OCR
LUI op nitieuw eene opdracht geplaatst is en wel aan een ander persoon dan waaraan het eerste stuk was opgedraagen. Beide opdrachten, welke de plaats eener Voorrede vervullen, zijn geschreven door Henricus Iuniuas, den schoonzoon van Sartorius, die destijds, zoo het schijnt, Leeraar, en sedert 1565 Rector, der Latijnnsche school te Delft gewcest is. Uit deze opdrachten en hetgeen verder aan deze eerste editie is toegevvoegd, schijnt het volgende te kunnen wordeu opgemaakt omtrent de wording van dit boekje. Sarttorius is Rector, of althans Leeraar, geweest aan de Latijnsche school te Amsterdam, alwaar hij omstreeeks het jaar 1500 zal geboren zijn. Voor het Onderwijs in de Latijnsche taal, dat aan hem opgedrageen was, — ofschoon hij evenzeer bedreven was in het Grieksch en het Hebreeuwsch — schreef hij eene vvoor dien tijd bruikbare Grammatica Latina, die weldra gevolgd werd door eene Centuria syntaxean in Deecades distincta, Antverpiae 1530. Buitendien heeft hij ook de Adagia Erasmi tot schoolgebruik ingeridcht, d. i. hij heeft uit de verklaringen van Erasmus het meest noodige overgenomen, en aan ieder adagiuum het daarvoor passende Nederlandsche spreekwoord toegevoegd; met welken arbeid hij zich vele jaren | lang heeft bezig gehouden. Zijn schoonzoon zegt daarvan : Ast ut ter denis socer haec versavit ab annis, Sic superat cunstos sedulitate sua. Toeen deze arbeid nog slechts in HS. bestond, heeft Sartorins eenigen van zijne ambtgenooten over de bruikkbaarheid van dit schoolboek geraadpleegd. De vermaarde Alkmaarsche Rector, Petrus Nannius, was zoo inngenomen met dit geschrift dat hij Sartorius ten sterkste tot de uitgaaf aanspoorde: In zijnen brief van 133 Jan. 1557, waarin evenzeer aan de persoonlijke braafheid van Sartorius, als aan de voortreffelijkheid `van zijne vroegere geschriften hulde gebracht wordt, lezen wij: Æ teneris unguiculis magni feci ingeniium tuum, tum ob indolem ad virtutes propensam, tum ob mentis acumen ad disciplinas omnes vel percippiendas vel tradendas idoneum: crevitque ea admiratio tui una cum annis. Quantum aetatis addidisti,, tantum simul et eruditionis accumulasti. Quas dotes ego quo grandior natu, eo et intellexi rectiuus, et iustius admiratus sum. Nunc autem postquam incanui, si modo canicies iudicium maturat, eas onmni admiratione, veneratione et amore prosequor. Quis enim, ut omittam caeteras tuas lucubrationess doctas mehercle et omnibus calculis approbandas, non exosculetur tuas istas Chiliades Adagiorum, ubi ewaquisitissimis verbis, summa luce, et brevissimo compendio Graeca Latinaque proverbia foelicissime interppretaris, et duabus copiosissimis et instructissimis linguis Germanica proverbia opponis, et ex lingua inope’ et nullis omnino literis instructa id depromis, quod Graecarum deliciis paria faciat. — — Age ergo, i mi Sartori, et ista in lucem ad utilitatem studiosorum ede, et si quid restat, adiunge, et nostram Batavviam, quantum potes, illustra. Op gelijke wijze werd hij tot de uitgaaf aangespoord door Cornelius Valeririus, die, na zes jaren Rector te Utrecht geweest te zijn, in 1557 tot Hoogleeraar te Leuven aangesteld was. ({Zie Ekker, de Hieronymusschool te Utrecht, I. p. 27 sq.) Deze antwoordde hem, volgens gebruik van dilie eeuw, in verzen: Ede tuos tandem, Sartori docte, labores; In lucem pueris utile profer opus: Quod legisse iuvet doctos, prositque iuventae. Ne longum Batavas supprime delicias. Maturus satis est, iam desine lambere foetum , De tabula est artis tollere posse manum. Vooor dat echter een begin met het drukken gemaakt werd, is Sartorius overleden, en schijnt het HS. in verkkeerde handen gekomen te zijn. Om alzoo te zorgen, dat niet een of ander plagiarius zich zou toeeigenern, hetgeen eigendom was van Sartorius, heeft Henricus Iunius uit de papieren van zijnen schoonvader «een exemplaar voor de pers gereed gemaakt en de Chilias prima in 1561 in het licht gezonden met eene oppdracht aan diens voormaligen leerling Guilielmus Paulus Amsterodamus: Non semel illi male sum precatitus, Vir humanissime , cuius opera Erasmi Adagia in nostratem linguam foeliciter adeo conversa, tot locicis aucta, tamque sedulo a mendis repurgata interierunt: quae quidem sperabam nunquam ita posse opprimni, atque in tenebris conservari, quin aliquando emergerent. Atqui video plagiario illi decretum esse excemplar non sine magno studiosorum detrimento, vel omnino obliterare, vel sub alterius nomine in posterwum emittere, atque sic alienis vigiliis partam gloriam callide in se derivare. Quod ne fieret, soceri