Page 19 [19]
ne
genusantiquius fuiſſe videtur, quam parœmiarú. In his ceu fym¬
veterum illorum fapientum oracula quam proverbia? Quibus tà¬
tum honoris habitum eft olim, vt né ab homine profegta, fed cae¬
licus delapfa videtentur.E coelo,inquit fu venalis,defcendit,yyd9
eroury id eft, Nofce teipfum.Proinde pro foribus remplorum ve¬
Ju digna diisinferibebantur ¢ paffimg; columnis ac marmoribus
infeulpta vifebantur,tanquam immortali digna memoria, Quod
fi minutula quepiam res videtur adagium, meminerimusiftanon
mole,fed precio eftimati opottere. Quis enim fanus non pluris
faciat gemmulás quamvis perpufillas; quam faxa quedamingen¬
tia &,vtautore Plinio,in minutiffimisanimatibus,veluc,araneo¬
lo culiceq; maius eft nature mirdculumn, qua in elephanto, fi quis
modo propiuscontempletur:itidem sn re literatianonnunquam
plurimum habentingenii, que minima funt:
Ad quot res vtilis paræmtarum cogmtio.
Reliquum eft, vt paucis oftendamus non minus vvilitatisineffe
proverbiissquam olim adfuenit dignitatis. Conducirautem paræ¬
miarum cognino,cumad alha permulta, tum potiffimum ad qua¬
tuor: ad philofophiarm,ad perfuadendum, ad decus & gratiam o¬
rationis,ad intelligendos optimos quofque autores. Principio ne
cu mirum videatut, quod proverbiadixerim ad philofophie ſci¬
entiam pertinere; AriftorelesapudSynefiumexiftimatnibilaliud
effe parcemids,quam teliquias prifce illus philofophiz,maximis
rerum humanarum cladibus extin@e. Eafq; fervacas effe, partim
obcompendium brey tacemque, partim ob feftiviratem ac lepo¬
rem.1deog; nd fe gniternec ofcitantet,fed preffitisac penitiusin¬
fpiciendas:fubelle enim velutigniculos quofdam veruta fapieri¬
ti, quelo perveltigada veritate multo fuerit perfpicacior, quam
poſteriores philofophifuerint. Plutarchus item in commentario,
cuititulum fecit, Quo patto fintaudiendi poete;vetetum adagia
fimillima putat facrorum myfterits, in quibus maxime quepiam
yesac diving minutulis& in {peciem peneridiculis ceremonus fi¬
gaificarefolent, His enim tam brevibus di&tis per involucrum
quoddam cademinnui,quéphilofophia principe totvoluminib.
tradiderunt. Neque enim alud (ibi velle paremiam illam Hefio¬
diam, orto ius d'un, quam quod Plato tum io Gorgia, tum in
libris pobcieis, cum mulns argumentisconatur oftendere. Berrm¥
eda © adivay, id eft, Sacius ele injuriam admittere, qua
injuriam interre. Quodautem vnquam dogma proditum eft, a
shilofophis, velad reĝe inftituendam vitat falubrius, vel Chri¬
liane religions Vicinius? At rem taritam videlicer,tantillum pro=
yerbiorum comple tur, wmAtevqguiov were, 1d eft, Dirnidiuin plus
toro.Na quitoti aufernisalterù fraudat,vecui vibilreliquifaciats
Contra, qui dimidiü duntaxatacc ipitsaligua parte fraudatus vi¬
detur.Draftatauré fraudari quam fraudare. Preterea i quis Pyrhá¬
goricilillnd, goa 707 piaania elt, Cômutiees res amicord: diligée
tius penitiufg; difcutiat,nimird inveritetin ta bre#i diéto felicita¬
rishumane#fumma efle coprebenfam, Quidenim aliudagic Pla¬
to tot voluminibus,quam vt cOmunitatem pfuadeat, & hurusaii¬
toremamicitiam? Qua fimortalibus perfuaderi quear, illico fa¬
ceflantémedio,bellum invidia,fraus: breviter vniverfum malo¬
rumagmé femele vita demigret.Quid aliudegitprincepsnoftra
religionis Chrittus? Nimirum vnicum duntaxar preceprum mi¬
dotradidit chatitatis, admonens ab ea vna, fummam &lesum&
prophetarum pendere. Aut quidaliud hortatur charitas, quam ve
ommium omnia fint cOniunia? Videlicet, vramicitia coagmentati
cum Chrifto; glutino nimirum eodem; quo ille cum patre cohe¬
