OCR
LXIX Hiertegenover staat, dat, hetgeen wij nu onder den naam van Loci Communes kennen, vroeger uitgegeven is onder den naam van Sententiae proverbiales de Moribus, Carminibus antiquis conscriptae. Basileae, 1568. in welk boekje deze Sententiae in alphabetische orde staan en dus nog niet onder bepaalde hoofdwoorden gebracht zijn. Deze editie ken ik niet door autopsie; wel eene andere, die zonder jaartall verschenen is Basileae, ex officina Oporiniana; welker titel aanduidt dat zij niet de eerste is; immens staat daar: »Cum interpretatione Germanica, nune denuo selectae et auctiores editae.” Zij bestaat uit 191 genummerde bladzijden en werd mij door dezelfde welwillende hand toegezonden. Doch hiermede is het pleit nog niet beslecht. Immers, indien wij geloof mogen slaan aan de verklaring wan Henr. Cnaustinus, den Utr. Iur. Doctor, Poeta Laureatus en Comes Palatinus --— gelijk hij zich zelf moemt — die dit werkje van zijnen »Klerk” bij de geletterde wereld inleidde met eene opdracht aan zijnem vriend den Aschaffenburgschen Deken Petr. Vuanck, onderteekend Erphordiae, Calendis Iannuarii. Anno 1569. dan had Gartner reeds 3 of 4 jaren vroeger een dergelijk boekje uitgegeven; waarvan echter geen «enkel exemplaar meer schijnt te bestaan. Hij schrijft namelijk aldus: Collegit annis superioribus, et ediidit, ni fallor, minoris numeri, sexagesimo quinto et sexto, ef nunc locupletavit ac in locos communes; redegit, Proverbia quaedam Germanica, a veteribus Latinis Rhytmis, non sine peculiari gratia, quam quidam versus habent, expressa, Andreas GQartnerus, boni ingenii magnaeque spei Iuvenis, Notarius meus, et amanuensis, non minus industrius, quam studiosus, diligens et fidelis. Terwijl wij uit argumenta interna trachten na te gaan, wie van deze beide schrijvers de plagiator geweest is, worden wij intusschen door een festimonium externum onderricht, dat zoowel de een als de ander zich aan plagium zal hebben schuidig gemaakt. Althans lezen wij bij Jac. Thomasius, de Plagio Literario § 437. p. 190. aangaande Gartner — en dit moet dus ook van toepassing zijn op den schrijwer van de Loci Communes — dat hij zich met enkele veranderingen toegeéigend heeft, hetgeen eigendlom was van Bruno Seidelius. De woorden van Thomasius, die reeds in mijne Verhandeling over de Piroverbia Communia p. 105 zijn medegedeeld, acht ik noodig hier te herhalen. Zij luiden aldus: Andreas Gartnerus Mariaemontanus, cum variorum aevi barbari latinis conscriptae rhythmis, adiecta Germamica versione Sententiae Proverbiales et morales a Brunone Seidelio primum alphabetica serie vulgatiae, post eo invito in alium locorum communium ordinem abire iussae, iterum atque iterwm ex officina Basileensi prodiissent, manum éllis ipse quoque iniccit, leviterque mutatas, et Marcolphi sienilibusque nugis aucias Dicteriorum proverbialium titulo praescripto sibi sumpsit. Bruno vero Seidelius eas ad hune et Hermanum Germbergium, qui easdem alio invaserat plagio, sibi tandem, renovata swi operis editione vindicavit, simul aliud Gartneri plagium, Jacobo Henrichmanno illatum, detegens. Het; pleit van dit plagiaat is te ingewikkeld om hier ter plaatse afgehandeld te worden; te meer nog dewijl zelfs een derde pretendent, t. w. GŒGermberg, daarin betrokken wordt, wiens boekje eerst in 1576 en das ma in 1582 te Basel verschenen is onder den eenigszins veranderden titel van: Carminum proverbialium totius humanae vitae statum breviter delineantium, née non utilem de moribus doctrinam iucunde proponentium, Loci Communes: in gratiam iuventutis selecti, addita plerumque interpretatione Germanica. Belaingrijke bouwstoffen voor dat pleit zijn bereids geleverd door J. Franck, Zur Quellenkunde des deutschen Sprichworts (in: Herrig’s Archiv fiir n. Sprachen XL. p. 45— 142) alwaar o. a. ook p. 127 die removata editio van Bruno Seidelius, waarvan Thomasius gewaagt, besproken wordt, welke te Franckf. a. M. iin 1589 verschenen is onder den titel van: Paroemiae Ethicae sive Sententiae proverbiales morales, versibus antiquis conscriptae, et rhythmis Germanicis donatae: lectu iucundae et utiles. Doclh, wanneer Franck aldaar p. 91. het vermoeden oppert, dat de vervaardiger van de Loci Communes niemanid anders zijn zal dan Bruno Seidelius en daarbij voegt: «Ich habe hierüber die erste Nachricht gegeben im Anzzeiger des German. Museums 1867, N°. 1. Sp. 10—13, und finde mich veranlasst, das Prioritätsrecht zu walhren,” dan meen ik aan mij zelven verplicht te zijn hem te herinneren, dat in mijne Verhandeling, dię in 1864 verschenen is, op p. 105 deze woorden staan: Het berigt van Thomasius heeft bij mij het vermoeden verwekit, dat wij in de Loci Communes de Sententiae proverbiales et morales van Bruno Seidelius terug vinden, doch eo invito in alium locorum communium ordineñ abire iussae, gelijk Thomasius zich uitdrukte.