Page 119 [119]
201
Idem eleganter tranftulit ad fallendas animi curas:
Detineo ftudiis animum falloque labores ,
Experior curis & dare verba meis,
Sed tum frequentiora , tum expofitiora funt exempla,
uam ut operæ precium fit ea perfequi. Tantum illud
admonuerim , nonnihil Veneris acceflurum proverbio,
fi longius à fimplici detorqueatur oratione , videlicet
ad fraudem impofturamve , que vel citra verborum
fucos peragitur. Quod gcnus fuerit, fi quis dicat mun¬
dum hunc dare verba fuis cultoribus, & alchymifti¬
cam, quam vocant artem, dare verba fui ftudiofis, &
cum fibi ipfi dare verba, qui fibi pollicetur haud qua¬
quam fperanda.
L. Addere manum.
Tlud inufitatius quod eft apud Plautum in Perfa:
‘Addere manum ,proco quod eft ludibrio habere. Tranf¬
latum opinor ab lis, qui manu ad aurem porrećta , mo¬
taque quempiam irrident. Plautina verba funt hæc:
Onid ais, crux, ftimulorum tritor ? Quomodo me hodie
verfafti, nt me in tricas conjecifti ? Quomodo de Perfa ma¬
nu mihi addita eft? Item in Pœnulo : Ouo patto avare
Veneri pulchre adit manum. Rurfum in cadem fcena:
Ego faxo pofthac dii deegne cateri contentiores magis erunt
atque avidi minus, cum (cibunt, Veneri ut addidertt le¬
no manum. Idem in Aulularia : Ira illis impuris omni¬
bus adii manum. Iterum in Cafina : Satin lepide addi¬
ra nobis manns merito ? Quanquam varie fcriptum in¬
venio, nunc adi, nunc addita. * Mihi videtur rectius
legi, addidi, ut accipiamus fumptam metaphoram ab
irridentium, ut dixi, geftu : cujus meminit Perfus :
Nec manus auriculas imitata eſt mobilis albas.
LI. Circumtondere comam:
Teesnéiody ow morgues , i. €. Circumtondere comam,
Græcis in proverbio eft , pro co quod eſt , ludibrio
habere. Nam id lufus gratia fieri folet ftupidis, utcis
non fentientibus cæfaries circumtondeatur. Lucianus
in Mifanthropo : Exafyo r#s mhonduss œsx pouf o
var’ wray. i. e. Sedebas cum tibi cafaries ab illis circum¬
tonderetur. Ufurpat idem in Pfeudomante.
LIL. Fucum facere.
Fucum facere, pro co quod eft impofturam facere,
& artificiofa diffimulatione deludere , frequens eftapud
bonosauétores. T'erentius in Eunucho : Per alienaste¬
ulas veniffe clanculum, fucum fattum malieri : Quo lo¬
co, fatum, fapinum eft , non participium. Quintus
frater ad Ciceronem : Sz eum , qui tibi promiferit, fa¬
cum, ut dicitur , facere velle fenferis , ut te id andiffe &
feire difimules, Nam fucus herbs genus, quam Greeci
gdxov, vocant , tingendis lanis utile. Unde fimplici¬
ter fucum pro colore reperire licet, & fucare pro colo¬
rare. Horatius in Odis:
Stercore fucatus crocodili.
Maxime fi colorem non nativum aut genuinum, fed
artificiofum , ac velut adultermum fignificemus , ut
idem Horatius:
Nec amiffos colores
Lana refert medicata fuco.
Proinde medicamentum illud , quo cuti fuperindu&o
mulierculæ vitia formæ difimulant , quaſique perſo¬
nam aflumunt, fzewm vocant. Plautus : Mitza corporis
feo occulunt : Ut autem facus eft color arte additus,
ita perfona facies eft non vera, fed appofititia. Unde ele¬
ganter diétum a Seneca: Ut perfonam malit quam fa¬
ciem, i. €. videri malit quam efe. Lucretius item li¬
bro tertio:
‘Nam vera voces tum demum pectore ab imo
Elicinntur , © eripitur perfona, manet res.
Cornelius Tacitus in Dialogo De oratoribus; Ja nec
preceptor deerat optimus quidem & elettifmus, qui factem
eloguentia, non imaginem praftaret. \taque perfonatos dici¬
mus, qui aliud præ fe ferunt quam funt. Quin & of#¬
eis yocant , inania queedam rerum fimulachra , que
1 Accuratiores Plauti Interpretes præferunt letionem quam re¬
Jicit Erafmus. Vide Tanbmanni collectanea ad Peenulum AG, 1, veri.