reņnabloluufitmam illam comunionemquoadlicetimitantes; per
quam ille & pater idem funt; nositem idem cum illo fimus: &, vë
ait Paulus, vnus fpiritus &vnacaro cum Deo efciamur, iamg; á¬
micitia iure omnia illinobifcum,omniatobiscum illo fint com¬
munia. Deinde paribus amicitie vinculis alii cuim aliisinter nos
copulati, yelut eiufdem capitis membra, tanquam idem &vnum
corpus, coden animemur ſpirituzüſdem doleámus,üſdé gaudea¬
mus. Id quod etiam myfticus ille panis è pluribus Sranis 111 eandé
coactus farinarh,& vini potus è multisracemusin eundem liquo¬
xem confulus,admonet. Poltremo, vt cum fumma terum creata¬
rum fitin Deo, Deus vicifsim in omnibs-omnium univerficas velut
in vnumredigatur. Vides quantum philofophiz, vel Theologiæ
magis, Oceanum nobis paræmia tantilla aperuit,
Ad perfuadendum conducere proverbia:
Quod f cüi faris non fir ipſum ſapere, verum etiam aliisperfua=
dere cupiat.quam nod isutilis fit hæc proverbiorum fupellex:vel
Ariſtoteles ipſe ſaris declarat, quinon {emel in rhetorices prece¬
tis, paramias inter teftimonia connümerat: Quemadmodum;
gn quicns,fi quis fuadere velitsne cum homine fene copuletaliquis
necesfitudinem:veetur huius proverbii teſtinionio, zzz si ted
legra, id eft, Ne vnquam benefacias feni. Rur(um fi quis periua¬
Geat, veliberos item interficiat qui patentem occiderit, huic vfui
fucurum eft hoc proverbium; È
Nim@- ès TUTA AT ag said rooted roi :
Stulins qui natos oc: sfo patre relnquat.
Quantum autem adferantad perfuadendi facultatem mo¬
menti teftimonia,cui non cognitum eft 3 Neg; mediocriter con¬
ducunt fententiæ. Atinter hæc quoque idem proverbia collocat.
Quotilianus item in Inftitutionum libris,compluribus locis pro¬
verbiorum mentionem facit, tanquam non yna rationead bene
dicendum conducentium, Nam 5.lib.parcemias exempliscoiun¬
git, vt parem cum illis vim obtinentes, quorum eft vel pracipua.
Rurfum eafdem eodem in libro in argumentorum genere collo¬
cat;quas Gr&cixe/ras appellant. Quorum & frequétisfimus vfus,
magis ipfa Fabi verba liberadfenbere, Nec haec quidem, inquit,
vulgo diéta & recepta perluafione populari, fine vfu fuerint refti¬
tonia. Sunt enim quodam modo vel potentiora etiam, quod non
caufisaccommodata; fed liberis odio & gratia méribussideo tan¬
tum dicta faRaque,quia aut honeftisfima;aut verisfima videban¬
tur.Pauloque inferius ‘Ea quoq; qua vulgo recepta funt,hoc ipſo
quod incertum autorem habent, veluc omnium fiunt. Quale eſt,
Ubiamici,ibiopes.} t,con{cientia mille teftes.EtapudCiceroné,
Parés cum paribus,ve eftin vereri proverbio, facillime cOgregan=
tur. Neq: enim duraflenthac it eterna, nifi yeraomnib. vides
tentur. Ha&enusFabii verba retulimus, Idem autem paulo poſt
deorumotacula pareemiisfubne&itsvelut his affinia cognataques
Jam guid M. Tull. nonne ina&ione pro L: Flacco, proverbio TS
dem teftibus abrogat è Id eft hutufmodi, c4 yg ésrev kivdudoy: id elty
ln Care periculum; Annonin eadetn totiusgentis Græcorum, id
ferendisteftimoniisfidem elevavithoc proverbio? Da mihi tefti¬
monium mutuum. Quidquodiph etiam Philofophi pasim fuas
rationesproverbiis fulciunt.Quo minus mirandum;fi frequentet
biftorrographi,narrationisfidé ex adagio quopiam perunt, Adeo
quod inliterisin cercidit,quodtitulis,quod colosfis,quodmarmo¬
ribus fecvarinon potuit, proverbio fervatur incolume,vt & hanc
obiteradagiorum laudem indicem, Denique non gravatur divus
Hieronymus Evangelicam fententiamadagii vulgatiteftimonio
côfirmare, Dives,aut iniquus,aucinigui hærés.Ne Paulus quidem
