirum hoc majus quo firmius. Namquumacerbitatem ac fævitiam imperii remififlet, una cum invidia vitavit & periculum. Quamquam Theopompus ex imperio velut magno flumine deduétis rivis, quantumaliis dedit, tantum fibi detraxit. Atratioquamadfert fapientia ftudium, fi Principi affideat, ei ceudomefticus cuftosadjunéta bone valetudinis , fublato eo quod eft periculo obnoxium, quod fanum eftrelinquit. Sed plerique Reges ac Principes parum cordati , ftatuarios imperitos imitantur, qui credunt coloflos magnos & amplos vidert , fi tibiis vehementer didućtis, fi late diftentos, & hiantes finxerint. Nam hi quoque gravitate vocis, torvitate vultus , acmorum truculentia, fugaque confuetudinis humane, majeſtatem & auétoritatem imperii fibi videntur imitari, nihil prorfuma coloflorum fignis diferepantes, qui quum foris heroicam, ac divinam quamdam fpeciem præ fe fcrant, intus plenifunt terra, lapide, plumbo , nifi quod iftud colofforum pondus rectitudinem illorum ftabilem & immotam fervat. Atineruditi Ducesac Principes , propterea quod intus male librati fint, fæpenumero vacillant, ac fubvertuntur: etenim quum bafi non rećte pofitæ fublimem fuperftruunt poteftatem , fimul cum ipfo pondere nutant , &adruinaminclinantur. Verum quemadmodum oportet, ut ipfa regula primum reéta fit, nihil babens obliquum , deinde cætera fibiadmota „quatenus fibi congruunt, exæquet : confimili modo Princeps pofteaquam imperium in feipfo paraverit, ac direxerit, vitamque fuam compofuerit,tumdebet fibi coaptare cos, quibus imperat. Nec enim cadentiseftalium erigere, necignorantis docere , nec incompofiti componere, nec ordinare inordinati necimperare cjus qui non pareat imperio. At qui parum fapiunt, illud præcipuum imperii bonum effe ducunt, quod nullius imperio fubjaceant. At Perfarum quidem Rex omnes pro fervis habebat , preeter uxorem fuam, cujus maxime conveniebat effe dominum. Quis igitur imperabit Principi? Nempe lex omnium regina & mortalium,& immortalium, utait Pindarus,non ifta quidem lex forisin libris, aut ligneis ſcripta tabulis, fedanimata ipfiinfitaratio , ſemper convivens,acfamiliaris Principi,necumguam animum fuo duétu, fuamoderatione deftituens. Nam Perfarum Rex unum habebat cubicularium , cui hoc negotii mandatum erat, ut diluculoingreffusilli diceret : SurgeRex, atque ea cura negotia, qua te curare voluit Meforomafdes. At erudito prudentique Principi intusinanimo adeft, quifemper idem di&etac jubeat. Polemon dicebat amorem effe Deorum obfequiumad profpiciendum adolefcentulis. Sed verius quis dixerit, Principes miniftros efle Dei, ad curam ac falutem hominum, uti bona quæ Deus illis largitur , partim diftribuant, partim fervent. Vides in fublimi cœlum hoc immenfum, quod terram undique liquidis ulnisamplectitur. Jllud quidem demittit feminum , quibus opus eft, principia, terra vero producit. Crefcunt autem partim imbribus, partim ventis, partim ftellis, ac luna confoventibus. Por A B D Ea JOE: to fol ornat omnia , omnibusvim amoris ex fefe admifcens. Sed tot tantifque muneribus ac bonis quæ Dii largiuntur , non licet, nec frui, nec uti recte fi defit lex, juftitia, & Princeps. Iraque juftitia quidem legis eft finis, lex autem Principis opus.Princeps vero Dei fimulacrum adminiftran~ tisuniverfa, nihil egens Phidia ftatuario, neque Polycleto, neque Myrone. Sed ipfe feipfum per virtutem Deo fimilem reddit, ac fabricatur ftatuam omnium viſu jucundiffimam, ac