Page 20 [20]
4
m Fatis nunquam conceffa moveri,
Apparet Camarina procul. * à atte
Subeft enim inillo proverbium, {ré ue Pied Buns HE gd: in
oc, pei ane rl xauxolran
Commendatio a difficultate. s
Quod f juxta proverbium, oxor m Hd) CA; vulgo cone
lia faltidiuntur,quacung; facilia videntur : vt deme interim nibil
dicam, quantis fadoribus opus hoc mihi conftiterit, ne quifquam
arbitretur vfque adeo proclive,velintelligere, vel fermont patos;
miam intexere, Siquidem, ytno mediocris eft artifici,gemmula
fciteincludereannulo,staurum purpurea interrexere:tta non eſt,
mihicrede,cuiufvis,parcemiam apte decêterq; orationi inferere.
Quodque Fabius feribit de rifu, nibilaffeRari periculofius: idem
de proverbio non iniuria dixeris. Etenimin huiufmodi,quemad¬
modum & in muſica, niſi ſummum præftes artificem,ridiculus lis:
& ad laudem eximiam, aut rifum auferas oportet.
Quatenus utendum adagiis.
Proinde quatenus quibu(q; modis yti copyeniat a
cabimus. Ac primo loco meminifle oportebit,vt quod cleganter
Ariftoteles in commentariis rhetoricis admonuit de adhibendis
epithetisid nosin v{urpandis adagiis obfervemus : nempe yeillis
vtamurnontanquam cibis,fed veluticondimentis:idelt, non ad
fatietatem,fedad gratia. Prarerea ne quovis inferamusloco:que¬
admodum enim ridiculum fit, fi qubufdam locis gemmam alli
garis,itidem ablurdum, ft nô fuo locoadhibueris adagium. Quod
vero Fabius libro fnftirurionum oétavo de fententiis v{urpandis
pracepit,id roridem ferme verbis de parcemiis precipi queat.Drt¬
mum,nequemadmodd dictum eft,nimis crebriter vtamur.Den¬
fitas coim earum obftatiavicem, quo minus eluceant. Quemad¬
modum vec pi&ura, in qua nihil circumlitum eft,eminet. [deog;
artifices étiam cum plura in vnam tabulam opera conferunt, fpa¬
ciis diftinguunt,ne ymbrain corpora cadunt. Subfiftit euim om¬
nis parœmia,ideoque pofteam vrique aliud eft initium.Unde fo¬
luta fere oratio eÑ : & èfingulis non membris, fed fruftis collata,
fru&uracarer. Porro vradferclumen clavuspurperæin locoin:
fertus, itacerte neminem decearintertexta pluribus notis veftis.
Accedit hoc quoque i ncommodi quod crebras captanti paroc¬
mias,nonnullas neceffe eft admilcere vel frigidas velcoaé as. Nō
enim poreſteſle dele&us, vbi de numero laboratur. Poftremo
gratiam amittit, quicquid a immodicum eft, aut intempeſti¬
vum.In epiftolis tamen riliaribusticebit paulo liberiushoc ge
nere ludere: in oratione feria, ficuti parcius, Ika Etam accuratius
adhibendæ.
dagiis, indi¬
Varins proverbiorum vfus.
Hocinloconon ab refururum arbitror, fi paucis velutindica¬
ro,quibusrationibus variariqueat paroemiarum vfus,vt pofliside
adagium alia atg; alia forma producere. Principio nihil vetatin¬
terdum, quomin um ad complureis fen{usaccômo¬
des:utillud, ere, ,id eft, Pertufum dolium, velad ob¬
liuiofum, velad pr um, veladauarum,velad furilem,vel ad in¬
gratum traduci poteft. Effuit enim, quicquid infuderis in animi
Immemoris, apud prodigum nihil durat. auari cupiditas niquam
expletur. funlis& garrulusmib:l continet. perit quicquid contu¬
lerisin hominem ingratum. Nonnunquam per ironiamad con¬
trariasétiam fententias defleétitur : quod geous,fi de mendaciffi¬
mo quopiam loquens,dicas,d9v: 722 om resmed@-id eft, Audié tri¬
pode dicta. Fit interim ytvnius voculæ commutatione diverfis
conveniat vt.igipay dite eg, id eft, Hoftium muneranon mu¬
nera: &, mev Tas aduen Dad gany dieg Dear deg A¬
ep: vt idem adagium ad hoftes, ad pauperes, ad aflentatores, ad
poetas deflectacur. Nam hoftium munera perniciem adferre cre¬
duntur. Et fi quid donant pauperes, aut adulatores,aut poeta, ca¬
ptationes funtyeriusquam munera. Breyiterad ompia, in qua
quocung; modo hac fimilitudo competit, accommodeslicebit.
