Page 588 [588]
552 LETTERS OF ERASMUS [1514
insulae subito vertit. Rerum omnium charitas hic indies crescit,
decrescit liberalitas. Quid ni parcius dent homines toties decimati?
15 Et nuper ob inopiam vini ex malis vappis collecto calculo prope¬
4 modum extinctus fui. Ad haec cum omnis insula per se relegatio
quaedam est, tum nunc bellis etiam arctius includimur, adeo vt nec
epistolis sit exitus. Et video magnos rerum motus oriri, qui quor¬
sum euasuri sint incertum ; vtinam Deus propicius hanc orbis Christi¬
20 ani tempestatem dignetur componere.
Saepe demirari soleo quae res, non dico Christianos, sed homines
huc adigat vesaniae vt tantis studiis, tantis sumptibus, tantis periculis,
in mutuam perniciem ruant. Quid enim aliud in omni vita quam
belligeramur? Non belligerantur quaelibet bruta, sed ferae duntaxat.
25 Ne hae quidem inter se dimicant, sed cum diuersi generis beluis: et
suis armis pugnant, non, vti nos, arte diabolica excogitatis machinis:
nec rursum quibuslibet de causis, sed aut pro foetu aut pro cibo;
nostra bella pleraque vel ab ambitione vel ab iracundia vel a libidine
similiue animi morbo. proficiscuntur : denique non tot milibus con¬
30 globatis, sicuti nos, in mutuum instruuntur exitium. Nobis qui
Christi gloriamur cognomine, qui nihil nisi mansuetudinem et docuit
et exhibuit; qui vnius corporis membra sumus, vna caro, eodem
vegetamur spiritu, iisdem sacramentis alimur, eidem adhaeremus
capiti, ad eandem immortalitatem vocati sumus, summam illam
35 Speramus communionem, vt sicut Christus et pater vnum sunt, ita et
nos vnum cum illo simus; potestne vlla huius mundi res esse tanti
vt ad bellum prouocet? rem adeo perniciosam, adeo tetram vt etiam
cum iustissimum est, tamen nulli vere bono placeat.
- Quaeso te, cogita per quos geritur ; per homicidas, per incestos, per
40 aleatores, per stupratores, per sordidissimos conducticios milites,
quibus lucellum charius est vita. Hi in bello sunt optimi, cum quod
ante suo faciebant periculo, hic mercede faciant et cum laude. Haec
hominum colluuies in agros, in vrbes recipienda, vt bellum geras.
Denique his seruiendum, dum alium vleisci volumus. Adde nunc
45 quot facinora belli praetextu committantur, dum inter arma silent
leges bonae ; quot rapinae, quot sacrilegia, quot raptus, quot alia
dedecora, quae pudet etiam nominare. Haec pestis morum in multos
annos duret necesse est, etiam extincto bello. Expende mihi nunc
sumptus, vt etiam si vincas, multo tamen plus sit damni quam lucri.
50 Quanquam quo tandem regno possis tot milium vitam ac sanguinem
aestimare? Atqui maxima malorum pars ad eos redit ad quos nihil
pertinet bellum, pacis commoda ad omnes perueniunt: in bello
36. vnum add. H.
15. calculo] Cf. Epp. 285, 6.