Page 97 [97]
OCR
Fuma tace, ſubiit leges, & frena momordit, i. e. Admifit vincula matrimonii. Quanquam an etiam in hunc fenfum verba Ciceronis accıpi poflint, doctis excutiendum relinquo. Proverbium fumptum videtur è fabula AEfchyli, qua inferibitur Prometheus, im qua fic loquitur Mercumus: > Teyla À “dev, ede paronan ATU i E pate 3 d'énoy 5 Sobiov Ws veoCuyns … néaG@ Biden , È es lola worn. 3, e, Precibus nihil miteftis inflexus meis. Sed frena mordens, pullus indomitus velut , Ferociens, pugnas habenas vincere. | XV. Manibus pedibufque:, Extremum conatum fignificantes dicimus : Mani bus pedibufque. Nam per manus declaratur induftria conficiendi negocii, per pedes maturandi celeritas. Davus in Andria T'erentiana: Ego hoc Pamphile tibi pro fervitio debeo conari manibus pedibufque. Utitur hoc adagio femel atque iterum /Efchines in oratione contra PDemofthenem. Homerus Iliados Y. AR’ Cosov phe eyo dvvaucy yeeat Te mclv Te. i.c. Tmo quicquid ego poffum manibus pedibufque. XVI. Omnibus neruis. Eundem habet fenfum, omnibus neruis, i. e. fumma vi, fummoque ftudio. Nam robur , juxta Philofophos , in nervis fitum. Unde & nervos intendere, expedire nervos, & nervofa dicimus, quæ vegeta validaquc, minimeque languida. Cicero ad Quint. fratrem, Sic contende omnibus nervis & facultatibus, Idem lib. xv. Epift. famil. Omnes nervos in eo contendas. Item Verrinarum adétione fecunda: Zz gao omnes nervos etatis, induftriaque mea contendcrem. XVII. Zelis equifgue. ‘Similem conatum fignificat, * velis equiſgue, ad fugiendum aut affequendum magis, quam ad efficiendum. M. Tullius ad Quint. fratrem libro fecundo: Sic ego, qui in ifto homine colendo tam indormivi dix, te ze hercule fepe excitante , curfu corrigam tarditate, tum ı Non Felis eguifgue, (duo quæ ad contraria elementa pertinent, copulando) fed Velis remifque; Viris , eguifque , Ciceronem aliofque antiquos {criptores dixiffe exitimo: hoc loquendi genere fumpto à bello, vehementiflimam contentionem virium: illo autem è re navali tranflato, fummam celeritatem exprimere volentes. Ac primum quidem, quod ad Ciceronis locum attinet, ex libro de Offic. 11. in quo Erafmus vulgata quædam exemplaria fequens » legit, Cum his equis velifque decertandum eff: banc leStionem au&oritate veterum codicum refello, in quibus non Equis velifqwe, fed viris equi/que legitur. Ilius autem loci leétionem, quem ex epift. ad Quint. fratr.aftert, fufpeGam reddunt, vel me tacente, etiam vulgata exemplaria, quz inter fe de ea minime confentiunt. Auget autem fufpicionem tertius hic ejufdem auétoris locus, lib. 1x. Epiftolarum ad familiares, epift.7. Nanc quando confecta funt omnia, dubitandum non eft quin equis viris, nam at &c. Etenim quum hic quoque illa lectio ft in quibufdam typographicis editionibus, at in aliis, hac, Equis velis: permutari temere ab imperitis librariis folitas horum loquendi generum voces, quis non perfpiciat? Hoc igitur me(& alios, ut opinor) merito inducatad fufpicandum, illis Cicer. in epit. ad Quint. fratrem verbis fubeffe de pravationem. Sed ipfa ratio non in banc fufpicionem nos inducere, fed plane id perfuadere, % ad credendum adigere videtur. Fingamus enim M. Tullium duabus diverfis loquendi formulis eundem dativum, eguis videlicet, ád diverfa fignificanda , adhibere voluific: quod equi ut certamini ob vires, ita celeri curfui ob agilitaten fint apti: certe cadem ratione qua dixiffet, Tum equis, tum velis, ad magnam velocitatem oftendendam ,eadem dicere potuiffet, Tum equis, tum ventis. Quod fi licuiffet illi ita loqui, & nobis liceret fic, Quadrigis & velis, vel, Tum quadrigis, tum ventis. Atquinon funt aydroye. Quadrige & venti, aut vela: fed Quadrigæ & naves : gréàcyx autem effent Laxæ habenæ & Vela. Nam qui navibus & quadrigis fe aliquid quærere dicit, terra marique id à fe quæri indicat, non protinus tamen & celeritatem viæ fignificat: eam fi denotare velit, laxatis equorum habenis & paffis navium velis fe dicet currere. Verum non quid à Cicerone dici potuerit vel non, fed quid diGum fit, videamus, vulgatis codicibus plus fidei quam antiquis libris non adhibentes. Vel& remifque fugienda legimus apud eum Tufc.111. eodem modo di&um quo à Plauto, Remigio veloque fege: nimirum , maximam indicando celeritatem. Pro codem alibi» Remis ventifque. At ubi maximum conatum fignificare vult, dicit Equis virifque. Supereft igitur, ut illa epift. ad Quint. fratrem verba expendamus, Curfa corrigam tarditatem , tum equis , tum velis. Hic alia exemplaria habent, Tum eguis, tum viris: ut teftatur etiam Eraſmus. Verum Equis» viris, non de celeritate curfus » ut modo vidimus, fed de fummo nifu ufurpat Cicero. Hic ergo eum ad exprimendam celeritatem ufum effe illa fermonis formula, mibi non eft yerifimile: unde fit, ut Tum equis, tum