Page 58 [58]
OCR
1243) oa DES DEE R sia ansilians, icitur nullam eft liberam arbitrium: Eft liberum arbitrium, igitar nikil off gratia. Hic tamen in res inferiores non folum liberum arbitrium tribuit homini, verum euam regnum & liberum dominium , ac nihilo fecius fatetur in his quoque Deum cooperari homini: & ante plus confeflus eft, hic quoque omnia geri nutu Dei. Ea res fi non obftat libero arbitrio in rebus inferioribus, cur obftat in fuperioribus? Ad hæc qui convenit regni liberique dominii vocabulum eum co quod alias docuit, hominem ne feftucam quidem pofle de terra tollere per liberum arbitrium. Divino tamen unde hæc palinodia. Non poterat Pontificum conftitutiones tollere, nifi nobis induxiflet hac duo regna: alterum erga res inferiores, in quibus Euangelium nobis reliquit liberum ulum, quam libertatem adimere conantur Ecclefiæ conftitutiones : alterum Dei, quo fertur & ducitur homo, non fuo, fed Dei arbitrio. Sic & ante diftinxit confilium Dei & confilium hominis. Er hic elt, qui toties irridet Sophiftarum diftinétiones. Sed utrum Zartherms interpretatur hunc locum proprie de homine recens condito, an in genere de omnibus: fi de primo, qua fronte adimit illi liberum arbitrium? Si de lapfis omnibus, quod regoum illis relinquit, qui per peccatum exciderunt ab omni libero arbitrio juxta iphus fententiam? Equidem arbitror Ecclefafticum potifimum de lapfis agere, qui culpam fuam rejiciunt in Deum: Ile contra culpam rejicit in liberum arbitrium, quod fi nullum eff in rerum natura, auctore Lurhero, attum agit Sirach. Eft igitur & in lapfis aliquo paéto liberum arbitrium, per quod fecundum Asguftinam judicantur. Oftendimus igitur non ex auctoritate veterum Orthodoxoram, quam Lutherws non recipit, nifi cum ipfi commodum eft, fed ex ipfa loci confequentia, frivolum effe commentum quod adfert: quanquam ille fenfum , quem adducit, vocat fanifimum, ac perfiftit in fuo negativo, donec Dos confirmaverimus noftrum difficilem & coactum. Ubique provocat ad Scripturas. At quî fuperes eum Scripturis, qui nullius interpretationem recipit, præterguam fuam unius? Quis autem dedit illi jus hoc mirabile, rejiciendi quicquid vel Orthodoxi , vel Ecclefiæ proceres, vel Concilia ftatuerint, & affeverandi quicquid ipf commodum eft pro tempore? Aut deponat iftud jus tyrannicum , aut nobis permittat viciffim illius interpretationes rejicere. Quam autem confirmationem exigit validiorem, quam ex ipfa loci confequentia , quod à nobis modo fatum eft? Jam vide quam impudens fit & illud, hunc fenfum, qui haćtenus nulli Chriftiano difplicuit, preecipuis Ecclefiz Doétoribus, & in his Avguffino placuit , ait pugnare cum univerfa Scriptura, & hunc unum locum detorqueri ad afferendum liberum arbitrium, cum fint innumera teftimonia, que non ego, fed divus Augu/tinus, Ambrofus, Bernardas, Ireneus, Origenes, Hieronymus X Hilarims proferunt ad ftabiliendum liberum arbitrium. Hic igitur eft primus Zarkeri triumphus adverfus Diatribam. Verùm 4 cui videntur hac parum dilucida, habet aliam rimam qua elabatur. Hic fuccurrit illi frigida diftinétio Sophiftarum de verbis indicativis & fubjunEtivis , deque categoricis enuntiationibus & hypotheticis. Condrionale proloquinm , inguit , nihil aferir. Addit exemplum axiomate dignum , Si Diabolus eff Devs, merito adoratur : fi Afinus volar, Afinw habet alas: fi liberum arbitriam eft, gratia nihil off. Hujuf modi blafphemis ineptiis ludit in re feria, Si Diabolus eft Deus, que facrilega verba ne joco quidem pronuntianda fuerant homini pio. Ineptum fuerit hic proferre tropos, in quibus afferit aliquid oratio conditionalis: afferit enim vel cum tropus eft jurantis, vel cum eſt perdure, five dronoy, aut etiam per rem confeflam colligentis aliquid, aut juxta communem intellcétum aliquid indicantis. Dipeream fi quicquam habeo reram inarun. Hic, fi, non folum affirmat, fed & dejerat. Et, Si Principes non tenentar legibus divi-~ 1 A B C D F Ii