Page 86 [86]
JI
Seruire fcenæ. ol
Marcus Tullius feruire {cena dixic, pro co quod eft Yer¬
uire tempori,& rebus prefentibus fefe accommodare.Tranf
lata a ftrionibus fabularum metaphora , qui non fuo¬
pte iudicio agunt , fed hoc vnum fpe&ant vt quouis modo
populi ocalis placeant, alioqui explodendi, cxibilandique,
Sic cnim fcribit ad Brutum , Tibi nunc populo & fcenæ , vt
dicitur , feruiendum cit. Nam in te non folùm exercitus tui,
fed omnium ciuium ac penè gentium conicéti funt oculi,
Quadrabit & in cos qui negotium aliquod fufceperunt illu¬
nde neceffe fit aut cum fumma laude aut ſumma cum
ia difcedere , propter plurimorum expečtationem, Por¬
e viro fapienti, monuit & Pho¬
y dey id eft,
Temporibus femper cautus feruire memento,
Nec reñare velis aduerfum famina venti.
Porrò metaphora hæc du&ta eft à nauigantibus , quos necel¬
fe cit femel ingreflos mare , ventorum atque æftus arbitrio
ferri, fuuftra conacuros,fi velint aducrfusifta pugnare,
Vti foro. 92
Huicaf fi anse agende, vi foro, pro co quod elt
prefentem rerum {ftatum boni confulere , & vrcunque fefe
obrulerir fortuna, ita animum applicare. Terentius in Phor¬
mione, Scifti vti foro. Donatus vulgare prouerbium admo¬
net efle,ductamque metaphoram a mercatoribus,qui non an¬
te locum commerci) preferibunt quanti vendant qua adue¬
hunt, fed fecundum annonam fori, quam deprehendetint,
confilium de non vend
ae eft
dendis aut vendendis mercibus fuműt,
Seneca, Vtamur foro, & quod fors feret, æquo feramus ani¬
mo.Idem epiftola 72. Sub manu nafti dixit, pro ex tempore.
Ergo cOfilium, inquir, {ub die nafci deber,& hoc quoque tar¬
Sub manw dum eft nimis:fub manu,quod aiunt nafcatur.
Polypi mentem obtine. 93
Extat apud Græcos adagium in hunc ordinem referen¬
dum, æviuærdos roy ixe ,id eft, Polypi mentem obtine. Quo
iubemur pro tempore alios atque alios mores , alium atque
alium vultum {umere . Quod in Vlyfle videtur Homerus lau¬
darc, qui cum av\urgozoy appellat, id eft , moribus verfatili¬
bus . Adagium natum eft à pifcis huius ingenio , de quo me¬
ahurgozes. minit Plinius libro nono capite vicefimofecundo : præterea
Lucianus in fermone Menelai ac Protei : fcribúntque colo¬
rem mutare , maxime in metu . Nam perfequentibus pifcato¬
ribus, petris affigit fefe:& cuicunque petra adhaferit, eius
colorem corpore imitatur: videlicet ne queat deprehendi.
Quin, ytrefert Bafilius magnus, pifces imagine falfa dece¬
pri, nonnunquam annatant, yltro fefe predoni offerentes.
Porro proucrbium fumptum eft ex Theognide , cuius hodie
diftichon eft de Polypo, citatarque a Plutarcho in libello m¬
gh AVON cs,
Tehvarsos yoy 14 DUA hsKQv305 WTI ATE,
Ti mporopudnonyzois idbiv epavn. id eft,
Mentem habcas vafri polypi,qui protinus illa,
Se quibus admorit,faxa Le refert.
Clearchus in prouerbiis,tefte Athenzo, citat hoc diftichon,
tacito authoris nomine,
Isa os ust Te y voy vooy À LIA flows,
Toiaw tpagus tay ay x04 eds Niue fan. id eft,
Polypi ingenio mihi fis nate Amphiloche heros,
» Vttemet populo,quencunque accefleris,aptes.
