Page 56 [56]
10.
II.
14
siga
#339
luntatem hominis, tantum in progreffu cooperari gra¬
ug.
Declaravimus. nihil efle abfardi, f ejufdem operis
plures fint caufæ fimul operantes, aut fi voluntas aéta
dicatur agere, quemadmodum docet Auguftinus ; cum
aliis locis, tum Libro de correptione & gratia, Capi-|
te fecundo. |
Voluntas autem libera dici poteft tribus modis, velt
quia perficit quicquid vult, quod {oli Deo propriumi
eft: vel quia vult quidem, fed inefficaci propenfione,
ni fuccurrat gratia: vel quia quod vult, etiamfi ma¬
lum fit, facit nullo prohibente. Hoe poftremo mo¬
do & in malis libera eft, nifi revocetur ab omnipo¬
tente gratia. Secundo modo eft quadamtenus & in
impiis ex influxu nature, & in malis ex gratia pul¬
fante, nifi mavis & illam priorem appellare pulfantem
gratiam. i
Hanc gratiam quidam probabiliter exiftimant nulli
deefe, nec unquam ullo feculo defuiffe, nec defuru¬
ram fane quod ad falutem fatis fit, de adultis loquor ,
nifi fi quis defuerit oblatæ gratiæ.
Deeft autem homo gratie duobus modis : vel fi
pulfantem fpernat, vel fi quod gratiæ Dei debetur,
ſuis meritis arroget, vel fi poft guftatum Dei donum
redeat ad vomitum. Contra non deeft, cum nature
vires animique ftudium ad gratiam operantem accom¬
modat.
Oftendimus noftram definitionem , feu defcriptio¬
hem verius, neque diminutam effe claudamve , neque
redundantem, nec impiam, qualem eam Latherus fuis
depravationibus reddere conatus eft.
Docuimus illum in diftinétione fententiarum, quas
propofueram, hallucinarum effe. Unde faétum eft, ut
multa illius argumenta volitent inania, cum ignoret
fcopum. Nam Pelagianum dogma, quod afferit ho¬
minum meritis deberi gratiam, ut olim damnatum rez
linquimus. Huic proximam opinionem, quam incer¬
tum quo auétore natam, nunc amplectuntur Scholæ,
quæ docet per opera moraliter bona, ex nature viri¬
bus hominem co poffe proficere, ut Dei bonitas non
neget fuam gratiam, praftanti quod in ipfo eft, quem¬
admodum non tuemur admodum, ita nec impugna¬
mus: huic tamen præferimus opinionem Arguffini ,
qui cum initium, progrefum & finem tribuat gra¬
tie, nihilo fecins tamen ponit in homine liberum ar¬
bitrium, licet ineficax ablque gratia, ex quo tamen
judicetur impius: nec patitur ut ex bonis homo quic¬
quam arroget fibi, non quod voluntas hominis nihil
agat in bonis, fed quod fumma bonorum illi fic im¬
putanda , ex quo proficiſcitur omne bonum , etiam
ipfe natura vircs, Et hanc opinionem.voco probabi¬
lem, argumentatione tentaturus, fi qua melior poffit
inveniri. Nam in libris Auguftini de predeftinatione
fanétorum, de gratia & libero arbitrio, item de gra¬
tia & correptione, queedam admifcentur huic quæftio¬
ni nondum fatis explicata.
His ita digeftis, indico cum quibus opinionibus mi¬
hi potiffimum fatura fic dimicatio, nimirum cum dua¬
bus, quarum altera eft Carol/Padi difputantis cum Ec¬
cio. Ea docet voluntatem hominis in opere bono ni¬
nec hunc fermonem recipiat, gratia bonum opus agit
per hominis voluntatem, fed ita dici vult, agit in ho¬
minis voluntate: nec tamen is fimpliciter negat, efle
liberum arbitrium. Altera eft Latheri, non quam po¬
nit in initio affertionis, {ed quam in calore difputa¬
tionis afferit,, nullum prorfus efle liberum arbitrium D
fed omnia tum bona tum mala, maxima pariter ac
minima, fieri abſoluta neceſſitate. Quoniam ex his tri¬
bus poftremis opinionibus, Lerberw fecit unam, &
argumenta noftra|difputationis, que nondum definiunt,
fed inquirunt, nunc ad hane opinionem fpeétant, nunc
ad illam, multa verba fundit incaffum, ficuti mox o¬
Aendemus, Hæc repetitio non debet eflfe moleſta le¬
C
E
F
ERASMI 1340
Gori , quod non parum lucis præbitura fit in laby¬
rinthis argumentationum. Nunc ad rem.
catera, in quo fi perfpicuum fecero qualem Latberss
prefticerit artificem , velim ut lector ex hoc conjectu¬
ram faciat de cxteris. Cum in argumentando nonnun¬
quam abutamur jure pugpantis, quemadmodum eft
diétum, iniquum petentes ut æquum feramus, Zz¬
therm fic urget ad fingula, quafi ftatim pronuntiemus.