Ber SA 45 +N I 1344 nis, impune faciunt quod libet. Sed abſurdum oft dicere, Principes non teneri legibus Dei, non igitur peccant impune. Hujus generis funt illa Lerberi de Deo & Arum arbitrium eft, gratia non eſt. Magis quadrabat, Si Lutherus e Spiritus Sanus, impinm efè, illi non credere. Num bellà collectio fuerit, Si mihi liberem eft claudere ant aperire oculos, Sol non eft $ Nibilo magis congruunt illa quæ profert , fi quis dicat cæco, Si volueris videre, invenies thefanrum : Aut ad furdum, S& volueris andire, narrabo tibi bonam biftoriam. Sic potius loquendum erat aurito, 5? vs aufculrare, decebolte rem utilem:; fi non vis, ne pofthac conferas culpam in me. Item, Si vis intendere ocalos, videbis quod optas: fin minus» tibi imputa quod non videris, Hæc congruunt libero arbitrio primum condito, & eidem per gratiam liberato. Nec enim Dei gratia excludit liberum arbitrium, fed adjuvat: veluti cum clarum lumen feriens oculos excutit fomnolentiam , ut difeuffis humoribus clare difpiciat. Quid autem de nondum liberatis? Si Scholafticos audimus, poflunt & illi per reliquias liberi arbitrii proficere ad donum gratie. Sinon audimus, poflent excitari per Dei præcepta, minas & promilla, perque fimiles modos, ut intelligentes & voluntatem fuam averfam, & vires impares, implorent Dei gratiam. De his loquor, qui nondum pervenerùnt in profundum malorum, confuetudine peccandi quodam modo verfa in naturam. Hæc eft Anguftini fententia. Verùm ut ad rem, his duobus modis extra controverfiam eft conditionalem aliquid ponere , contra Sophiftarum leges. Item cum ex re manifeftiore quam ut negari poffit, ratiocinamur, ut, & Deus eff animus, animi puritate potiffimum colendus eff. Poftremo juxta communem fentum ex parte conditionali, colligimus aliquid, Ur fi fidejuflor dixerit venditori, idoneo emtori fundum addixeris, ft voluerit. Hic intelligimus illi rem fuppetere, emtoremque folvendo eflc, fi voluerit. Atque hic Lurhe74s in re fophiftica bis Sophiftam agir. Quod enim à Dialeéticis dicitur, Conditionalis nihil ponere, non ad cujufvis rei fignificationem pertinet, fed ad illius quæ explicatur. Aliud autem explicatur , & aliud colligitur, juxta communem intellećtum : Veluti cum dicitur: f volueris, potes evadere in virum ernditifimum y non affirmatur illum velle, fed ingenium adeffe felix colligitur. Itaque qui pollicendo dicit, Si hoc negotinm bona fide peregeris, habebo te inter amicos intimos, non affirmat eum bona fide gefturum, quod mandatur, fed indicar fe credere, hoc ab illo fi velit præftari poffe. Si quotidianus hominum fermo talibus tropis plenus eft, quorfum attinebat, ut Le:berzs nobis cx pucrorum Scholis adferret fophifma, quo totam Scripturam in alium fenfum detorqueat ? Mire vero ridet , quod hic confugerim ad communem ufum humani fermonis, ac-fibi videtur campum magnificum nactus, in quem exfpatietur declamaturus in humanam fapientiam: Ergo, inquit, divinas res & verba metitur ex uſu & rebus hominum, quo quid perverfius? Vertim interim ubi ille fenfus communis, quem antea judicem fecerat | interpretationum humanarum? Si Deus nobis digna| tus eft loqui verbis humanis , juxta confuetudinem vulgati fermonis, que perverfitas eft ex ulu fermonis humani veftigare fententiam? Hoc certe tolerabilius , | quam quod facit Larheras, qui frigidis næniis Sophiacta excutit fenfum divine fapientiæ, Si Diabolus | ef Deus, fi Afinus volat, Conditionalis nihil ponit, Et, | ad tmpoffibile fequitur quidlibet, Et, imperativus ac fubjunttivas modus nec verum dicit, nec falfam Afentior, non affirmat hoc efle aut fore quod imperat, fed | fenfus communis colligit cffe in illius poteftate facere | quod imperatur, fi modo fanus elt qui imperar. Ne | hîc occlamet , ergo poteft ex fe liberum arbitrium im| plere preceptum? Refpondebit Ariftoreles , hoc nos polle quod per amicos poflumus, Dicent Jurecon{ul= | tt, hoc nos facere, quod aliorum auxilio facimus. Si faci
