Page 72 [72]
07 i
partim ex hiftoriographorum monumentis licet copag
Jcere. Siquidem Agamemnonem fuum Homerus, &
hunc imitati Tragici , ambitiofum potius quam corda¬
tum faciunt. Quid autem ftultius , quam unice filiæ
crudeliffima cade, imperatoris mercari titulum. Quid
ineptius , quam pro barbara puellula tam juveniliter
digladian : ut quod fuos amores retinere non poflet,
Achillem fua fpoliaret amicula : nec id fane fine fum¬
mo totius exercitus difcrimine. Tum autem quam 1n¬
epte ftomachatur Achilles orbatus fuis amoribus , quam
ueriliter deplorat apud matrem. _ At hune unum no¬
bis Pocta, velut abfolutum egregu Principis exemplar
propofuit. Ad hæc, quam non fapienter indignatur
Ajax. Quam feniliter delirat Priamus, dum Helenam
roftitute pudicitiz mulierculam amplectens , ac fi¬
ten appellans, negat fe poemtere belli} in quo totcla¬
des acceperat, tot orbatus liberis, toties luctu funefta¬
tus, ne Paris non potiretur amica. uid multis? To¬
ta Ilias , quam cft longa , nihil aliud quam quod ele¬
ganter ferrpfit Horatius, y
Stultorum Regum © populorum continet affasi T
Quanquam & Odyffea fuos habet Procos & Alcinoos,
craflos & ftupidos. Quin & Herculem ipfum robu¬
ftum faciunt & animofum, fed hebetis craffique animi.
Jam Hefiodus , quem nonnulli volunt antiquiorem
Homero efle, principes dupoQaryss AC vymi8s appellat.
Opinor quod & parum faperent in adminiftranda repu¬
blica, & opibus per fas nefafque cumulandis inhiarent,
potius quam communibus populi commodis. Gujuf¬
modi fingunt & Midam illum , cb animi ftoliditatem ,
afininis auriculis infignitum. Et haud fcio an huc per¬
tineat & illud, E prifci Theologi, nimirum Poetæ,
fapientiam Apollini tribuunt ac Palladi, Jovideorum
& hominum monarche , fulmen duntaxat trifulcum,
& nutum illum ac fupercilium , quo totum Olympum
tremefacit, relinquunt. Alioqui quis nepos, quis ba¬
latro unquam nugatus eft nugacius , aut nequius ne¬
quam fuit , quam hic cui regnum mundi dederunt?
Technis fallit uxorem , nunc cygnus , nunc taurus,
nunc aurum faétus : infidias ftruit mulierculis , fubor¬
nat Ganymedes , ac cœlum nothis implet. Ad eun¬
dem modum Neptunum & Plutonem ferocés & inexo¬
rabiles fingunt , fapientiam non tribuunt. Sed ut ad
recentiores veniamus hiftorias & miflas faciamus fabu¬
las, quid tandem cordis fuiffe credis Crœfo Lydorum
regi, i modo talis fuit, qualem depinxit Herodotus,
qui gemmis & auro congefto fretus , Soloni indigna¬
batur, quod fibj felicis cognomen rion tribuerit. Aut
quid fing: ftultrus poteft Xerxe, cum ad Athum mon¬
tem legatos mitteret , eumque contumeliofiffimis ac
minaciffimis literis territaret : cum Hellefponto mari
certum plagarum numerum infligijuberet. Neque ve¬
ro minus regaliter defipuit Alexander ille Magnus,
cum abdicato patre, Jovis filius falutari gauderet , dum¬
vino certaret , dum in convivus ab adulatoribus, ut
Deum adorari {efe pateretur , dum queritur hunc or¬
bem fuis victorus anguftum effe , & Oceanum ingref¬
fus, alios quarit mundos, quos expugnet : ut ne com¬
memorem interim Dionyfios, Ptolemzos, Julios , Ne¬
rones, Tiberios, Caligulas, Heliogabalos, Commo¬
dos, Domitios*, quorum alius fibi Dei nomen vindi¬
cayit, cum efiet hominis yocabulo indignus : alius fe
totum affentatoribus deridendum propinavit : alius am¬
bitione præceps univerfum orbem infaniffimis rerum
tumultibus concuffit. Sed ego jure videar ineptus, qui
catalogum hunc ingrediar , & aquam, ut ajunt, quæ¬
ram in mari. Quin omnes potius & veterum & nco¬
tericorum annales evolve, nimirum ita comperies, vix
feculis aliquot unum aut alterum extitifie Principem,
qui non infigni ftultitia maximam perniciem invexerit
rebus humanis. Siquidem Princeps, aut magno orbis
totus malo ftultus eft , aut magno omnium bono fa¬
pit : tametfi proclivius eft ledere quam prodefle, &
* Legendum yidetur Domitianoss
A
ERASMI 108
tas. At nunc videmus nonnullos Principes , quidyis
expetere potius, quam id quod unum Principis voca¬
bulo dignos reddit : & ftultam plebeculam, omnia po¬
tius fufpicere in Regibus , quam id quod ſolum erat
requirendum. Juyenis eft : ito pacto {ponfum com¬
menda fponfe, non Principem reipublicas. Formofus
eſt : reéte hoc nomine laudetur foemina. Bonis eft la¬
certis aut lateribus : probe dixifti , fi laudas athletam.
