25. Proverbia Germanica, collecta a I. L. W. (a Grutero edita in Appen¬
dice ad Florilegii Ethico-Politici P. ITI. Francof. 1612. p. 1—120.)
Wiie de vervaardiger van dit geschrift is, heb ik niet kunnen ontdekken. Onder de Duitsche paroe¬
miogrraphi komt geen naam voor, die door de initialen I. L. W. zou kunnen aangeduid worden. Het
schijmt mij daarom toe, dat deze spreekwoorden vroeger niet zijn gedrukt geweest, maar dat @ruter ze
in handschrift van dezen of genen zijner tijdgenooten gekregen heeft.
Dee Verzameling bevat ruim 1800 spreekwoorden, in alphabetische orde gerangschikt, die deels uit
oudere verzamelingen overgenomen zijn, doch voor het grootste gedeelte uit den mond des volks opge¬
zamelld. Vooral zijn opmerkelijk de spreekwoorden, die tot de Trias Romana behooren, welke p. 23 sq.
achtereenvolgend worden opgegeven , beginnende met:
Drey ding bringen vnd helffen den leuten zu Rom, Gelt, Kiinhait, vnd Hoffart.
Drey ding bringen jeden gen Rom, Gewin, wunder, vnd freihait.
Drey ding bringt man gewénlich von Rom, böse @ewissen, bösen Magen, leren seckel.
Drey ding findet man zu Rom in allen gasser, Heilig stet, zerbrochen Seulen, vad Putanas.
en zwo volgen dan nog 12 andere, die meest tot beschimping van die stad gezegd worden; waaruit men
waarschijnlijk omtrent de gezindheid van den Verzamelaar zal mogen besluiten. Zij zijn door Wander
in zijn Sprichwörterlezikon opgenomen onder de spreekwoorden, die met Drei dinge beginnen — wier
getal daar verre over de 500 beloopt -— meestal met toevoeging van eene citatie uit Lehmann s Florilegium
Politticum, dat in 1630 verschenen is.
Op gelijke wijze heeft de Verzamelaar ook een paar dozijn spreekwoorden van Vier Dinge bijeengebracht ,
voor welker. bron Wander ook weder Lehmann opgeeft. Uit deze omstandigheid meer ik te mcgen op¬
makem, dat Lehmann , ofschoon ik diens boek nooit gezien heb, uit Gruter's verzameling geput heeft.
76. Florilegium Ethico-Politicum, nunquam antehac editum: procurante
Jano Grutero. Accedunt Gnomae Paroemiaeque Graecorum. Item
Frovervia Germanica, Belgica, Italica, Gailica, Hispanica, Britannica.
Pars I. II et III Francofurti 1610. 1611 et 1612. 8°.
[NoPITSCH, p. 214. DUPLESSIS, n. 16. ZACHER, n. 54.]
De Appendices, die Gruterus aan elk der drie deelen van zijn Florilegium heeft toegevoegd, hebben
reeds meermalen moeten vermeld worden, omdat daarin Verzamelingen van spreekwoorden herdrukt waren.
De arbeid, welken Gruter aan dien herdruk besteed heeft, kon ter zijner tijde niet wel aanspraak maken
op grroote verdienste, daar de spreekwoorden slechts in eene alphabetische orde door hem gerangschikt
zijn; doch thans ïs men daarvoor geen geringen dank verschuldigd, vermits door Gruter’s toedoen het
een em ander is behouden gebleven, dat anders bijna spoorloos zoude verdwenen zijn. Van al de stukken
toch, die Gruter opgenomen heeft, behooren de overgeblevene exemplaren tot de hooge zeldzaamheden.
Jammuer slechts, dat het werk van Gruter zelf insgelijks zeldzaam voorkomt.
Hett Florilegium, dat het hoofdwerk van Gruter is, staat bij gedeelten in ieder deel vooraan en bevat
eenen nog door niemand geévenaarden rijkdom van in onderscheidene metra vervaardigde Latijnsche
verzem, die in alphabetische orde geplaatst zijn, en wier gezamenlijk getal stellig meer dan 14 duizend
bedramgt. In het eerste deel teu minste, waar de verzen genummerd zijn, beloopt dit getal 4716 op 156
bladzijjden; in het tweede deel zijn het 169 en in het derde deel 154 bladzijden.
Die: verzen behelzen grootendeels zedekundige voorschriften voor het maatschappelijk leven en zijn òf
volkomene spreekwoorden òf komen deze zeer nabij. In verreweg de meesten straalt duidelijk de geest
der Oiudheid door. Gedeeltelijk zijn het dan ook verzen, die òf letterlijk uit de oude dichters zijn over¬
genomien òf in eene andere maat overgebracht; voor anderen is de gedachte ontleend aan een of ander
kernacthtig gezegde van een prozaschrijver (die alsdan in de Aanteekeningen genoemd wordt), waarvoor
meestal eene kleine omzetting of verwisseling yan enkele woorden voldoende geweest is. Onder deze
wordem er zeer vele gevonden, over wier vervaardiging zelfs de beste der oude Latijnsche dichters zich niet