cunétis hominibus : Si autem per fe aliquid poffent
incipere , gratia non foret opus. Si quis fophiftica¬
ri velit de' verbo incipiendi, erian naturæ dotes fca¬
tent à gratia: verùm hoc alias. An hoc enthyme¬
ma non ftatim rejicit fenfus hominum communis? Si
ægrotus utcünque concoxit , non habet opus Medi¬
co. Si vulneratus utcunque claudicar, non opus ha¬
bet chirurgo : Imo ut propius conferam , fi tantum
finiftro laborat oculo, non eget collyrio, quia dexter
fanus eft? Aut qui febri laborat non eget Medico, quia
caret hydrope, pleuritide, gravedine, podagra, aliif¬
habet fani, aut f{emifani, fraftra eft Medicus: ita {ci¬
licet quicquid eft in homine , quod non fit extreme
malum, fruftra eft gratia. Quid his exaggerationibus
ineptius? Quod elt pudor inadolefcente, hoc eft pro¬
bitas moralis in homine. Non eft perfeéta virtus, &
tamen virtus eft potius quam vitium, nihilo fecius in¬
doles elt perfeétæ virtutis fpem faciens. Ita Medici li¬
bentius ac facilius curant corpus bona temperatura,
quam male. Abelt illa fanitas, fed infunt priftine;
fanitatis reliquia , que viciffim artem Medici juvant |
excitatæ pharmaco, nonnunquam & citra Medicorum
operam morbum fuperant , quanquam haćtenus nos de¬
ftituit fimilitudo. Abſque Medico conditi fumus, abfque |
nec valemus. Poftremocum hoc ipſum , quod in homi¬
ne refidet, ex Dei bonirate reli&um fir, in tantum
illud extenuare, dejicere &coirumpere, quid aliud eft
quam Dei benignitatem elevare? Erat ingens Judæo¬
rum fupercilium, & hine periclitabarur Euangelii glo¬
ria, coque Pawl#s magna vehementia machinis omni¬
bus pugnat adverfus impiam fiduciam,, aliter opinor
difputaturus, fi nunc videret ob perfuafam rerum o¬
mnium néceffitatem, alios defperanies, alios in omne
facinus ruentes, dum fic cogitant, Quid refert tem¬
perare à malis? Si prefinitum eft ut peream, fruftra
fumam operam: fi deftinatum eft, ut fiam falvus, ni¬
hil obfuerit animo morem geffiffe. Quid autem magni
docuit Lurherus, fi probavit omnes homines effe ob¬
noxios Deo, inutiles ac reprobos nature viribus, cum
idem fateatur hominem quamvis juftum in optimo quo¬
que opere nihil aliud quam peccare, fic ut mereatur
gchennam, quod quidem ad ipfum attinet? Quoniam
autem non probavit per Scripturas quod pollicitus eſt,
nec ego aflentiar, quod cram pollicitus. Rejicit So¬
phiftas, qui poft tanta Scripturarum fulmina fortaffis
audebunt dicere, quod ratio & voluntas licet erret ac
declinet a&u, tamen aliquid poflit cernere & expetere
ſuis viribus. Hoc fophifma rejicit bifariam : Primum,
quod affirmat hic, non reguirit Denm, nihil aliud fo¬
nare, quam, non poteft requirere. Deinde, quod ni
fic intelligeretur, Paxlzs nihil ageret hac difputatione.
Utrumque falfum eft quod hic adfert, Nam oftenfum
eft, hominem nature viribus & noffe Deum, & in¬
telligere quid fas, quid nefas in plurimis, & utique ger
facit, poteft. Adhæc declaratum eft, gratiam nature
bonum perficere. Non. perficitur autem quod non
eft, nec adjuvatur, nec inftauratur, nec erigitur,nec
fanatur quod nihil eft. At gratta materia, liberum ar¬
bitrium eſt hominis. Et abfurdifimum eft, idco nul¬
lum effe locum grauxz, fi quid nature viribus cernit ra¬
tio, aut fi aliquo modo ad bonum propenta eft homi¬
nis voluntas in quibufdam. Nec ftatim impium eft,
tas, quod ftuduit innocentem eripere, fed erabmper¬
feta, eoque non peregit quod voluit. lta negatur in¬
telligere Deum, non qui prorfus nihil novit de DE
` fed qui non noverunt eum quemadmodum a
negatur facere bonum, non qui nihil omnino facit bo- |
ni, fed qui non præftat hoc pers ci i
dignum: Quemadmodum RE Icuntui eo
nihil ompino fapiunt, fed qui non Apiunt in his qua: |
funt fapiente viro digna:& ignarus Rhetorices dicitur,
1494
non qui nihil omnino tenet cjus artis, fed qui non pos
teft piæftare Rhetoris officium. Verùm ut finiam,
Quorlum hac omnia cendunt, ut omnes homines do¬
ccantur egere gloria Dei? Id farentur & Scholaftici,
qui plus tribuunt libero arbitrio quam Diatriba. Vicit
jMaque Lutherns, fed quid? Nullum hominem naturæ
| viribus quicquam omnino poffe fcire de rebus divinis.
