Page 91 [91]
GI
iniutiam pati; & damnofius effe malo afficere quàm affici, At¬
que adeò totidem ferè verbis inuenitur hæc fententia apud
Ecclefialticum Hebreum authorem,capite vigefimofeptimo,
Facienti nequiflimum confilium,fuper ipfum deuoluetur.E»
tatinhanc fententiam & apologus Græcus non inuenultus,
nec omnino indignus quem his commentasiis adiungamus,
Leonemob fenedtam ægrotantem , & ca cauſa (uo in luſtro
continentem fefe,cætera quidem animantia officii gratia yife¬
bantyregem faum,excepta vulpe.Proinde lupus nactus oppor¬
tunitarem ,accvfauic vulpem apud leonem lef maieftatis,
quz pro nibilo haberet eum penes quem rerum erat fumma,
nec,ob c6temptum,ad vifendum acceflilet: atque interea in¬
teruenitin lupi fabula vulpes, & extremam fermonis partem
audiuit. Iraque leo, confpe@a vulpe , protinus aduerfus cam
infremuit.At illa poſtulato ad purgandum fefe fpatio.Etquis,
inquinomnium qui huc conuenerunt tanti tibi profuit qué¬
tum ego, que quoquouerfum circuncurfitaui, tibique morbi
remedium à medicis reperi? Quumque leo protinus edixifler
vt remedium aperirer,Si viuum, inquit, lupum excoties , & il¬
lius pellem induas,conualefces.Leo credulus,continuo lupum
inuafit & interemit. Quo extin&o,rifit altura vulpes, calum¬
niatoris malum cOfilium in ipfius recidifle caput, Carmen au¬
tem refertur à Plutarcho & huncin modum,
Os d ¿Ne cout Tru Lio näky noan ruyd. id ch,
Damna parans aliis,proprio parat hepati damna.
Suum cuique pulchrum 5
Prouerbialis fententia, Suum cuiqué pulchrumtin eos qui
bus fua,qualiacunque funt tamé {tudio quodam,magis quam
iudicio placêr Eft autem à communi mortalium ingenio fum¬
pta, quibus vfque infira eft illa pavz id eft amor fui: vene
minem tam modeltum, tam attentum, tam oculatum inue¬
nas, quin in proprus æſtimandis, quadam animi propenſione
corruptus cæcutiat atque hallucinecur.Etquem vnguam vidi¬
mus in tam barbara regione natum, cui fua patria non vel o¬
ptima videatur e gens ram effera, tam horrida lingua,que
non alias præ fua contemnat? Qua ram ferina corporis {pecie,
que fibi non appareat formofiflima? Proinde verè fcripfit A¬
ritoteles lib.Rhetoricorum fecundo, iai dè pihauror morts Ke
Te UTW avan ita AY woiaw,oioy Loyarrsgus’ Sid xe} pihons hares
és em7oaonu- id eft, Quoniam autem omnes fui funtamantes,
& ſua cuique iucunda effe neceflum eft,vt fata diétaque:ideir¬
co plerunque etiam aflentatoribus gaudent. Id tamerfi omni¬
busin rebus generaliter verum eft, vt fit, quemadmodum ait
Horatius ,cæcus amor fui: tamen in artifices , atque ex his po¬
trifimum in poetas,adhac in amantes pracipue quadrate vide¬
tur, Etenim rectiffimé {crip fit Ariftoteles quarto Moralium li¬
bro, Suo quenque attificem dti dele&ari, nonali¬
ter quàm rebus quibufdam ex fefe prognatis. Neque fecus a¬
damant fua carmina poetæ, quàm parentes liberos . Eft enim
artificis opus quafi quidam ingenti fetus: de quo Socrates ait
reéhusiudicare obftetricem quam matrem ipfam. Spofis item
amantibus mos eft {fuam cuique fponfam certatim extollere,
Cuius rei fat magnum exemplum extat de Tarquiniis adule¬
{centibus ; Vnde & hodie vulgo feité dicunt, Nullum reperiri
deformem amafium : propterea quòd amanti vel non pulchra
pulcherrima videantur . Quam fententiam eleganter extulit
Theocritus in Ecloga fexta,
A x
ToMdus 6 MoNbaue ro ui ka) Va parta
—etenim haud raro Polypheme,
Que minime funt pulchra, ea pulchra videntur amori.
