OCR Output

LXIX

Hiertegenover staat, dat, hetgeen wij nu onder den naam van Loci Communes kennen, vroeger uit¬
gegeven is onder den naam van Sententiae proverbiales de Moribus, Carminibus antiquis conscriptae.
Basileae, 1568. in welk boekje deze Sententiae in alphabetische orde staan en dus nog niet onder be¬
paalde hoofdwoorden gebracht zijn. Deze editie ken ik niet door autopsie; wel eene andere, die zonder
jaartall verschenen is Basileae, ex officina Oporiniana; welker titel aanduidt dat zij niet de eerste is;
immens staat daar: »Cum interpretatione Germanica, nune denuo selectae et auctiores editae.” Zij be¬
staat uit 191 genummerde bladzijden en werd mij door dezelfde welwillende hand toegezonden.

Doch hiermede is het pleit nog niet beslecht. Immers, indien wij geloof mogen slaan aan de verkla¬
ring wan Henr. Cnaustinus, den Utr. Iur. Doctor, Poeta Laureatus en Comes Palatinus --— gelijk hij zich
zelf moemt — die dit werkje van zijnen »Klerk” bij de geletterde wereld inleidde met eene opdracht aan
zijnem vriend den Aschaffenburgschen Deken Petr. Vuanck, onderteekend Erphordiae, Calendis Iannuarii.
Anno 1569. dan had Gartner reeds 3 of 4 jaren vroeger een dergelijk boekje uitgegeven; waarvan echter
geen «enkel exemplaar meer schijnt te bestaan. Hij schrijft namelijk aldus: Collegit annis superioribus,
et ediidit, ni fallor, minoris numeri, sexagesimo quinto et sexto, ef nunc locupletavit ac in locos com¬
munes; redegit, Proverbia quaedam Germanica, a veteribus Latinis Rhytmis, non sine peculiari gratia,
quam quidam versus habent, expressa, Andreas GQartnerus, boni ingenii magnaeque spei Iuvenis, Notarius
meus, et amanuensis, non minus industrius, quam studiosus, diligens et fidelis.

Terwijl wij uit argumenta interna trachten na te gaan, wie van deze beide schrijvers de plagiator ge¬
weest is, worden wij intusschen door een festimonium externum onderricht, dat zoowel de een als de
ander zich aan plagium zal hebben schuidig gemaakt. Althans lezen wij bij Jac. Thomasius, de
Plagio Literario § 437. p. 190. aangaande Gartner — en dit moet dus ook van toepassing zijn op den
schrijwer van de Loci Communes — dat hij zich met enkele veranderingen toegeéigend heeft, hetgeen
eigendlom was van Bruno Seidelius. De woorden van Thomasius, die reeds in mijne Verhandeling over
de Piroverbia Communia p. 105 zijn medegedeeld, acht ik noodig hier te herhalen. Zij luiden aldus:
Andreas Gartnerus Mariaemontanus, cum variorum aevi barbari latinis conscriptae rhythmis, adiecta
Germamica versione Sententiae Proverbiales et morales a Brunone Seidelio primum alphabetica serie
vulgatiae, post eo invito in alium locorum communium ordinem abire iussae, iterum atque iterwm ex
officina Basileensi prodiissent, manum éllis ipse quoque iniccit, leviterque mutatas, et Marcolphi sienili¬
busque nugis aucias Dicteriorum proverbialium titulo praescripto sibi sumpsit. Bruno vero Seidelius
eas ad hune et Hermanum Germbergium, qui easdem alio invaserat plagio, sibi tandem, renovata swi
operis editione vindicavit, simul aliud Gartneri plagium, Jacobo Henrichmanno illatum, detegens.

Het; pleit van dit plagiaat is te ingewikkeld om hier ter plaatse afgehandeld te worden; te meer nog
dewijl zelfs een derde pretendent, t. w. GŒGermberg, daarin betrokken wordt, wiens boekje eerst in

1576 en das

ma in 1582 te Basel verschenen is onder den eenigszins veranderden titel van:

Carminum proverbialium totius humanae vitae statum breviter delineantium, née non
utilem de moribus doctrinam iucunde proponentium, Loci Communes: in gratiam iuven¬
tutis selecti, addita plerumque interpretatione Germanica.

Belaingrijke bouwstoffen voor dat pleit zijn bereids geleverd door J. Franck, Zur Quellenkunde des

deutschen Sprichworts (in: Herrig’s Archiv fiir n. Sprachen XL. p. 45— 142) alwaar o. a. ook p. 127
die removata editio van Bruno Seidelius, waarvan Thomasius gewaagt, besproken wordt, welke te Franckf.
a. M. iin 1589 verschenen is onder den titel van:
Paroemiae Ethicae sive Sententiae proverbiales morales, versibus antiquis conscriptae, et
rhythmis Germanicis donatae: lectu iucundae et utiles.

Doclh, wanneer Franck aldaar p. 91. het vermoeden oppert, dat de vervaardiger van de Loci Communes
niemanid anders zijn zal dan Bruno Seidelius en daarbij voegt: «Ich habe hierüber die erste Nachricht gegeben
im Anzzeiger des German. Museums 1867, N°. 1. Sp. 10—13, und finde mich veranlasst, das Prioritätsrecht
zu walhren,” dan meen ik aan mij zelven verplicht te zijn hem te herinneren, dat in mijne Verhandeling, dię
in 1864 verschenen is, op p. 105 deze woorden staan: Het berigt van Thomasius heeft bij mij het vermoeden
verwekit, dat wij in de Loci Communes de Sententiae proverbiales et morales van Bruno Seidelius terug

vinden, doch eo invito in alium locorum communium ordineñ abire iussae, gelijk Thomasius zich uitdrukte.