OCR Output

LXXVII

ac probatissimis quibusque Graecae et Latinae linguae scriptoribus,
desumtae, et in Locos Communes digestae: et cum Italorum, Hispa¬
norum, Gallorum, Germanorum, Belgarum, Sclavonum, Arabum, Tur¬
carum denique, aliarumque Nationum sententiosis Proverbiis collatae.
Auctore Hieronymo Megisero. Lipsiae. Sumtibus Henningis Grosii,
Bibliopolae Lipsiensis. (In fine:) Lipsiae Michael Lantzenberger excu¬
debat Anno 1605. (pp. 240. 12°.

[NOPITSCH, p. 213. DUPLESSIS, n. 15. HARREBOMÉE, n. 10.]

De verwachting, die men volgens dezen titel zoude mogen koesteren van den arbeid van Megiserus,
wordt op verre na niet bevredigd noch door den inhoud, noch door de inrichting van het geschrift.
Wel vindt men hier eene menigte Proverbia en Sententiae in onderscheidene talen, die zoo eenigszins bij
elkander behooren, onder honderd Foci Communes gegroepeerd; doch ale men meende hier te zullen zien
aangewezen, hoe een zelfde spreekwoord in die onderscheidene talen geluid heeft, zou men zich meestal
zeer teleurgesteld zien.

Voor het Grieksch en Latijn zijn het geen eigenlijk gezegde Proverbia, die Megiserus behandelt, maar
Sententize, die ontleend zijn uit de meest bekende schrijvers, wier namen meestal in margine worden
opgegeven. De Duitsche spreekwoorden zijn waarschijnlijk uit onderscheidene Verzamelingen overgenomen,
of door den schrijver uit zijne volkstaal opgeteekend — Megiserus was afkomstig uit Stuttgart —
de Italiaansche meest uit Pescetti (n. 68.); de Fransche en Nederlandsche uit Goedthals, (n. 56.) zoo
als de overeenkomende schrijfwijze overtuigend bewijst. Dat hier ook Turksche spreekwoorden zijn op¬
gegeven, zal geen bevreemding baren, wanneer wij vernemen dat Megiserus die taal tot voorwerp zijner
studie gemaakt heeft, blijkens zijne Institutionum Linguae Turcicae Libri IV. Lipsiae, 1612. 8% welk
werk door Saxe, Onom. Lit. IV. p. 198 vermeld wordt.

Ook treft men bij Megiserus eenige Nederlandsche spreekwoorden aan, die meect in de Proverbie Com
munia (n. 23.) staan, zonder dat ik echter d'urf beweren dat zi) onmiddelijk daaruit zija overgenomen.
In het oog loopend is de schrijfwijze, die wij in de zoodanige gebezigd zien; zoo vindt men b. v.

p. 96. De vorsch huppet weder in den pol,

Wen he ockh sethe vper een giilden stol.

p. 128. Eth moeth tydtlich krümmen, dat wel haaken soll
welke beide in de P. C. gevonden worden onde» n. 484. en 698.

Om deze Nederlandsche spreekwoorden, die weeds op den titel toegezegd worden, heeft Harrebomée
dit boekje niet ongebruikt gelaten bij het vervaardigen van zijn Spreekwoordenboek. De oogst echter,
die hij daaruit heeft ingezameld , kan niet amders dan zeer schraal geweest zijn; en ik twijfel zelfs of
daaruit een enkel spreekwoord opgegeven is, hetgeen niet reeds in andere Verzamelingen gevonden werd.

Meer dienst daarentegen heeft onze dichter Jac. Cats van dit boekje gehad. Hieruit toch heeft deze
voor het grootste gedeelte nageschreven de talrijke Duitsche, Fransche, Italiaansche, Spaansche en
Turksche spreekwoorden welke door hem opgegeven zijn als toegift op de Nederlandsche spreekwoorden ,
die hij in zijnen Spiegel van den Ouden en Nieuwen Tijd (n. 78) behandeld heeft.

Naar het vermoeden van Duplessis is de Paroemiologia Polyglottos een gedeelte van een ander geschrift
van Megiserus, dat een paar jaren vroeger onder dezen titel werd uitgegeven :

Thesaurus Polyglottus vel Dictionarium multilingue ex quadringentis circiter linguis,
dialectis, idiomatibus et idiotismis constans. Francofurti, 1603. 8°. (pp. 1615.)

Of dit werkelijk zoo is, kan ik niet bevestigem. Alleen wil ik aannemen, dat in dien Thesaurus althans
eene menigte spreekwoorden gevonden worden. In den Katalog des Antiq. Lagers von T. O. Weigel,
(s. a) waar dit werk te koop geboden wordt, windt men p. 379. n. 8377. dit bijschrift: «Ouvrage fort
curieux et très rare, contenant un assez grand nombre de proverbes et de locutions proverbiales.”

Volgens Nopitsch vindt men de Paroemiologia Polyglottos ook afgedrukt in: H. Decimatoris Sylva