Robuftus cft, X tolerans laborum : ifto titulo calones
ac lixæ commendantur. Multum auri congeftum ha:
bet : foeneratcrem diligentem preedicas. Facundus eft:
fic admiror fophiftam. Belle camit , belle faltat : his
{trionum ac tibicinum laus ifta et, non Regum. Invi¬
étus eft bibendo : nam hac quoque laude veteres dele¬
étati funt Principes : apte , fi fpongiam mihi laudas.
Procerus eft, & ab humeris inter omnes eminct: præ¬
clarum,;-f quid ex alto detrahendum fit. Jam illa,
{cite fudit alca , {cite laterunculis : laus eft cum infi¬
mis nebulonibus communis, ac pudenda Principi. O¬
mnia congeras, cultum, aurum, gemmas, imagines,
ab Hercule deduétum genus , aut fi mavis à Codro,
Cecropeve, nifi pe&us mihi narras longe à vulgi ftul¬
titia femotum, liberum è fordidis humilium rerum cu¬
piditatibus, a falfiflimis multitudinis opinionibus, non
audio laudem Rege dignam. Neque enim temere di¬
vinus ille Plato {cripfit , non aliter felices fore refpu¬
blicas, nifi faut Philofophis committeretur imperium,
aut quibus imperium-contigifict, philofophiam feque¬
rentur. Porro philofophiam fequi, non eft palliumi
aut peram circumferre, barbam demittere. Quid igi¬
tur ? Ita que vulgus ftulte miratur contemnere , de¬
que rebus longe fecus fentire ; quam hominum multi¬
tudo fentit. Nec video qui fieri poffit , üt qui putet
fibi licere quicquid libet, qui divitias üt magnum quid¬
dam admiretur , qui pro imperio quodvis etiam jusju¬
randum violandum putet , qui inani rapiatur gloria,
qui pudende ferviat libidini, qui mortem vehementer
horreat , falutarem Principem agere poffit: Ac primum
quidem eft , recte de fingulis judicare : propterca quod
infeétis opinionibus, ceu fontibus , unde omnes vite
{catent actiones , omnia perperam gerantur oportet.
Proximum eft, ut abhorreant à turpibus, ferantur ad
honefta. Nam vera fapientia non folum complectitur
veri cognitionem , verum ctiam ftudium & amorem
honefti. Siquidem liceat fortaffis invenire , qui per¬
fpiciat bellum fine gravi rerum humanarum pernicie
fufcipi non poffe , nec effe tanti veterem aliquem &
obfoletum ditionis titulum , verum impellit ambitio,
ut omnia mifccat armis. Et eft fortaflis , qui videat,
hinc maximam reipublicæ peftem nafci , quod ad gc¬
rendos magiftratus ad{cifcuntur , non qui prudentia,
rerum ufu , vitæ integritate , plurimum prodefie rei¬
publicæ poflint , fed qui maxima pecunia fumma lici¬
tentur : verum huc pertrahit avaritia, ut neglecto pu¬
blico malo, fifci negotium agat. Et nondeeft quiin¬
telligat, Principis efe munus; ficut ab omnibus acci¬
pit vectigal, ita omnium confulere rebus, præfidere
in judiciis; excludere maleficia, magiftratus obferva¬
re, corrigere leges inutiles. Verum ab hoc ftudio re¬
vocant voluptates, per quas non eft ocium curis Prin¬
cipe dignis vacare. Eft qui fentat fe plurimum pro¬
deffe poffe rebus mortalium , verum id quidem non fi¬
ne yitæ difcrimine. Hic deferet EE quif¬
quis exiftimabit } infelicifimum cfle mori. Proinde
primum omnium, Principis animus omnibuserroribus
liberandus eft,, ut perfpiciat , quid vere honeftum,
quid vere gloriofum , quid vere magnificum. Deinde
inftillandum turpitudinis odium , & amor honefti ;
quo videlicet perfpiciat , quid Principem deceat , &
nihil appetat, nifiquod fit bono ac falutari Principe di¬
gnum. Ut honeftum ubi fit videat, & hoc uno metia¬
tur omnia, nec unguam ab hoc aberret fcopo. Atque
banc vocant fapientiam, qua neceñle eft, ut Princeps
tanto cxteros antecellat mortales , quanto dignitate,
opibus, ornatu, potentiaque antecedit. Atqueutinam
faltem Ghriſtiam Principes omnes epientifimarm il¬
u