Verùm huic lententiæ reclamat ipie Paalm, hoc ipfo
argumento docens Gentes egere gratia Dei , quod Deum
cognitum non coluerint. Atramen Lutherus tribuit no¬
tram Dei & honefti; fed per Legem: idque tribuit
Judæis etiam impiis. Et hoc ipſum vocat Dei gratiain,
quod per Legem didicerunt quid effer Deus, quid re¬
étum, quid pravum. At quod craffis Judæis ciat Lex,
hoc Gracis ingeniofis erat natura vis, & res condi¬
tæ, nec quicquam verat hæc Dei vocare gratiam, cum
Paulus dicat, Dem illis revelavit. Judæi ur craſſi figna
quærebant , Graci fapientiam. Hic mihi vide, annon
manifeſte Zerberus fibi contradicat : Ait Judæos im¬
pios intellexiffe Deum , & honetli formam, Cernit igi¬
tur aliquid ratio natura: viribus. Dicer, cernebant per
Legem adjuti. Veiùm fi Gentes eadem {uis legibus pu¬
niunt, quæ Judwi, fequitur illos meris nature viribu:
in plerifque vidiffe quid fas, quid nefas.
Similibos verborum praftigiis exaggerat illa Pauli, 216.
ut obffruatar onzne es, & omnis mandas obnoxius fiat
Deo. Si verbis urget Lutherus, & quadrupedes & An¬
geli erunt obnoxii Deo, hoc eft, rei: nam Grace cft
vzódm@-. Quod fi hic recepimus hyperbolen Apoftoli,
qui totum mundum dixerit univerlum hominum genus,
quo fermo plus habeat vehementiæ, quin eandem agno¬
{cimus in recenfendis hominum feelembus? Er hic ra¬
tiocinatur quemadmodum paulo fuperius , Si qua vis
fupereft homini, qua queat ex natura noffe aut velle ali¬
quid, non obftruitur omne os hominum: quafi non fit
obnoxius judici, qui multis admiffis criminibus, una
quapiam in re non deliquerit, Imo unicum facinus to¬
tum hominem obnoxium facit pænæ: aut ægrotus non
ſit obnoxius Medico, fi quam partem habeat in corpo¬
re non dico fanam, fed non affeétam morbo. Imo fuf¬
ficit unicum malum, ut totus homo fit obnoxius Me¬
dico. Bellum yero quod hic arguratur, omne os intel¬
ligi, non omnium hominum, fed totum cujufvis ho¬
minis, quafi fingulæ vires hominis habeant fuum os.
Sed quid abfurdi, fi diceret ratio, video quam fit ex¬
petendum honeltum; quam fugienda turpitudo, & id
ut poffem tu dedifti naturæ conditor ,abfolve quod de¬
difti, & adde quod decit? Ergo-ne id quod intelligit
non cit obnoxium Deo ? Eft, primum quia imperfetum,
deinde quod vider experendum non poreft affequi fine
gratiæ præfdio. Quod {i non ferimus ullam hominis
portionem non obnoxiam Deo, hoc eft, non impiam,non
tis: in quibus fi nihil eft boni, cur dicuntur jufti? Si
eft, erit aliquid non obnoxium Deo, hoc eft, nonim¬
pium, neque dignum ultione. Sirefponderit, hocnon
effe ex homine, fed ex dono Dei: Idem dicam in Ju¬
dito, qui per Legem novitreéta, & in Ethnico, qui ex
| rebus conditis ingeniique viribus & induftria {ua novic
Deum, & perfpicit quæ funt honcita faltem aliqua ex
parte. Omitto quod hic rurfus afſumit , rationem to¬
| tam eflfe fanam , cum mea Diatriba loquatur contra¬
| rium. Semper eft in extremis, nec ufquam agnofcit me¬
| dium 5 aut totam rationem vult efle fanam, aut totam
| impiam. 4 È
| Poffem hic facere difputandi finem , explofa, quam 217.
Lurberus inducit ,, rerum omnium neceffitate, quicum
mihi certamen erat. Nam que reftant, ut & pleraque
| fuperioris voluminis adverfus ‘opinionem Scholaftico¬
rani, contendunt liberum arbitrium non valere ad bo¬
| num opus, hoc eft, meritorium gratix, quam opinionem
| Diatriba non fafceperat tuendam. Queedam tamen ob¬
ier attingam. Exaggerat illud Paul, Ex operibus Legis
| non juftificaberur omnis caro coram ipfo, ex quibus ine
| terpretatur omnem hominem cujufcungue conditionis
Tom. IX, Bb bb bz ac