OCR
LIV mei primam manum collegi, collectam servavi integrum fere triennium: quam: mme tandem emittere stat sententia: partim ut iuventutem nostram hoc pacto iwem: partim ut plagiario illi ad famam sinistre parandam aditum omnem praecludam. Wie die plagiarius geweest is, en in hoeverre zijne praktijk reeds een begin yan uitvoering gehad heeft, is geheel onbekend. Aangaande den persoon van Sartorius bestaat groote onzekerheid. Dat hij niet tot het einde zijns levens aan de Amsterdamsche school is verbonden gebleven, schijnt tamelijk zeker te zijn. Immers valt er niet aan te twijfelen, of het vonnis, dat in 1535 tegen hem uitgesproken is, zal ook wel tot executie gekomen zijn, waarbij hem het verblijf in de stad gedurende vier jaren ontzegd werd. Dit vonnis — merkwaardig vooral om den geest van die eeuw te leeren kennen — wordt medegedeeld door H. Verheyk, Oratio secularis de antiquitate et vicissitudinibus Scholae Amstelaedamensis publicae (Amstelod. 1778. 4°.) p. 137. en luidt aldus: „Alzoe mr. Jan Sartorius boven ’t verbott by den Burgermren hem gedaen omme gheen schoelen te „houden, eenige jongen tot zess toe ontfangen heeft in syn cost die leerende en instrueerende buyten wille ven consent der zelver burgemeesteren soo hebben myne heeren van den gerechte den voors. mr. Jan mit „yonnisse gecondemneert te gaen tusschen dit en sonnedage vuyt deser stede en hoer vryheyt daer vuyt «blivende de tyd van vier jaren sonder daer inne te comen op de correctie van den stede. Actum d. „IX. Decembris anno XV°XXXV. Keurb. D. f. 242 verso. Waar toen deze om zulk een nietig vergrijp verbannen Geleerde gebleven is, en hoe lang hij nog geleefd heeft, wordt nergens opgegeven. Dit slechts schijnt veilig te mogen worden aangenomen , dat hij in 1561 reeds overleden was. Immers wordt aan het einde van het in dit jaar uitgegeven boekje zija Grafschrift medegedeeld, in deze woorden vervat: Epitaphium Ioannis Sartorii Amsterodami. Deo optimo Maximo honori: patriae ornamento: et Ioannis Sartorii Amsterodami trium linguarum peritissimi piis manibus sanctae memoriae: Henricus Iunius Goudanus, et Ioanna eius uxor Sartorii filia ponebant. Doch volgens andere berichten is Sartorius, tijdens hij in zijne vaderstad aan de Latijnsche school werkzaam was, wegens het verspreiden van hervormingsgezinde begrippen, gev ankelijk naar ’s Gravenhage vervoerd; en heeft, na uit den kerker ontsnapt te zijn, eene school te Noordwijk geopend, waar hij bij het Latijn ook de gevoelens der Hervorming onderwees. Andermaal daarom bemoeilijkt, zou hij naar Bazel geweken zijn en aldaar in 1558 onder den pseudoniem van Joh. Torsarius Aquilovicanus vele Godgeleerde werken geschreven hebben, waaronder Paraphrases in Prophetas maiores en Paraphrases in XII Prophetas minores. Na eenigen tijd naar het vaderland teruggekeerd, zou hij eerst te Delft en later te Noordwijk openlijk de Hervormde leer gepredikt hebben en daar ter plaatse omstreeks 1570 overleden zijn. Zie Nieuwenhuis, Woordenboek van Kunsten en Wetenschappen. (Leiden 1863) D. VIII. p. 212. Het onderzoek of hier niet twee personen van gelijke namen tot een persoon gemaakt zijn, laat ik thans aan anderen over, om tot het boekje dat wij bespreken, terug te keeren. De groote verdienste van de Adagia van Sartorius bestaat vooral hierin, dat de schrijver terecht begrepen heeft de Latijasche adagia niet woordelijk te moeten vertalen, maar daarvoor telkens een werkelijk bestaand Nederlandsch spreekwoord. te moeten opgeven. Als voorbeelden mogen strekken : Amicorum omnia sunt communia. [Erasm. I. 1. 1.] Men sluyt gheen broot voor vrienden. Extra publicam viam ne deflectas. [Erasm. I. 1. 2. r.] Doet als v ghebuijren. Sine capite fabula est. [Erasm. I. 1. 14.] Je weet daer hoeft noch staert of wat hy seyde. Sero sapiunt Phryges. [Erasm. I. 1. 28.] Alst kindt verdroncken is, soe deckt men den put. Contra stimulum calces. [Erasm. I. 3. 46.] Met het hooft teghen die muyr. Tunica pallio propior. [Erasm. I. 3. 89.] Mijn hemdt is my naerder dan myn rock.