OCR Output

Addeus, quod quantumlibet exaggerescorum daudem,
qui refpublicas fua virtute vel tuentur , vel etiam au¬
gent, in re certe prophana , tum anguftis circumf{cri¬
pta fpatiis verfantur. At qui literas collapfas vindicat ,
nam id pene difficilius quam genuiffe , primum rem
facram molitur & immortalem, tum non unius alicujus
provincia, fed omnium ubique gentium , omnium fe¬
culorum negocium agit. Poſtremo quondam princi¬
pum hoc munus erat , inter quos precipua Ptolemæi

guftis parietibus continebatur. Aldusbibliothecam mo¬
litur , cujus non alia fepra fint, quam ipfius orbis. In
hanc digreffiinculam non abs re mihi videor ex{patia¬
tus, nempe quo ftudiofi hoc impenfius his infigniis &
faveant, & delectentur , poftea quam cognoverint è
tam inclytis auctonbus fluxiffe : praterea quid fibive¬
lint, intellexerint. Denique cum meminerint quantum
bone rei Delphinus ille polliceatur, fi quismodo Deus
pulcherrimis conatibus dexter adfuerit. A diverticulo
repetetur fabula , fi prius expofuero querelam de typo¬
graphis quibufdam peflime de re literaria merentibus.

Yon eft nova querimonia , nunquam tamen juftior
quam hifce temporibus, quibus hæc mihi quarta , ni
fallor, parabatur editio. Ea fuit anno 1525. Veneto¬
rum urbs multis quidem nominibus celeberrima , per

quid librorum ifthinc adfertur ad exteras nationes i ob
civitatis tantum titulum ilico fit vendibilius. Atqui e¬
jus nominis lenocinio fordidi quidam typographi fic
abutuntur, ut vix ab ulla civitate nobis veniantaucto¬
res impudentius depravati , nec ii fane quilibet, fed
omnium primi, velut Ariftoteles, M. Tullius, & Quin¬
Ctilianus, ne quid querar de facris voluminibus. Cura¬
tum eft legibus, ne quis confuat calceum, ne quis fa¬
ciat {crinium, nil fuerit ab ejus opificii fodalitio com¬
probatus , & tantos autores , quorum monumentis
etiam religio debctur , emittunt in Tan: , adco lite¬
rarum ignari, ut ne legere quidem poflint , adeoigna¬

di, ut citius patiantur fex milibus mendarum oppleri
bonum librum, quam paucis aurcolis velint conducere
qui præfit caftigationi. Nec ulli magnificentius polli¬
centur in titulis , quam qui impudentiflime depravant
omnia. Ex legum auétoritate datur redibitio, fi quis
pannum ut cocco tinétum vendiderit , fi deprehenda¬
tur in tinctura nihil additum cocci, quin mulétaaffici¬
tur, quifquis in hujufmodi mercibus fucum fecit. Et
lucro fuo vel furto potius fruitur, qui cadem opera tot
hominum milibus imponit ? Olim & in defcribendis
libris adhibebatur religio non minor quam nunc adhi¬
betur in notariis publicis ac juratis , certe major debe¬
batur , nec aliunde tam prodigiofa librorum confufio
profecta eft, quam quod obfcuris quibuflibet & mona¬
chisimperitis , mox etiam mulierculis citra deletum
rei tam facræ traétatio committebatur. At quantulum
eft mali, quod adfert fcriba negligens autindoétus, fi
conferas typographum? Et hic ofcitant leges publica.
Punitur, qui vendit pannum apud Britannos tinétum,
pro panno tincto apud Venetos, & audacia fua fruitur,
qui meras cruces & ingenii tormina vendit pro bonis
auctoribus. Dices, non cft venditoris emptori praftare
quodvis vitium. Certe hic debebat efe, fi titulus pro¬
mittit exactam diligentiam, & liber {catet mendis. Et
funt errata quæ nec ab eruditis ftatim deprehendun¬
tur. Jam typographorum innumerabilis turba confun¬
dit omnia, prafertim apud Germanos. Non licet cui
Vis piftorem efle, Typographia quæftus eft nulli mor¬
talium interdi¢tus. Nec tutum eft quidvis pingere aut
logui, at quamyis materiam: excudere fas eft. Ubiter¬
rarum non volitant novorum libellorum examina? Quo¬
rum fi finguli adferrent aliquid ſcitu dignum , tamen
ipfa turba ftudiis yehementer officeret, vel ipfa fatic¬
tate, quæ bonis in rebus eft multo perniciofilima, vel
hoc ipfo, quod his velutillecebris animi hominum na¬
tura apficori , & novarum rerum avidi , {evocentur a
lectione veterum feriptorum, quibus nihil melius pro¬