Illa ratio ferme communis omnibus, quotiesa perfonaadrem,aut
contra fitdeflexio. Ad perfonam hoc paéto: proverbium eft, Z
hegzris mes dvo, id elt, Ne Hercules quidem adverfus duos. Ego
vero Therfites magis quam Hercules,qui poflim verique refpon¬
dere. Adrem torquebitur hoc modo: Proyerbio di€tum eft, pad),
negiiris as dv, ego qui poflim pariter& morbo, & inopia tole¬
randæ par elle: Variatur &inverfione proverbium,vt, diétumeft,
pnd neguns aes dvo & tu vnus contra duosHercules audes cõgre¬
di.Item hoc pato: Contra tricum Gracis proverbiuim,expectatis
carbonibus thefaurum reperi, Et commutavimus,n0 redeem zar¬
xeloy, id eft,aurea æreis,fed plane, 222 eurelur, id eft, ærea ay¬
reis.Prærerea nonnunquam explicatur adagium & confertur,no¬
nunquam fimplexallegoria refertur. Aliquoties etiam mutilum
proponitar: ve fiquo refpondente, quod nihil ad rem pertineat,
dicas vuos dzy. id cft, Falces poftulabam.EtapudCiceronem,
Ta hy. do Sye,id eft, Qua dantur. Interim fatis eft unico verbo al¬
iufiffe:urapud Aritorelem, Omneseiufimodiinter ipfos seggio,
ideft figuli. Sunt &aliæ variandi rationes: verum cas, fi quis exa¬
€tius perfequicupiets é noftris commentariis,quos De duplicico¬
pia conferipfimus,petatlicebit,
De figuris proverbialibus.
Reliquum eft vt paroemiarum catalogum accingamus, fed fi
prius figuras aliquot proverbiales oftenderimus. Quadam enina
di&a fune, fpecie non magnopere proverbiali, quedam auten
muggu 1d eft prover biali figura, ve facile poflintin parcemia¬
proverbiorum generi cò¬
rum ordinem cooptari.igiturin totum, um
finis eſt omnis ſentêtia, prætèrea meraphora, peculiariterallegos
ria.Ecin his præcipue quæ ſumunturà rebusinfignibus, & vulgo
celebratis, veanavigatione,a bello. Quod genusfuntilla: Secun¬
disnavigare ventis,naufragium facere, vertere vela tenere clavi,
& exhaurire fentinam, & tradere ventis vela,contrahere vela, ee
illa: Bellicum canere. & vorfisgladiispognare, receprui conere,
cominus atq; emious pugnare, conferre pedem,colerere manus,
atq; id genus alia fexcenra, Quæ f paulo longius traducantur,ab¬
euncin parcemig formam, trem que ducunturà rebus notis,ac yew
hementerquotidiano fenlu ailiaribus: ve quoties corporis ge¬
ftus adanimi rem cransferuntur: cuinimodi {unt, premere polli»
cem,pro favere:corrugar e frontem,pro olelte ferre: ringi,pro
indigoari:exporrigere frot sprohilarefcere. Rraterea qua tra¬
hunraràfentibuscorporis,velur olfacere,pro refcifcere: deguita.
