OCR Output

109

lum Regem imitentur, cui cum daretur optio, quic¬
quid vellet ab co qui nihil non præftare poterat , ni¬
hil aliud optavit quam fapientiam , & cam fapienti¬
am, qua populum fibi commiflum recte guberna¬
rct.: Atque idem quæfo quid aliud inculcat fuo fi¬
lio, quam amorem ac ftudium fapientiæ ? Eodem
fpeétat, quod AAgyptu fimulachrum Principis ita re¬
præfentabant , ut oculum pingerent, cum fceptro.

imirum quod oculus in corpore, id verus Princeps
in republica. Quod fol in coelo, id Princeps in po¬
pulo. Sol oculus mundi, Princeps oculus multitudi¬
nis. Quod animus in homine, id Princeps in civita¬
te. Animus fapit, corpus obtemperat. Et imperat
quidem animus corpori, fed corporis bono: nec fibi
gerit regnum veluti tyrannus, fed ei cui prefidet. De¬
nique Dei moderantis univerfa, falutaris Princeps vi¬
vam imaginem refert. Atque eo magnificentior eft
Princeps, quo propius ad archetypi fui formam accef¬
fit. Deus nihil non perfpicit, nihil non fentit, nul¬
ls corrumpitur affectibus. Ita potentiffimus eft, ut
idem fit optimus. Omnibus bene facit, etiam indignis.
Non punit nifi raro, idque coactus. Nobis admini¬
ftrat hunc mundum, non fibi. Hoc illi præmii loco
cft , fi profuit : contra qui peftilens eft Princeps, is
cacodæmonis fimulachrum, ac vicem reddere videtur.
Aut non fapit, aut fi fapit, in publicam perniciem fa¬
pit. Quod habet potentiæ, in reipublice peftem ab¬
utitur. Et cum plurimum noceat omnibus, plus ta¬
men vult nocere quam poffit. Nihil et bono Rege
preeclarius, mihil melius, nihil Deo propius: rurfum
nihil malo Principe fædius, nihil pejus, nihil cacodæ¬
moni fimilius. Numen quoddam eft Princeps faluta¬
tis. At nulla belua nocentior tyranno. Tyrannus eft
autem, quifquis fibi gerit imperium , quocumque no¬
mine pingatur aut fculpatur. Non eft noſtrum de
fummis proceribus veluti pronunciare, fed tamen co¬
gimur, non fine fufpiriis , hanc quam dixi fapientiam,
in Chriftianis Principibus defiderare. Alioqui, unde
tot rerum novationes, tot toties 1Cta & refcifla foede¬
ra, tam crebri tumultus, tot ftrages, tot pugnæ, tot
mine, tot diffidia, nifi à ftultitia proficifcuntur? Et
haud fcio, an nonnulla hujus mali pars nobis ipfis dit
imputanda. Clayum navis non committimus nifi-ejus
tei perito , quod quatuor vectorum , aut paucarum
mercium fit periculum : & rempublicam, in qua tot
hominum millia periclitantur , cuivis committimus.
Ut auriga fiat aliquis, difcit artem, exercet, medita¬
tur: at ut Princeps fit aliquis, fatis efe putamus na¬
tum efe *, Atqui rećte gerere principatum , ut eft
munus omnium longe pulcherrimum, 1ta eft omnium
etiam multo difficillimum. Deligis, cui navim com¬
mittas : non deligis, cui tot urbes, tot hominum capita
credas ? Sed efto , receptius GIA quam ut convelli
poſit. Nafcuntur Principes, & cuicunque fors faye¬
rit, five probus fit ille, five improbus, five ftultus,
five fapiens, five fanus , five motx mentis, modo fi¬
guram habcat hominis, c1 fumma rerum credenda eft.
Hujus arbitrio mundus bellis & cædibus mifcebitur,
facra ac prophana omnia perturbabuntur. Sed ca res
fi minus mutari poteft, proximum tamen erat, dili¬
genti inftitutione fuccurrere: & fi non licet idoncum
imperio deligere, enitendum eft, ut idoncum imperio
faciamus cum, quemcunque fortuna nobis dedit. Vi¬
demus qua follicitudine , qua cura, qua vigilantia,
paterfamilias educat pucrum , unius fundi dominum
futurum. Quanto igitur majori cura inftituendus eft
is, qui vel magno omnium bono futurus fit bonus,
aut magno omnium exitio malus, & de cujus unius
nutu falus aut pernicies pendebit orbis? Quibus de¬
cretis, quibus philofophiæ praceptis, hoc peétus erit
premunmendum : non folum adverfus tantas rerum

1 Utinam hæc legerent Reges! Non tam facile exiftimarent fe
nafci dominos hominum, ut nafcuntur domini canum venaticorum,
nec magis interefle populi cui pareat, quam canum, à quo alantur;
ac proinde non effe cur populi unquam de falute fua quidquam deli¬
berent aut decernant, quod fit fejunctum à dominorum utilitate.