Citat idem carmen Plutarchus ex Pindaro. ynde & verfus ille
prouerbialis celebratur,
Amor dh dA olor SK qe éme. id eft,
Proque loco nunc hunc fieri;nunc expedit illum.
Qui nos admoner vtinos ad omnem vitæ rationem accom¬
modemus, ac Proteum quendam agentes , prout res poltu¬
es, labir ; in quamlibet formam tranffiguremus. Plutarchus
ZA oios Kro- item kA oios youa, dixit pro eo quod eft , in diuerfam co fen¬
fio tentiam . Quod quidem norat & Ariftophanesin Pluto, qui
monet viuendum efle cedars taryogios , id elt; moribus re¬
_ gionis ac vernaculis, Eodem pertinet & illud , voos Ke your
Lex , Ctiam og, id eft, Lex , etiam ipfa regio. Quo fignificatum eft , vni¬
ipfaregio, cuique regioni quedam peculiaria eile in{tituta, que hofpi¬
tes non damnare, fed pro virili noftra imitari atque expri¬
mere debeamus . Neque quifquam exiftimer hoc adagio do¬
ceri fædam adulationem, qua quidam omnibus omnia af
fentantur: ant vitiofam morum inaqualitatem, quam Ho¬
Tatius eleganter taxat in Sermonibus , quamque hiftotici no¬
tant in Catilina,atque in Anedio Caflio Imperatore : denique
literæ diuinæ in quouis improbo , quum aiuntftultum perin¬
In Alcibia- de atque lunam immutari : quum fapiens , folis exemplo , fui
femper fit fimilis, Nam in Alcibiade dubites yitióne an lau¬
di danda fit: certé feeliciffima quedam & admiranda fuit mo
rum & ingenij dexteritas : quific polypum agebat, vt Athe~
nis, dictertis & falibus luderet: equos aleret, comiter & ele¬
ganter viueret: idem apud Lacedemonios radebatur, pal¬
lium geftabat, frigida lauabat: apud Thraces belligeraba¬
tur,acpotabat, Vbiyero perueniflet ad Tiflaphernem, deli¬
ciis , mollicic , faftúque iuxta gentis morem eft vfus , Sed eft
quedam difficilis ac prafrata morofaque fimplicitas impe¬
ritorum, qua poftulant vr omnes vbique ipforum duntaxat
moribus vuant, & quicquid aliis placet, id damnant. Rur¬
{um elthonelta quxdam ratio , qua boni viri nonnunquam
alienis moribus obfecundant, ne vel odiofi fint, vel prodef¬
fe non poflint, autvtè magnis periculis femet aut fuos exi¬
mant, id tamen ita chriftiano faciendum , vt abfit peccatum
omne & maximè mendacium . Quemadmodum fecit Vly&
fes apud Polyphemum multa fimulans , apud procos mendi¬
cum agens . Item Brutus adfimulata {tolidirate , Dauid e¬
tiam fimulata infania. Quin & diuus Paulus Apoftolus,
fan&a quadam iactantia gloriatur , hac pia vafricie {fefe
yfum efle,atque omnia factum omnibus, vt omnes Chri¬
fto lucrifaceret. Quanquam nihil vetat in notandis vitiis
vfum adagij latius trahere , nempe in homines verſatili
quodam ingenio natos , qui talem ybique perfonam in¬
duunt quales funt ij cum quibus contigit agere. Quod ge¬
nus eleganter defcripfit Plautus in Bacchidibus , Nullus , in¬
quiens , frugi elle poteſt homo , nifiqui bene & male fa¬
cere tenet. Improbus cum improbis fic , harpaget , furi¬
bus furetur quod queat . Verfipellem frugi conuenit elle ho¬
minem, peétus cui fapit : bonus fit bonis, malus fit malis.