11, s
nunt. Greci fimplici verbo pezzi» vocant , À Oeva¬
“uv, hujufmodi impofturam, Qévæza fuci artificem:
Qui {cripfit etymologicum Gracum, * auétor infinces
tus & impurus, vocem deduétam exiftimat a rlu m¬
vizlw , quæ Græcis coma dicitur appofititia. Latini eas
lericalum appellant. Quin & colorem pro fuco ufur=
| pavit Julianus citante Ulpiano lib. Pande&. x1v. Tit.
Adfenatus confult. Maced. cap. rx. Sed Julian, ine
mutuam pecuniam accepturus erat , fide juberet. Quin &
Rhetores, probabilem rationem quam ad defenfionem
commenti funt, colorem appellant. Juvenalis:
Dic aliguem nobis, dic Quintiliane colorem,
Et herente fummo Rhetore, uxor deprehenfa impus
dentiffimo colore fe tuetur, $
Convenerat olim
Ut faceret tn quod velles, nec non epo poffem
Indulgere mibi.
LI. Album caleulum addere, & fimiles figure.
Adel Lio messiva , i. e. Album calculo adde=
re, pro approbare, fubinde legimus apud doctos. In¬
de fumptum, quod antiquitus miffis in urnam calculis,
ita ferebantur à judicibus fententiæ , ut albis abfolve¬
rent, nigris damnarent, Qui fi forte fortuna fuiffent
æqualés , tamen liberabatur reus , ejufque rei caufam
Ariſtoteles copiofiffime reddit in problematibus. De
calculorum more meminit Ovidius Metamorph. libro
MMos erat antiquis, niveis atrifque lapillis ,
His damnare reos, illis abfolvere culpa,
Tune quoque fic lata eff fententia triftis, & omnis
Calculus immitem dimittitur ater in urnam.
Qua fimul effudit nemerandos verfa lapillos,
Omnibus e nigro color eft mutatus in album.
Plinius junior in Epiftola pna : Nam quo magis ina
tendam limam tuam, confite or & tplum me, & contuber=
nales, ab editione non abhorrere : fi modo tu fortaffe errori
nofiro album calculum adjeceris , i. e. fi noftrum hunc
errorem tuo judicio comprobaris. Lucianus in Apolo¬
ola. Oo CI uE dé ukuos T dnl Pe 5 À 1
gia, pepe Jewo , 5 ORE TS % DANA
gat, album abs te plenumaue fuffragium auferre. Platoli |
bro De legibus 11. Ovx dy nôauluw rar Pipo, i. C:
Hand pofnerim hunc calculam. Huc adferibendum quod
Alcibiades, nolens fefe judicum permittere fententiis ,
ait, ne matriæ quidem confidere elle fed etiam hance
in ejufmodi periculo fufpectam habiturum , nenigrum
calculum pro albo fubjiceret. Ariftides in Pericle , fim¬
plici verbo dixit, dan yn@i ey » Pro comprobare , eamque
vocem tanquam Platonicam ufurpat.
LIV. Creta notare. Carbone notare.
Ad hanc formam pertinent & illa: Creta notare, pro
eo quod eft approbare, & Carbone notare, quod eft da¬
mnare. Propterea quod Pythagoras ajebat id, quod
cflet colore candido , ad boni naturam pertinere, quod
atro, mali. Unde & felicia a/ba dicimus , infames zz¬
gros, M. Tullus in actione pro Cecinna de tefte Sexto
Clodio Phormione: Wee minus niger, inquit, nec mi¬
nus confidens, quamilleT erentianus Phormio. Et Horatius;
Hic nigere/?, hunc tu Romane caveto.
Idem in Sermonibus:
Sani, an creta, an carbone notandi.
Quem imitatus Perfius, ait in quinta Satyra:
Quaque fequenda forent, & qua vitanda vicifim y
ila prius creta, mox hac carbone notafti.
Rurfum Horatius in Odis:
Creffa new careat pulchra dies nota.
Candidum calculum Crefam notam appellat, qua vete=
res dies fortunatos fignare confueverunt. Tametfi funt
qui hoc loco pro Crefa legunt Threfa , quod hic mos
*
2 Sunt quidem Etymologie coaéte apud hune Scriptorem nox
pauce, fed nefcio an dignus fit tam acerba caftigatione. Banc vocem
fufpicatur & aliunde derivari potuifle, nec abfimile vero eft deducen¬
cauda
N 3 fuiffe
sf lr iea aeaa a
ES BTC LAL:
ii ct