OCR
LY En deze verdienste erkent ook de schoonzoon, die in de opdracht van de laatste aflevering p. 229* aangasande Sartorius schrijft: Fuit ille ea tum opinione, qua ego doctos omnes esse video, ut pueris latine discerce incipientibus nihil ewistimarit esse perniciosius, neque a latinae linguae candore quicquam magis alienum, quam anxius ille ac morosus labor, quo sententias quasvis germanice oblatas ad verbum latine exprimere conantur. Nam ex hoc quasi fonte omnis nobis barbaries profluit, quae veluti per inundationem ruptis utringue aggeribus ita late sese dispergit, ut ad provectiores etiam saepe pertingat, atque faeculientis undis foede nimis illos contaminet. Op gelijke wijze legt Sweertius Athen. Belg. p. 465. dit gunstig getuigenis van Sartorius af: Nullus linguae vernaculae eo peritior fuit unquam, teste Petro Opmerro in Chronico. Florente adhuc aevo Latinae linguae Phrases, et Erasmi Roterodami Chiliades Adagiorum aliquot Belgice reddidit, quo in opere certasse mihi cum Graecia et Latio toto videtur, ita paribus Belgicis formulis et pari propomedum venere atque elegantia omnia expressit. In lhet daar aangehaalde werk van Petr. Opmerus (Opus Chronographicum orbis universi a mundi exordüo wsque ad annum MDCXI. Antverpiae, 1611. F°.) vindt men T. I p. 508b ad a. 1566. het volgende:: Ioannes Sartorius Amstelredamus, grammaticus triglottos, moritur Delphis quinto Kalendas Apriliis, ipso die Parasceues. Nullus eo vernaculae linguae peritior fuit unquam, ut quì linguam Batavicam potuerit ita excoluisse, uti cum quavis alia Europae loquela potuisset conferri, cum omnes eius eleganttias, proprietates, adagia ad unguem nosceret, utque elegantia linguae cum Graecis et Latinis certarint Batavi, editis libellis ostenderet. Sed curam ulteriorem ornandae linguae non impendit, occupatus aliis edendis, quibus cognomen adscribere erubescebat; quod ei magis imputatum fuisset, nisi mentis alienattioni, qua subinde laborabat, fuisset indultum. Bij Ihet vervaardigen van dezen arbeid heeft Sartorius, de orde der Chiliaden volgende, doch met weglating van eenige min passende adagia, wel gròotendeels doch niet geheel en al de eigen woorden van Erasmus in zijne verklaringen overgenomen. Voorts heeft hij gebruik gemaakt van, hetgeen twintig jaren vroeger geleverd was door Tappius, wien hij wel eenige malen noemt, zoo als: Chil. I. Cent. II. 85 en 93. Chiil. I. Cent. IV. 7 en 63. doch buitendien zeer dikwijls stilzwijgend vertaald heeft, blijkens de menigvuldlige voorbeelden die door Latendorf in zijn werk over Agricola p. 207 sqq. aangehaald zijn. En 200 noemt Sartorius ook Servilius (n. 49.), Chil. I. Cent. IV. 95. en Chil. I. Cent. VI. 89. Dat het boekje van Sartorius, even ais dat van Tappius, den naam van Erasmus niet op den titel heeft, uit wiens geschrift het toch geheel en al ontleend is, mogen wij aan deze omstandigheid toeschrijven , dat de bemaming van Adagia en vooral die van Adagiorum Chiliades in die tijden, zoo als ook thans nog, hier te lande als van zelf aan Erasmus deed denken, ook zonder dat zijn naam daarbij vermeld stond. Een paar jaren na de verschijning van de Adagia van Sartorius, verscheen een schoolboekje, voor de lagere lklassen bestemd, dat uittreksels bevatte uit twee andere grammaticale werken van Sartorius en uit de Adagia, met de dagteekening van Anno 1563. XIV. Kal. Jun. onder de vrij pompeuse voorrede, die door den schrijver niet onderteekend is. Dit boekje schijnt meer dan honderd jaren op de Amsterdamsche school ite zijn gebruikt. Eene derde uitgaaf, die voor mij ligt, draagt dezen titel: 47. Linguae Latinae Phrases: vel selectissimarum orationum, Germanice redditarum, delectissimus adversus barbariem exercitus, una cum Silvula quadam vocabulorum aliquot, in quorum peccatum est quantitate. Auctore Ioanne Sartorio. Quibus accesserunt adagia quaedam Sartorii, in Batavicum sermonem conversa et brevi interpretatione illustrata. Editio tertia, prioribus emendatior et longe auctior. Amstelodami. Ex officina Viduae Martini Ioannis Brandii et Abrahami à Burg, Bibliopolae in Catechismo Reformato. 1660. 8°. (pp. VII. 176.) [HARREBOMEE, n. 29.] De Selectae orationes, welke vooraan staan (p. 1—94), zijn eene keur van spreekwoordelijke uitdrukkingen in het Latijn en Nederlandsch. De Adagia a Joanne Sartorio in Batavicum sermonem conversa