Plato prouerbium extulit in Lyfide , {ed inuerfe, xo}ruyduweter,
INQUIt,nare rw Ker Xow mae gipkavTo nah didoy A¥.id eft,Peri¬
culum eft ne iuxta vetus adagium , amicti fit quod pulchrum
eft, Quafi non ideo pulchrum haberi debeat aliquid, quod fit
amicum: fed ideo oporteat efle amicum, quod fit pulchrum.
Huc pertinet & illud quod fcribit M. Tullus lib: De finibus
quinto, Suo enim quifque ftudio maximè ducitur „Et rurfum
in primo Officiorum, Quorum vterque fuo ftudio delectatus
contempfit alrerum.Q uanquam hoc venia dignum, hactenus
communem illam pauvre valere, vt luis quiſque liberis, ſuis
artibus,ſuo inſtituto, ſuis inuentis,ſuæ patriæ paulo impenfius
faucat:nifi eo vique cecitatis nos rapiat, vt & virtutes alienas
calumniemur,& noftris blandiamur vitis eaque virtutum no¬
mine donemus. ac fibi quifque fit quod fibi fuit Suffenus Ca¬
tullianus, aut Meuius Horatianus . Quod vitii Flaccus in Epi¬
Itolis notans, Dum mala (inquit ) deleétent mea me, vel deni¬
ue fallant. Atque hoc loco Porphyrio indicat Horatium re.
{picere vulgaram fententiam ,quod homines ſuis malis non
folum non doleant,verumetiam deleétentur:eaque de re Gre¬
cumadagium efle celebratum . Vetùm id adagium vitio libra¬
riorum defideraturin feriprara. Eodem pertinet quod alibi
dixit Horatius, )
Turpia decipiu nt cecum vitia,aut etiam ipfa hae,
Deleant,yeluti Balbinum polypus Agnæ.
id eft,
62
Nam Balbino ftulto amanti etiam polypus Aone amica fia¬
ue quiddam olere videbatur. Eft autem polyp
rium graue olentiunrt, itidem vt hircus alarum . Vndc&
pe, inquit, à me mi Attice
quibus exercitati lumus fatis.Nemo vnquam neque poeta,ne¬
que orator fuit,gui quenquam meliorem fe arbitraretur. Hoc
ctiam malis contingit. Quid tu Bruto putas ingeniofo & eru¬
dito, de quo etiam experu fumus ? Nuper 1n edito fcripferam
rogaru tuo.meum mihi placebat, illi ſuum. Quinetiam quum
ipfius precibus addućtus penè fcripfiflem ad eum de optimo
genere dicendi, non modo mihi, fed etiam tibi fcripfit; fibi
illud quod mihi placeret, non probari . Quare finamus, que¬
fo, quenque fibi (eribere. Suam cuique fponfam, mihi meam;
Suum cuique amorem, mihi meum , Non fcite, Hoc enim At¬
tilius pocta duriflimus. Haétenus Cicero. Cuius ex verbis
apparct hos duos verficulos , Suam cuique, & cetera, ex Atti¬
liana quapiam fabula fumptos efle. Idem Tullius libro Tu¬
{culanarum quelt, quinto,Muficorum vero perftudiofam ac:
cepimus, poetam etiam tragicum, quam bonum, nihil ad vem;
In hoc enim genere nefcio quo paćto magis quàm in aliis, fuđ
cuique pulchrum eft. Adhuc neminem cognoui poctam (&
mihi fuit cum Aquinio amicitia ) qui fibi non optimus videre:
tur.Sic fe res habet:te tua,me delectant mea. Eandem fenten¬
tiam Plautus in Sticho, diuerfis verbis, fed nimis quam elega¬
ter extulit, Suus, inquit, rex regina placer: ſua cuique ſponſa
fponfo. Huc referendum & Theoctiticum illud,
Keo yap Sd con: adios fg naKS Vos pe Nosy id eft,
Nec mihi forma profeto mala eft,fi yera loquuntur:
Idimitans Maro, 5
Nec [um adeo informis:nuper me in littore yidi,
Quum placidum ventis ftaret mare.
