OCR Output

LXVII

Indien het voor mij liggend Essai, zoo als het mij toeschijnt, werkelijk- een nadruk is van Loyselet’s
arbeid, die in hetzelfde jaar als de genoemde editie van Meurier’s Thresor verschenen is, dan vermoed ik
verder, dat de artikels die hier met * geteekend zijn, moeten gehouden worden voor toevoegsels van hem
die den nadruk bezorgde. Doch daar ik Loyselet’s Dictionnaire niet bezit, kan ik dit niet met zekerheid

verklaren.

59. Proverbialia Dicteria, ethicam et moralem doctrinam complectentia ,
Versibus veteribus Rhytmicis, ab antiquitate mutuatis, una cum Ger¬
manica interpretatione, conscripta, et studiose collecta: nunc denuo
recognita, a mendis repurgata et aucta, ac ad iuuandam memoriam,
expeditioremque lectoris vsum, in locos communes redacta, vt non
modo docere, sed et delectare simul queant. Per Andream Gart¬
nerum Mariaemontanum. — — Teutsche Sprichwörter, von den Sitten
vnnd gantzem Leben des Menschen, in Lateinische Verszlin, dasz
mann solche mitze vnd heilsame Lere leichtlich fassen vnd behalten
mg, von den Alten Reimenweisz, gantz artig vnd wunderbarlich be¬
grieffen vnd gestellt, jetzt allererst der Jugendt zu nutz, in Locos
Communes zusamen gebracht, zuvor im Truck nicht gesehen, Durch
Andream Gartner von S. Marienberg. — — Cum Gratia et Pri¬
vilegio Imp. 1572. (In fine:) Francofurti, apud Haeredes Christiani
Egenolphi. M.D.LXXII. (fol. 151. 12°.)

[NoPiTscH, p. 205 sqq. DUPLESSIS, n. 14l. ZACHER, n. 43—46.]

60. Loci Communes Proverbiales de Moribus, Carminibus antiquis con¬
scripti: Cum interpretatione Germanica, nunc primum selecti et
editi. — — Cum Caes. Maiest. gratia et priuilegio ad annos decem.
Basileae, Ex officina Oporiniana 1572. (pp. VIII. 216. 12°.)

[NOPITSCH, p. 205. ZACHER, n. 42.]

Deze beide boekjes bevatten nagenoeg volkomen dezelfde spreekwoorden, of liever gezegd Sententiae
proverbiales in leoninische verzen; alleen de volgorde loopt dikwijls zeer uiteen. In elk van deze ge¬
schriften zijn de sententiae onder hoofdwoorden gegroepeerd, die volgens het alphabet staan; doch niet
dezelfde hoofdwoorden zijn door beiden gekozen. Ook heeft de schrijver van de Loci Communes zijne
Duitsche vertaling altijd in verzen gebracht; Gartner daarentegen niet altijd: doch waar deze dit gedaan
heeft, stemt zijne vertaling woordelijk overeen met die uit de Loci Communes. Bij inzage van de plaatsen ,
die uit die beide geschriften door mij aangehaald zijn, zal genoegzaam blijken, dat zij meestal overeen¬
stemmen en dat slechts zelden het eene iets heeft, wat het andere mist.

Dat hier dus aan een schandelijk plagiaat moet gedacht worden, zal wel geene opzettelijke aanwijzing
noodig hebben. Doch wie nu voor schrijver, en wie voor plagiator moet gehouden worden, zal niet licht met
volkomen zekerheid kunnen beslist worden. Allerminst zouden wij daartoe in staat zijn, indien wij geene
andere uitgaven kenden, dan de bovengenoemden, die beide hetzelfde jaartal van 1572 op den titel hebben.

Voor Gartner pleit de omstandigheid, dat er eene vroegere uitgaaf van zijn werk bestaat, welke,
blijkens den titel, in 1570 verschenen is, terwijl insgelijks de Colophon luidt: «Frane. apud Haeredes
Christiani Egenolphi. Anno 1570.” Uit een exemplaar, dat mij welwillend ten gebruike is afgestaan door
Dr. Wegeler, zie ik, dat deze uitgaaf 115 aan eene zijde genummerde bladzijden bevat, behalve den Index,
die nog 4 blaadjes vult. Dat deze uitgaaf de eerste is, welke althans in die gedaante verscheen , bewijst

de datum, waarmede de Voorrede onderteekend is: »Erphordiae, Calendis Tanuarii. Anno 1569.”