A

O

E

110

tempeftates, qua folent in civitatibus exoriri, verum
ctiam adverfus fortunæ indulgentiam, quam arrogan¬
tia & ftultitia fere folet comitari : adverfus delicias,
quibus yel optima natura corrumpi poffit: multo ma¬
xime vero adverfus adulatorum peftiferas aflentatio¬
nes, & illud venenatifimum euge, quod illi tum po=
tiflimum occinunt, cum Princeps infanit maxime. Hic
mihi jam tum infantulo adhibendus erat artifex quit
piam egregius. Non enim rećte fingitur Princeps ,
nif cum fe nondum intelligit cffe Principem. Sta¬
tim, inquam’, adfcifcendus formator, in quo deligen+
do conyeniet & hoc effe diligentiores » quod Princi¬
pem deligere non licet, inftituere licet. Hic mihi in
pectufculum adhuc vacuum ac fequax inftillet opinio¬
nes Principe dignas: muniat optimis de honefto de¬
cretis : oftendat difcrimen veri Principis ac tyranni:
fubjiciat oculis, quam Deo propinqua res eft falutaris
Rex, quam tetra belua, quamque abominanda tyran¬
nus. Admoneat cum, qui fibi gerit imperium, non
Reipublice , predonem efle, non Principem: nihil
interefle inter piratas & Principes piratarum animo
praeditos , nifi quod hi, quo funt potentiores , hoc
majorem adferunt perniciem rebus humanis. Incul¬
cet, quam multis hominum millibus, imo quam uni¬

bonum præftiterit virum. Doceat, apud Chriftianos
homines imperium nihil aliud effe, quam Reip. ad¬
miniftrationem , non dominium. Imperium quidem
appellari , fed meminerit fe imperaturum, & liberis, |
& Chriftianis, hoc eft, bis liberis. “Ad hoc ut Prin¬
ceps fit aliquis, non fatis efle natum. fuidle, non fatis
effe vetuftas imagines, non fceptrum, non diadema.
Animus fapientia præcellens, animus pro publica in¬
columitate femper folicitus , & nihil {pectans , niſi
commune bonum, Principem facit.. Premoneat, ne
fefe vel applaufbus ftultæ plebeculæ, vel adulatorum
laudibus metiatur. Ne quid agat impulfu odii, amo¬
ris, ire, aut ullius affectus bob In creandis
magiftratibus , in condendis legibus, in cæteris mu¬
niis, unicum tantum fpeétet fcopum , nempe honc¬
ftum, & publicam utilitatem. Non fatis efle, fi ipfe
nemini faciat injuriam , officialium quoque fuorum in¬
tegritatem præftandam cfe Principi. Non effe fitam
in hoc Principis laudem, fi ditionis terminos proferat;
fi finitimos fubmovcat armis : verum fi quam forte
nactus “eft ditionem , juftitia, frugalitate, cæterifque
pacis artibus efficiat florentiorem. Doceat, ut adbe.
nemerendum de bonis fit propenfiflimus , ad ignofcen¬
dum facilis , ad puniendum non aliter accedat quam
amicus medicus, membrum deploratum amputaturus,
aut inufturus: ut omnia ftudiofe vitet, unde perfpi¬
ciat reipublice magnum malum fore. Super omnia
vero bellum modis omnibus declinet, quod aliis è re¬
bus, alia atque alia mala nafcuntur : at bellum uni¬
verfum malorum agmen femel effundit.. Hæc atque
hujufmodi decreta, funt animo pucrili, fapientum a,
pophthegmatis & laudatorum Principum exemplis in¬
figenda. At nunc videmus-vix ullos homines educari
vel corruptius vel indiligentius, iis, quos tanti refert
omnium quam optime inftitutos fuiſſe. Infans hic or¬
bi imperaturus , ftultiffimis mulierculis committitur,
quæ adco nihil inftillant in animum illius Principe di¬
gnum, ut ctiam fi quid recte moneat præceptor, aut
fi fuapte fponte videatur ad manfuetudinem propen=
fior, dehortentur: & Principem, hoc cft, tyrannum
agere doceant. Denique nemo non blanditur, nemo
non affentatur. Applaudunt proceres , obfecundant
miniftri, adulatur & præceptor : non hoc agens ut
patriæ falutarem reddat Principem, fed ut fibi magni¬
ficam paret fortunam. Adulatur & Theologus, quem
vulgo Confeflorem vocant, epifcopen aliquam aucu¬
pans. Affentatur magiftratus, aflentantur qui collu¬
dunt, qui convivunt: ut reétiflime dixerit Carneades,
à Regibus nullam artem reéte difci, preter artem e¬
quitandi. Propterea quod folús equus, quoniam non
fentit Principis ac plebeji difcrimen , nefcit adulari Re¬

Oe
Sl;