magnificentiflimam. Quemadmodum enim Deus inccelo pulcerrimum fui ipfius fimulacrum conftituit, folemac lunam, talis eftin Republicaimago, ac lumen Princeps, quiDei reverens, juftitiam tuetur, hoc eft Deirationem geftat nempeintellectum , non fceptrum, aut fulmen, auttridentem , qua fpecie {eipfos nonnulli fngunt ac pingunt, (tultitiam fuam, quod videantur inaccefli, reddentes invidiofam. Offenditurenim Deus his, qui tonitrua, fulmina, radiorum jaculationes imitantur. Delcétaturautem his, qui fuam æmulantes virtutem , femetin honeftate & humanitate redduntadfimiles, atque hos in majus provehit, impertiens fuam zequitatem , juftitiam, veritatemac manfuetudinem. Quibus rebusnihil eft divinius, neque ignis, neque lux, neque folis curfus, necexortus & occafus aftrorum 5 nec ipfa æternitas, aut immortalitas. Nonenim felixeft Deus vita {patio, fed principatu virtutis. Hic enim divinus eft.Honeftum autem eft etiam quicquid imperio ipfiusfubjacet. Anaxarchusigitur, cum Alexandrum de Cliti cade diferuciantem fefe confolaretur, dixitad hunc modum: Clito juftitiam contigiffe, que Diis aflideat, ut quicquid a Rege fieret, fas jufque videretur : idquenec recte, nec utiliter, quum Regem errati poenitentem animare ad fimilia patranda exiftimaretur. Quod fi hifce de rebus fimilitudines funt conferendæ, non affidet Jovi juftitia, fed ipfe juftitia, fafque eft , lexque tum antiquiffima,tum exaCtiffima. Veteres ita & loquuntur, & fer bunt, & docent , ab{que juftitia principatum recte gerere, ne Jovem quidem ipfum poffe. Atque cadem, virgo eft juxta Hefiodum , nimirum incorrupta , pudoris, modeftiæ, &utilitatis amica, unde & reverendos cognominant Reges. Convenit enim ,ut hi maxime reyereantur, qui minimetiment. Cæterum Principem magisoportet timere, ne quid malifaciat , quam ne quid patiatur. Nam hoc ex illo nafcitur. Atque hic eft Principis metus, & humanus, pec ingenerofus, ut his quibus imperat, metuat, ne quid fe in{cio ledantur. Nonaliter atque canes noéturnam ac laboriofam agentes oviumin feptis cuftodiam , fimulatque trucem audierint feram, timentnon fibi, fed his quae cuftodiunt. Epaminondas autem Thebanis in ludos quofdam feftos&compotationesfolutis, folusadibatarma, meeniaque, dicens fe fobrium efle, ac vigilare, quo liceret aliis ebrios efle, ac dormire. PratereaCato in Utica, vi&tore Cafare,reliquosomnes juflitad marevocati: cos fimulatque impofuiffet, ac profperam effet navigationem precatus, ipfereverfusdomum, fibi necem fua manu conſcivit, docens videlicet, quibus debeat timere Princeps, & que debeat contemnere. Contra Clearchus Ponti Tyrannus arculzinclufus, ferpentisin morem dormirefolituseft. Et Ariftodemus Argivus in ccenaculo domicilium habebat, oftio penfili, cui impofita le&ica, dormire confuevit una cum amica, puella mater {calas detrahebat, eafque rurfus apponebat ortaluce. Quantopere creditis hunc horruiffe theatrum , palatium, curiam, convivium, qui ecubiculo fibi ipfi carcerem fecerit? Itaque qui vere funt Reges, timenthis, in quos habent imperium. Contra Tyranni cos ipfostiment, proinde metum augent, aućta potentia, propterea quod quo pluribus imperant, hoc plures metuunt. Nec enim confentaneum eft, neque decens, id quoda non~ nullis Philofophis diétum eft ,{in hyle, id eft, materia quse cunéta patiatur, quæque inrebus innumeras recipiat nece= fitates, ‘calus, commutationes, latere Deumadmixtum: fed{upranosinfublimi , juxta naturam quæ femper codem moda