viris, nibilo magis hic fcripfifle Ciceronem exiftimem, quam emplaribus, LS velis, viris fcriptum habetur. Idem Officiorum libro tertio : Onibus obfoletis floret Epicurus, cjufdem fere anttor adjutorque fententie. Cam his eguis velifque:nt dicitar fihoneftum tueri ac retinere fententia eft, decertandum eft. In quibus exemplis ufus cft eadem metaphora paulo diverfius, ut quiillic refpexerit ad ccleritatem, hic ad utrunque pugne genus equeftreac navale. i XVII. Remis velifgue. Huic fimillimum eft >, Remis velifgue. Inde tranflatum, quod cum navis fimul & remigio & velo impellitur, fummus eft naturam conatus. Cicero lib. Tule. Queett. ur. Tetra res eft, miſera, deteſtabilis omni cons ventione, velis, ut ita dicam, remifque fagienda. Idem in prima Philippica: Tum vero tanta [fum cupiditate incenfus ad reditum , ut mihi nulli negue remi negue venit fatisfacerent. Plautus in Afinaria : Remigio velogue quantumcunque poteris feftina © fuge. Quum remigio navis impellitur, Græci dd 'mpo E, 1. €. fécundarinm cure fam appellant: quum velis fertur , dicitur istedpoueiv , quum fecundis ventis, ¥esodbovery. Vertit in diverfum, hoc eft, in fignificationem tarditatis, metaphoram Ariftophanes acy) Exnaynas ors : Nu eh D lr kopu STE tAowvouhu. 1, e. Negue currimus nunc, nec alias impellimun. Interpres exponit , Negue ventis ; negue ramis navigareferri. Virgilius fimpliciter extulit in Æncidos tertio: Lavaw cuntta cohors remis ventifque petivit. Ad hanc formam pertinet, quod ait Plato libro De legibus nono: Tas 4 T nonay Ewmycias Dre duerusperi, 1. ©. Malorum autem confuetudinis fugito irreverfim, hoc eft, ne refpiciens quidem à tergo. Allufit autem ad Eurydices fabulam , cui lex erat diéta ze refpiceret. Item in Genefi, Lot jubetur ¢ Sodomis fugere éuemepertl, Et Virgilius : ` Tranfque capat jace, ne refpexeris. Tum equis, tum velis. Exftat & tertia le&io, Tum eguis, tuns conje&ura : que tamen in noviflimis cperum Ciceronis editionibus in textum, velut auétoritate veterum codicum nitens, recepta eft. At loquendo fic, Tum eguis, tum vero quadrigis, figura omnium. maxime poetica videtur figura , & dx dvolv: per quadrigas enim , quadrigarum equos (qui & quadrijuges appellantur) fcimus intelligi. uod fi hac figura uti voluiflet, particulam T4» huic fermoni non adhibuiffet , ſed copulativam Er dicens, Eguis G quadrigis, i.e. Quadrijugis equis. Nif forte aliquis, vitans hujufmodi figuram (ut certe vitanda et) eguis exponat msp ray xernray , quadrigis autem de equis currui junétis : aut certe, quoniam additur poeticis, infolitum nefcio quid, & à communi ufu remotum fignificari exiftimet. Verum enimvero quum hæc lectio, Tum eguis, tum vero quadrigis, ex conje&tura duntaxat profecta fit, eam illi tueantur qui excogitarunt. Interim fi illis in contextum eam reponere permifum fuit, liceat mihi quod longe minus eft „meam non ipfi Ciceronis loco , fed tantum his annotationibus inferere : & quilii locis contigiffe paulo ante oftendimus , idem & in hoc accidif fe: ut nimirum duorum loquendi generum diverforum yerba permutata fuerint: & me fufpicari Ciceronem ita feriptum reliquiffe » Curfu corrigam tarditatem, tum remis tum velis: aut (quoniam {cribis poema ab co noftrum probari) quadrigis poeticis. Ac de his quidem locis quid præterea dicam, non habeo. Reliquum cft ut illius | generis loquendi , Equis viris, citra proverbialem figuram , atque adeo citra metaphoram ufurpari, pauca ex multis exempla proferam: quo major iis quæ dixi, fides adhibeatur : Ciceronem videlicet Remis & velis, Equis & viris, non autem Equis & velis dixiffe. Livius: Quacunque ibant, eguis virifque longe ac late fuſo agmimine immenfum obtinentes loci. Idem: Armis, viris, equis, commeatibus juvant. Salluftius: Eguis, viris, pecunia amifa, nunguan defefi funt armati de imperio certare. Cæfar De bello civili lib. 111. Pompejani, quod is mons erat fine aqua, diffift es loco, relicto monte, legendum puto: hæc verba, Univerfi juris ejus (quæ vir doctiflimus Petrus Viđtorius ex antiquo exemplari profert, fenfum qualemcunque ex iis elicere conans) veftigia effe hujus antique & vere le@ionis, Univerfi viris equis, perfuafum habens: & vel ipfi Vi&torio, ni fallor, facile perfuafurus. Cæterum ne quis exiftimet in hoc dune taxat cafu hanc fermonis formulam efterri folitam , en apud Saluftium: Udi quemque periculum ceperat, ibi refiffere ac propulfare: arma, tela, egui, viri , hoftes argue cives permifli- Et ita quidem in propria fignificatione , ei abfque metaphora uti dixi. Aptiffima autem metaphora equis virifque îd fieri dicitur, quod omni virium contentione fit: quum equi & viri, i. e. equitatus & peditatus ,' milites omnes, & totum belli robur (externa adjumenta excipio) complectamur. H. Stephanus, XIX. gi] -ii de HDC E A ver