Te, pro expertri. Proverbi: fere faciem habent, quoties quæ funt
artibus peculiaria vocabula,alio derorquentor: Vis die Ale rodi
id eft, bis.pet omnia,amuficis: ex Aly.meregu.td eft,exdimeriente,
4mathematicis:irem, fe(quipedalia verba. Incudireddere,a fabris
xrariis:adamuflim, afabrislapidariis: nullam lineam duxi, à pi¬
&onbus:extremum attum adjungere,à fcenis Interdum citra fi¬
ouram tacite allufio proverbiale quiddam adfert, Eatum erit o~
ptima,quotiesad autorem aut rem {pectarmagnopere celebrem,
nullig; 1ncoguitam: qualis eftapud Gracos Homerus, apud Lati¬
tinos, Vergilius. Quod genuseft illud apud Plurarchum, tare) ete
Tuges 4 eh NETEVE TOMOT pad re mugen id eft, Quandoquidé
teltesfane Platoni multig; bonig; adiune. Allufum eft enim ad
uibus facerdos dicere confuevit, as trådt; id
refpondebant:
morem facrorum i0 q
eft, Qnishic,Deinde qutadera i
Tomo) dgefi re melgetory à ideft,
Muluquebonique adlunt.
Item illud apud Ciceronem ad Atricum : cure dv 230/90, 1d eſt,
Simulduobuseuntibus. Et ap id Luctanum, ieqeav aoqd¥s, il eft,
Medicorum filii: pro medicis ipfis. Ac ceduntad proverbufpecié
Sulla bucolicocarminifamiliaria duenn, dT CUAD
ra, ogia id elt, impofhbilia;abfarda, contraria, fimilia. A'dedeza
funreufmodi:
dA in À 0 0h Gr tor KOYE KUMAT METE ideft:
Sed laber adfimilis metiri in littore Huctus.
Erapud Vergilium : š
Ante leves ergo pafcenturin ætherecervi,
Ecfrera deftitnencnudosinlicrorepifces.
Aveyxoie fanthuiulmodi:
Dumyuga montisaper, Auyius dum pifcisamabit,
EtapudSenecam :
Lucida dum currentannofi fidera mundi.
A'réryexemplum boc erit:
Atqueidem jungat vulpes, & mulgeat hircos.
Contrariorum hoc: È
Nunc virides etiam occultant [pineta lacertos,
Meramentritamor. lremapud Theocritum:
wij iy ) norr aaa dei +
ad tugid oye suey) ty rocsey Mik ce. ideft:
Ecce filecmaris ynda, lent & flamina venti:
Haudtamen intra noftra filent præcordia curg.
Similium :
Torvaleæna lupum fequitur,lupusipfe capellum.
Etapud Theocritum:
a ié myni 0 AUX TUD aye dand. ideft:
Capra petit cityfum, fequicur lupusipfe capellam.
Sunt alie due figura,maxime confines pareemiarum generf,
quæ conſtant veleiuldem aut fimulis iteratione yocis, vel cotrari¬
arum contextu. Quod genus funt, zò o’ oàd gng» gxis. ngre
10e © xargs dov id cit, Perdam te maium male, Mali corvi mal
ovum, Et, Seno ovpov ovpev: ideft, Alumnus fapientisfapiens.
Idquod apud Grecos comicos pariter ac tragicos pene folenne,
Et eveniune digna dignis, Amico amicus, Malis malus, Bonis bo¬
nus, Uterque ucrique cordi.Suus tex regine placet.Et manus ma¬
num fricat. Graculus-adgraculum. Contrariorum genus fic ha
bet: gu Nuoro nedings 40 go psegdis id eft, & jufta 8 injufta, probe
& improbe, apud Aüftophanem gua ts 409 éxovm: id eft, Vo¬
lentibulque & nolentibus. apud Platonem. Item, gdi trO,
SE tee: id eſt, nullum. ditum , neque fatum. Apud no¬
ftrosicem: Verun) vbi phas verfum arquenephas: Faéta arque
infe&ta canebat. Quo topo fic vlus eft Valerius Maximus, vt ad
verum fenfum non cohereat, rantum exaggerar: Obteftantem,
inquit, le adverfus omne phas &mephas; quum in fummo effet
imperio,a te equite Romano fuifle trucidatum, Nam qui cofiftie
vt facinus nepharium dicatur efe fatum adverfus omne nephas.
Quojare,quaque injuria. Quiduis & facere & pati, Digna atque
indigna. Quid dixit,aut quid tacuit? Domi bellique, Publice, pri¬
vatim. Quod (cis,nefcis: clamque palamque :jocag; & feria.Ma¬