Page 588 [588]
OCR
552 LETTERS OF ERASMUS [1514 insulae subito vertit. Rerum omnium charitas hic indies crescit, decrescit liberalitas. Quid ni parcius dent homines toties decimati? 15 Et nuper ob inopiam vini ex malis vappis collecto calculo prope4 modum extinctus fui. Ad haec cum omnis insula per se relegatio quaedam est, tum nunc bellis etiam arctius includimur, adeo vt nec epistolis sit exitus. Et video magnos rerum motus oriri, qui quorsum euasuri sint incertum ; vtinam Deus propicius hanc orbis Christi20 ani tempestatem dignetur componere. Saepe demirari soleo quae res, non dico Christianos, sed homines huc adigat vesaniae vt tantis studiis, tantis sumptibus, tantis periculis, in mutuam perniciem ruant. Quid enim aliud in omni vita quam belligeramur? Non belligerantur quaelibet bruta, sed ferae duntaxat. 25 Ne hae quidem inter se dimicant, sed cum diuersi generis beluis: et suis armis pugnant, non, vti nos, arte diabolica excogitatis machinis: nec rursum quibuslibet de causis, sed aut pro foetu aut pro cibo; nostra bella pleraque vel ab ambitione vel ab iracundia vel a libidine similiue animi morbo. proficiscuntur : denique non tot milibus con30 globatis, sicuti nos, in mutuum instruuntur exitium. Nobis qui Christi gloriamur cognomine, qui nihil nisi mansuetudinem et docuit et exhibuit; qui vnius corporis membra sumus, vna caro, eodem vegetamur spiritu, iisdem sacramentis alimur, eidem adhaeremus capiti, ad eandem immortalitatem vocati sumus, summam illam 35 Speramus communionem, vt sicut Christus et pater vnum sunt, ita et nos vnum cum illo simus; potestne vlla huius mundi res esse tanti vt ad bellum prouocet? rem adeo perniciosam, adeo tetram vt etiam cum iustissimum est, tamen nulli vere bono placeat. - Quaeso te, cogita per quos geritur ; per homicidas, per incestos, per 40 aleatores, per stupratores, per sordidissimos conducticios milites, quibus lucellum charius est vita. Hi in bello sunt optimi, cum quod ante suo faciebant periculo, hic mercede faciant et cum laude. Haec hominum colluuies in agros, in vrbes recipienda, vt bellum geras. Denique his seruiendum, dum alium vleisci volumus. Adde nunc 45 quot facinora belli praetextu committantur, dum inter arma silent leges bonae ; quot rapinae, quot sacrilegia, quot raptus, quot alia dedecora, quae pudet etiam nominare. Haec pestis morum in multos annos duret necesse est, etiam extincto bello. Expende mihi nunc sumptus, vt etiam si vincas, multo tamen plus sit damni quam lucri. 50 Quanquam quo tandem regno possis tot milium vitam ac sanguinem aestimare? Atqui maxima malorum pars ad eos redit ad quos nihil pertinet bellum, pacis commoda ad omnes perueniunt: in bello 36. vnum add. H. 15. calculo] Cf. Epp. 285, 6.