iple dedigaturlocisaliquor proverbiorum yti teltimoniis: neq;
iniuria. Etenim fi 4990x095 1d eft, probabilitas, ad petfuadendum
vel primas obtinet partes : quid? qux(o, probabilius, quam quod
nemo fon dicit? Quid verifimilius, quam 1d quod tot etatum,tot
nationum confenius, kvelutidem fuffragium com probavit?Ineft
nimirum, ineft 1n his parcemiis nativa queda & genuina yis veris
tatis. Alioquia qui fiert potuit,yt eandé pleruma;fententid in cen=
tum dimanaffe populus;in centum videamus transfufam linguas;
quænetorquidem feculis; qubüs nec pyramides obftiterunt, vel
interierit,velconfenuerit:Ucmerito di&um illud videatur, Verie
tare niluleffe robuftius. Deinde fir,nefcio quo patto, vt fententia
proverbio quafi vibrata, feriat acrius auditorisanimū, & aculeos
quoſdam éogitationútelinquar infxos Nam longe minus tanget
animum fi dixeris, Caduca & brevis eft hominis vita: quam fi pro¬
verbium cites, Homo bulla, Poftremo quod derifu {eribit Fabsus
maximas difficultates caufarum, que nullis argumentis diflolyi
queantloco eludi,id vel maxime preftat parcemia,
Adornatum conduc reparemiam,
Porro quantum vel dignitatis, vel Veneris adiungat orationi
tempeltivus prover biorum vfus,non arbitror plurib. explicanda.
Primum enim quis non videt, quantum mateftatis vel exipfa anti¬
quitate c6cilient oration. Pum fi quod {chema, quod amplitudi¬
nem ac fublimitatem apponatfermoni:rurfum fi quodad gratia
didtionisfacit, denique fi qua ratio fettiviratis, cum par 0émia ple¬
rung; per omnes figufarum ff ecies, per omnes faéetiarum formas
variecur: nimird quicquidillajolent adferre; conferet,acgenuina
quandam peculiaremgigratiam de fuo inluperadiunget.Proinde
fifiire&iolocoincertexantur adagia;futurii elt vt fermo totus,&
antiquicavs ceu ftellulis quibufdain luceat, & figurarum arrideat
colorib:& fententiarum niteat gemmulis, & feftivitatis cupediis
blandiatur: denigi novitate excitet,brevitate dele &et,autoritate
perfuadeati
Ad intelligendos autores conducere paratimiani.
Jam vt non fit alius parcemiatum vius,certe adintelligendos o¬
pumos quofqihoc eft, vetultistim os autores,n6 vriles modo funt,
verumetiam neceffiriz. lo quibuscum plerag; (unt depravata,
ti hac vel depravatisfima lunt propterea quod ferè &nigmatici
quiddant liabét, vt etiam a mediocriter eruditis nOintelligancurs
tum quod pletungs velutex abrupto interferuntur,nonnunquam
etiam mutilatimevi 4 zorye id elt furfum Auminiim. Aliquo¬
ties viico verbo notantur:vtapud Ciceronem in Epiftolisad At¬
ticum,Subveni quelo, dum elt %yy,id et principium,Indicatau¬
teñi illud proverbium;
Poy ld ide word Auiey tt rer seals : ideft,
Prsacipio prettat quam finiadh bere medelam,
Hecitaque multuin offundunt tenedrarum, fiignorentur, at
furfum lucis plurimumadferunt, fi fuerinrintellééta. Hincill ca
Græcorym tum Latinorum codicum prodigiofæ depravationes :
hinc foediinterpretd lapfus, Greca Latine vertentiam : hic quo¬
tundatn etiameruditorum it enarrandisautorib.ridicula omnia,
meraq; deliramenta. Quorum equidem hocloco nonnulla refer¬
tem;nifi placabiliusjudicarem,meoq; accommodatius inftituto,
vt noftris perleRiscommentatiis ſua cuique cogitatio fuggerat,
quantopere magni nominis {criptores quibufdam in locis delira¬
rint.Denig; fit nonnunquam »vefcriptor tacite ad proverbium al¬
ludat: guod fi nos fugerit; eciam fi videbitur intellecta fententia,
tamé magna voluptatis parsaberit,ignorata parcemia. Quod ge¬
nus eft Horatianum illud;
o—Equusytme portetalatrex. Et apud Vergilium::
Au Fatis