Page 46 [46]
OCR
XXXVI In allen begynsel sal me god anropen. Principio rerum deus implorandus in omni. Overigens heb ik niet kunnen bespeuren, dat deze indeeling eenige, aanduiding bevat van den bijzonderen aard der spreekwoorden, die in ieder hoofdstuk voorkomen. Ik vermoed dus, dat zij slechts gediend heeft, om in dit leerboekje eenige rustpunten voor de jeugd te stellen. Vroeger over dit boekje sprekende in mijne Verhandeling over de Proverbia Communia p. 104 heb ik reeds opgegeven dat Tunnicius uit de 803 nummers van de Proverbia Communia slechts 180 heeft weggelaten; indien ik destijds goed geteld heb, dan heeft hij dus 723 met omwerking daaruit overgenomen en 639 nieuwe bijgevoegd. Op hoedanige wijze Tunnicius bij zijne bewerking de volgorde der Proverbia Communia behouden heeft, is zeer duidelijk aangewezen door Ottow aan het slot van zijn belangrijk opstel: Der Einfluss der ältesten niederländischen Sprichwörtersammlung auf die älteren deutschen Sprichwörtersammlungen, in: Anzeiger für Kunde der deutschen Vorzeit, XIL. Jhrg. N. F. (1865) p. 11—17. Daar heeft deze Geleerde, om dit duidelijk te maken, het begin van het tiende hoofdstuk (1003—1023) afgeschreven en tegenover deze 21 regels van Tunnicius telkens de daarmede correspondeerende regels van de P. O. geplaatst, welke onder de volgende nummers gevonden worden, t. w.: 703. 705. 706. 708. 710. 711. 713. 714. 717. 718. 719. 720. 737. 738. 743. 744. 745. 747. 749. 750. 751. Ik voeg hierbij, dat van de 28 uitgevallen nummers van de P. C. de volgende 18 nog elders bij Tunnicius staan, t. w.: 707 = 1287; 715 = 1259; 721 = 1071; de 13 achtereenvolgende 723—735 = 1072—1084; 736 = 1001; 746 = 1271. Zoodat alsdan van de 49 regels der P. C. slechts 10 door Tunnicius niet zijn overgenomen; t. w.: n°. 704. 709. 712. 716. 722. 739. 740. 741. 742. 748. En zoodanig is nagenoeg de verhouding tusschen deze beide boekjes in al het overige. Een tweede bewijs leverde daarvan Ottow, in: Literar. Centralblatt, 1870. N°. 22. p. 632 sq. waar hij in zijne aankondiging van de straks te noemen nieuwe uitgaaf van Hoffman, het eerste gedeelte van Tunnicius onder handen nam om dit met de P. C. te vergelijken. Het werkje van Tunnicius verscheen voor de eerste maal in 1514 blijkens den daarachter staanden Colophon: Impressum Colonie per Martinum de werdena. Anno domini M.CCCCCXIIII. Reeds in het begin van het volgend jaar verscheen eene nieuwe uitgaaf bij Quentel. Beide edities, die, de cene zoowel als de andere, tot de hoogste zeldzaamheden behooren, heb ik onder de oogen gehad: de eerste werd mij, door tusschenkomst van mijnen destijds nog levenden vriend Lud. Tross in Hamm, bezorgd uit de Stadsbibliotheek van Lubeck; de laatste werd mij uit Berlijn verstrekt door bemiddeling van het Bestuur der Academische bibliotheek te Leiden. Van elk dezer uitgaven heb ik mij, wegens het groote belang van dit werkje, een nauwkeurig afschrift vervaardigd. Bij onderlinge vergelijking blijkt het mij, dat het Latijn, met zeer geringe uitzonderingen , in beide uitgaven overeenstemmend is, zelfs in de drukfouten; doch dat, ten opzichte van de landtaal, in de tweede editie eene groote verandering gebracht is. Ik vermoed dat men zich de zaak alzoo zal moeten voorstellen. Toen Tunnicius de eerste uitgaaf bezorgde, was in zijne door hem gebezigde landtaal eenige verbastering ingeslopen ten gevolge van zijn langdurig verblijf te Deventer ; hetgeen dus in de tweede uitgaaf veranderd is, zal moeten beschouwd worden als onvervalscht Munstersch dialect van dien tijd: waarom ik dan ook gemeend heb deze tweede uitgaaf steeds te moeten gebruiken. Voor de kennis van het Munstersche dialect mag dit boekje wel gerekend worden van eene onschatbare waarde te wezen. Reeds voor twintig jaren heeft Zacher daarop gewezen, toen hij den sedert lang vergetenen Tunnicius weder ter sprake bracht en daaruit eenige proeven mededeelde. In zijn klein, doch hoogst belangrijk geschrift Die deutschen Sprichwörtersammlungen nebst Beitrdgen zur Characteristik der Meusebachschen Bibliothek, Leipzig, 1852, schrijft hij, tot inleiding voor de te leveren proeven, op p. 5 aldus: Die Proben aus der seltenen ältesten Sprichwörtersammlung des Tunnicius anzufügen , schien „deshalb zweckmässig , weil neuere Sammler, wie z. B. Körte und Hiselein, sie zwar nennen, aber, nach „ihren Aeusserungen über dieselbe zu urteilen, sie entweder gar nicht gesehen, oder doch nicht nach „Gebühr gewürdigt haben, während ein grosser Theil ihrer Sprichwörter sich schon durch sinnliche „Frische sehr vortheilhaft auszeichnet, ganz abgesehen von dem Gewinne den die Sprachforschung aus aden merkwürdigen Formen und Wörtern ihres so selten in der Literatur vorkommenden münsterlänwdischen Dialektes ziehen kann.”