inveniri pofle, quod illos fugerit. Exiftere poteft, ver
bi caufa, qui doceat aliquid quod latuerit Ariſtotele:
nullum tamen arbitror exoriturum qui Philofophi%
Corpus tradat abfolutius , quam ille tradidit. Sd
fortaflis qui in literis facris videat quædam quæfefelle
rint Chryfoftomum aut Hieronymum : at non arbitror
fore, qui in fumma preeftet, quod illi preftiterunt,
Nunc illis propemodum antiquaus, omnibus omnium
nænus terimus horas, neghguntur interim honefta di.
{cipline cum fuis auctoribus , collabitur auctoritas fes
natuum , conciliorum , fcholarum , Jureconfultorum
ac Theologorum. Quod fi res pergat qua cœpit, fu¬
turum eft , ut fumma rerum ad paucos redacta bare
barica quaedam tyrannis fit apud nos, qualis eft apud
Turcas. Unius aut paucorum libidini parebuntomnia,
nec erunt politiæ civilis ulla veftigia, fed militari vio¬
lentia gubernabuntur univerfa. Jacebunt omnes hone=
ftæ difciplinæ, lex una vigebit, fic vultéxe(uorestrwe,
Religionis antiftites aut nullo erunt in precio , aut fi
quid habebunt opum dignitatifve, id totum ferviet 118;
quorum non judicio , ſed nutu , ac renutu temperas
buntur omnia. Quanto melius confuleretur rebus hu¬
manis , fi quemadmodum in elementis mundi alia ab
aliis fic temperantur, ut eterno foedere conſiſtant
omnia} fic in Republica ſua cuique legitima maneret
auétoritas, populo tribueretur, quod æquum eft , fe¬
natui ac magiftratui tantum concederetur , quantum
eruditio , leges & æquitas pateretur, epifcopis ac fa¬
cerdotibus fuus maneret honos. Nec monachis nega¬
retur, quod debetur. Horum omnium concors difcor¬
dia, & codem tendens varictas , longe fidelius ferva¬
ret Reipub. ftatum , quam nunc, dum quifque ad fe
pee conatur omnia. Nc familia quidem poteft cons¬
filtere, nifi maritus funtionis partem cedat uxori, ni
difcrimen fit inter liberos & fervos , & nifi fervi quo¬
que non pro jumentis habeantur , fed pro hominibus:
poftremo nifi difcrimen fit inter fervum & fervum ut
qui liberaliter ferviunt , habcantur indulgentius , ac’
premium officiorum exfpeétent libertatem. Dicet hic
aliquis : heus divinator, quid heec ad typographos ?
Quia non nullam mali partem invebit horum impuni¬
ta licentia, Implent mundum libellis , non jam dicam .
nugalibus, quales ego forfitan {cribo, fed ineptis, ins”
doctis, maledicis, famofis, rabiofis „impiis ac feditio¬
fis , & horum turba facit , ut frugiferis etiam libellis
fuus pereat fructus, Provolant qujdam abfque titulis ;
aut titulis quod eft fceleratius, fiétis. Deprehenfi re¬
fpondent , Detur unde alam familiam , definam tales.
libellos excudere. Aliquanto meliore fronte refpons
deat fur, impoftor aut leno. da qui vivam , & defiz
nam his artibus uti: nifi forte levius crimen et, clan,
minucre rem alienam , quam palam cripere famam a¬
lienam , aut fine vi ad quæftum abuti tuo alienove.
corpore , quam yitam alterius ac famam vita quoque `
chariorem impetere. Sed querele Jam dudum fatis.
Indicandum eft remedium. Mitigabitur hoc malum,
fi Principibus ac magiftratibus cure fuerit , ut quan¬
tum fieri poteft excludantur ociofi , quos potiffimum
bella mercenaria nobis progignunt : deinde fi impro¬
bis, quos nec ratio nec pudor cohibet, leges oftendant
fuftem paratum, ni fe verterint ad meliora : deinde
conantibus ca, quæ faciunt ad publicam utilitatem ,
fi viribus deftituantur, fuccurrant præmia, velàprin¬
cipibus , vel ab epifcopis & abbatibus , vel ex ærario
publico. Nam à negociatoribus , qui fe plerique Mam¬
monz dedicarunt , fortaffis improbum fit tale offi¬
cium exigere. Qui exftructo altari fepulchrove, qui
fufpenfa tabula aut ftatua pofita, fibi promittunt
nomen apud pofteros, quanto vivaciorem famam hac
via fibi pararent. Ex multis unum exemplum profe¬
ram. Vix alius in enarrandis facris voluminibus dex¬
terius verfatus eft, quam divus Joannes Chryfoftomus,
nec alius {fcriptor magis accommodus his, qui fe
parant ad munus concionandi. Et fcripfit plurima,

quorum bonam partem habemus, utcunque verlam,
fed