Apertius allufit ad adagium Elaccus,in epiftola quadam,
louis auribus iſta
Seruas.fidis enim manare poetica mella
Te folum,tibi pulcher.
Tibi pulcher, dixit, pro tibi ipfi placens. Non diffidet ab hac
5
epiſtola 48. adducir ex Tychonio quodam, Quod volumus,
fanctum eft.Eft autem hemeftichium carminis heroici:
Patrie fumus,igni alieno lucalentior. 16
_ Prouerbii faciem haber atque ad caridem pertinet fenten¬
tiam quod eleganter {cripfit Lucianus in Encomio patrig, k ô
Tis wurElSos rà nariòs KauneoTee5s 09 here A TUP XAOS TV¬
ess-id elt, Ac patriæ fumus luculentior homini videbitur quam
ignis alibi.Philoftratusin Atiad, 6 Onis d tož u, ru To He
Alvaro A elle 5 colt ofdky En tome. id eft, The¬
feus vero amat quidem, fed Athenarum fumum , nam Ariad¬
nen neque vidit adhuc, neque ctiamdum cognouit. Apud
Homerum, terre natalis fumum Viyfles optat videre furgen:
tem:vnde & ductum prouerbium.Sic enim legitur Odyffee di
Temlvos xed xamvoy cab voîrou Hsyotns. id eft,
Exoptans oculis furgentem cernere famum Natalis terre.
Viua vox. 7
Viua yox olim dicebatur, non ſcripta , ſed ab ipſo pronun¬
ciantis ore percepta, quali yiuida atque efficax. Nam viua
nonnunquam dicuntur quæ natiua fant, non fadtitia. vt, Vi¬
uo de marmore, & Viuóque fedilia faxo : Ineft autem rebus
natiuis nefcio quid gratia genuine, quod ars nulla queatimi¬
tatione confequi. Porrò feriptura vox quepiam elt,fed qua¬
fi fa&titia, veregue vocis vicu nque imitatrix. Deeft a@us mo¬
tufque, hoc eft vita. Siquidem actio, vt eft autor Fabius; ora¬
tionis quafi vita eft: rerum inuentio, offi inftar eft: ordo ner¬
uos imitatur: elocutio carnem, cutem, colorémque: memoria
fpiritus vice fungitur . Quibus omnibus accedit pronuncia¬
tio, velut motus quidam vitalis . nullum cnim certius argu
mentum vitæ quàm motus, Vnde & flumina viua dicuntur, &
argentum viuum . Contrà mortua quæ torpent, languéntque.
Gicero libro Tuftulanarum qualtionum fecundo,Licet enim
fatis exemplorum ad imitandum ex le&tione fuppeditet, ta¬
men viua illa, ve dicitur, vox alt plenius, precipuéque prece¬
proris, Idem ad Atricum lib, 2, Vbi funt nunc quiaiunt gens
guys; Quanto magis vidi ex tuis literis quam ex illius fermo=
ne, quid ageretur. Porrò quod Cicero protulit abruptum ac
mutilum,hoc quidam {upplerunt de fuo ad hunc modum, tó
ous devis ute évi ove EV. Plinius Iunior in epiltola quadam
hcit.
ad Nepotem, Preterea magis,vt vulgo dicitur,viua vox aff
Nam licet actiora fint que legas, altius tamen in animo feder
que pronunciatio, vultus,babitus, geftus etiam dicentis adfi¬
git.Seneca Epiftola quinta,Plus ramen tibi & viua vox & con
uictus quàm oratio proderit. Diuus:Hieronimus in prefatio~
ne generali , Habet nefcio quid latentis ene igia viva vox, 8
in aures difcipuli de dogtoris ore tran (fufa, fortius fonat Ha¬
étenus ille . Vnde celebratä illud AEfchinis de Demolthene,
e iij
Vins
Mortis