Vecunque res fit, itaanimum habeat. Eupolis apud Athe¬
ngum.
Ave avA iris mA VwDvs és TOV TOTOY.
Vrbanus homo,qui moribus fit polypus.
Plutarchus in caufis naturalibus citat ex Pindaro verfus hos,
TIoy7iov Yhegs RON paNSE Toy VOoy TF0 BON, Tas auras ON
euiy cdi id cit,
Marinæ belluæ colori maxime mentem accommodans,cum
omnibus ciuitatibus confuetudinem habet. Atque codem
in loco caufam reddit cur id huic accidat pifci. Similem quan¬
dam metaphoram Ariftoteles à chamælconte duxit, primo
Moralium libro. ait enim, fiquis a fortuna pendeat, quum Chameleons
illa fubinde mutetur , futurum. vt, veluti chamælcon quif
piam identidem varietur , nunc fælix , nunc miſer: ytcun¬
que fors alio atque alio vultu refpexerit, ita hunc quoque
vultum atque animum mutare.De chamæleonte meminit Pli¬
nius libro 28 , capite ođtauo , {cribens hoc animal magnitu¬
dine ferme par clle crocodilo : cæterüm {pina acutiore cur¬
uatura,& caud amplitudine diftare . Nullum , inquit , ani¬
mal pauidius cxiftimatur, & ideo verficoloris elle demuta¬
tionis. Plutarchus in commentario De adulatione, feribic
chamzleontem , quenuis imitari colorem praterquam candi¬
dum. Idem in Sympofiacis conatur caufam reddere de poly¬
po, quamobrem non tantiim mutet colorem (quod & ho¬
T accidit in metu) verumetiam {cfe ad faxi, quodcun¬
que id fuerit, colorem accommodet. Sunt& aues eo
quæ colorem pariter & vocem mutent pro temporibus an¬
ni, vt author eltidem Plinius libro decimo capite 29.& Ari¬
ftoteles libro De natura animantium nono. In yoce mu- Lufcinia >
tanda principatum obtinet lufcinia. Vnde & apud Euripi- cem mutat,
dem Hecuba Polyxenam imitari lufciniam iubet, fefeque in
omnem yocem ycrtere , fiquo modo queat VIyM perſuadere
ne perimatur.
id eft, 4
Cothurno verfatilior.
OLE
Evuera@o\éness oIdevou,id eft, Verfatilior cochurno,di¬
Gum eftin hominem parum conftantem , lubricaque fide,
quive incerta & ancipitis efler factionis : fimilitudine ducta ci
calciamento, quod Gracci xg Jogvov , Latini mutata literula co¬
thurnum yocant: quo mos erat vti tagcediarum aétoribus.
Erat autem reredyovoy Kod auporresdkfioy , hoc eft quadrangu- gugenesdy¬
lum, & verilibet conueniens pedi, quodque vel dextro vel fi- go.
niſtro pedi poterat accomodari . Suidas addit ciufimodi fuif¬
fe,vt viris pariter ac mulieribus congrucret. Quod idem tefta¬
turillud Maronis, ;
-alte furas vincite corhurno.
Prouerbium autem duobus effertur modis , per comparatio¬
nem ajueraCohoriess ug Svevou : & per denominationem,vt ho¬
minem ipfum qui fe diuerfis applicat partibus , x5%ogrov AP- Theramene
pellemuş- Sic enim vocatus elt Theramenes rhetor Athenié- ar Dai
fis, Prodici Chij difcipulus : propterea quòd quafi duabus fe- KS Jogros
deret fellis,idem & populi & triginta virûm partibus ſtudens:
& nunc huius, nunc illius factionis effe videretur , vel potius
veriufque. Plutarchus in precepris ciuilibus, A” êy Ta Va det
Parise Toy Ones vous Kg foevoy Sardou ALO kuorsests AC È
wndsrresis mpoon tude. id eft , Sed hic oportet maxime T hera¬
menig