Page 47 [47]
OCR
XXXVII Het is vreemd, dat reeds zooveel jaren sedert die aanwijzing van Zacher verloopen zijn zonder dat nog eenig Geleerde de roeping gevoeld heeft zich door eene taalkundige bewerking van Tunnicius omtrent het Munstersche dialect verdienstelijk te maken. Nu is daarvoor de markt eenigszins bedorven door de uitgaaf welke onlangs verschenen is onder dezen titel: Tunnicius. Die älteste niederdeutsche Sprichwörtersammlung, von Antonius Tunnicius gesammelt und in lateinische Verse übersetzt. Herausgegeben mit hochdeutscher Uebersetzung, Anmerkungen und Wörterbuch von Hoffmann von Fallersleben. Berlin, 1870. 8°. (pp. 224). Hierin toch wordt aan Tunnicius eene taal in den mond gelegd, die Hoffmann in zijn eigen brein uitgebroeid heeft; waarom dan ook die uitgaaf door zijne landgenooten niet anders dan als een letterkundig misbak beschouwd wordt. Onder de gebreken, welke dien arbeid buitendien nog aankleven, behoort vooreerst, dat de verwijzing naar de Proverbia Communia en naar Bebel hoogst onvolledig is; ten anderen, dat geheel en al gezwegen wordt van Seb. Franck, die, zoo als wij later (n. 42.) zien zullen, een groot gedeelte van Tunnicius heeft overgenomen; ten derde, dat de terugwijzing op de schriften der Ouden, welke Tunnicius voor oogen gehad heeft, zoo onbeduidend is, dat zij wellicht meer dan tienmaal vollediger had- kunnen zijn. Doch wat het ergst van allen is, betreft de redactie van het Latijn; deze toch is zoo foutief dat men in gemoede aan Hoffmann den raad moest geven, zich nimmer met boeken in te laten, waarin Latijn voorkomt. Om dit ongunstig oordeel niet zonder bewijzen uit te spreken, zal ik enkele staaltjes als bewijzen van die onkunde laten volgen. Men leest namelijk bij Tunnicius: 115. Unfroem ys de synen vrunt nicht en straffet yn den qwaden. icum. Improbus est, qui peccantem non carpit an Hoffmann schrapt ¢s¢, omdat het naar zijne meening zeer goed kan gemist worden. Hij ziet dus niet, dat alsdan het metrum geschonden wordt, 168. Lang geborgt en ys niet qwyt gegeven. Non fert acceptum, qui servis exigit, ulli. Hofmann heeft niet gezien dat hier serius moet gelezen worden. 182. Schaeff bleen vyl. Balat ovis multum, plus equo glacitat anser. Hoffman moge met dat paard rijden waarheen hij verkiest. Tunnicius bedoelde plus aeguo, welke uitdrukking hij meermalen gebruikt heeft, zoo als n. 99. 464, 1125. en zulks in navolging vən Horatius Sat. I. 3. 52. Epist. I. 2. 29. 1I. 2. 10 et 15. 230. De bolerer wet wat he begert, mer he en wet nicht wattet ys. Scit bene quod poscit, sed quid sit nescit amator. Voor het juiste quid sit dat in de eerste uitgaaf staat, heeft de tweede guid scit. Dit vindt Hoffmann beter, 277. De stekelinge venckt, de venckt ouch vyssche. Pisciculos captans non frustra rete tetendit. Voor ¢e¢endi¢, dat in beide uitgaven staat, heeft Hoffmann hier verkozen te schrijven rećendić, doch heeft die dwaasheid later in n. 515 niet andermaal verkocht. 390. War ys so groten Konynck, de nicht ym bedde hed geschissen ? Nunc ubi rex, qui foedavit cunabula nunquam? Hoffman behoudt hier foederat, zoo als in beide uitgaven staat, Het woord is onbekend en past hier zelfs niet in het metrum. Dat foedavié de ware lezing is, toont ten overvloede 627. Quis gremium matris foedavit stercore nullo? 527. Jch hebbe geseyet, meer eyn ander meyget. Demetit hic segetes, quas nos mandavimus agro. Wie hier, gelijk Hoffmann, nos in non verandert, toont dat hij zelfs het eenvoudigste Latijn niet verstaat, 594. Uth boken synt vele gelert geworden. Non paucos multi plene docuere libelli. In de eerste uitgaaf staat muti magistri hetwelk Hoffmann afkeurde omdat hi) het niet verstond. Muti magistri is zooveel als libri. Zoo schrijft Gellius XIV. c. 2. $ 1. Conquisivi ut ad iudicandas lites vocatus, rem iudiciariam, quoniam vocis, ut dicitur, vivae nimia penuria est, ex mutis, guod aiunt, magistris cognoscerem. En reeds Cicero de Leg. II, 1.$ 2. Videtis vere dici, magistratum legem esse loquentem; legem autem, mutum magistratum. Beide lezingen zijn verstaanbaar , 200 wel multi libelli, als muti magistri — ofschoon deze laatste verreweg de beste is — mits men niet, zoo als Hoffmann gedaan heeft, de beide lezingen samenkoppelt door van elk een gedeelte te nemen.