Deinde non definit omnia referre ad illam probabilem
opinionem, quafi folam illam habeam pro fcopo. Id
fi fuiffet, non dižiem probabilem, fed certam & in¬
Ad hæc nullum difcrimen facit inter ho¬
minem initio conditum & hominem prolapfum, quod
tamen facit illa mea ftultiffima Diatribe. Porro cum
antea diftinxerim, velle utcunque & velle efficaciter,
hic ita colligit, quafi femper fenferim voluntatem cf¬
ficacem , guod ille vocat libere velle. Quoties ajo
poffe, ille interpretatur poffe totum, & poffe fuis vi¬
ribus abfque gratiæ præfidio. At qui legerit meam
Diatribam, longe aliud comperiet. Poftremo non me¬
minit quicquid hic dicit convitiorum in meam Diatri¬
bam, recidere in fanétos Ecclefñiæ Doétores, præler¬
tim in Auguftinum , cui Lutherus quoque plurimum
folet tribuere. Is enim Libro de gratia & libero arbi¬
trio, in quo totisviribus pugnat pro gratia adverfus Pe¬
lagianos, tamen hunc locum ceu præcipuum adducit
adverfus eos, qui negant liberum abitrium, ac citato
teſtimonio talem adnectit claufulam: Ecce, inquit, a¬
pertifime videmus exprefjum liberum humane voluntatis
arbisrinm. Augufliaus pronuntiat, ego difputo. Auz
gffinus agit illic de homine lapfo, ego diftinxeram
hominem conditum a lapfo. Caterum quod Lutherus
dicit fibi jus effe excipiendi adverfus hujus voluminiss
quod Ecc/efiaftici titulo fertur , auctoritatem , co quod
apud Hebræos non fuerit olim in canone, aut non con¬
ftat ipfe fibi, aut parum defert auctoritati Ecclefiæ
Catholicæ. Nam ante dixerat librum Efther, cum fit
apud Hebræos in canone, cum primis efle dignum qui
fubmoveretur à canone: & hic tantum tribuit illorum
canoni, ut fibi liberum effe prædicet rejicere, quod
in publicos & facratiflimos ufus recepit Ecclefia Ca¬
tholica, frequenter ex hoc libro facrum aufpicans pro
Pfalmo, hinc fumens quod Epiftole loco recitetur,
Quin ipfe divus duguftinus ex hoc libro mutuatur te¬
la, quibus confodiat hæreticos, cumque viciffim ab
illis urgetur teftimoniis hinc depromtis, non confugit
ad rejectionem, fed ad fanam interpretationem. Pro¬
inde convitium, quod hîc ja&atur in me, jaculetur in
Auguſtinum: fic enim ludit homo falfus. Aliud fta¬
tuit opinio per Ecclefiafticum confirmanda, & ad a¬
liud allegatur Ecclefiafticus confirmandum, tanquam
fi quis probaturus , Chriffum effe Meffiam , adducat
locum, qui probet Pilatum fuifle Prefidem Judas.
Nam Æagafins in eo, quem citavi, Libro ftatuit idem
quod ego , nifi quod ille vult hereticum videri qui
diverfum fentiat : ego inter cateras opiniones hanc
voco probabilem: & ramen Augnftinw hunc locum
yelut omnium evidentiffimum in prima ftatait acie,
propugnaturum adverfus eos, qui negant efle liberum
arbitrium hominis: ne taxem interim, quod fic loqui¬
tur Lutherus, Chriftum elle Mefliam, quafi dicas Dia¬
bolum effe calumniatorem: nihil enim inter has voces
intereft, nifi quod altera Greca eft, altera Hebraica.
| Deinde quod adjungit, dú dia pafon conveniat, fimi¬
lis eft ineptiæ. Quanquam hæc prætercurrere piæ¬
flat. Neque enim proprie faciunt ad intitutum, fed
tamen arguunt hominis fupinitatem , qui fibimet arro¬
gat quiddam fupra modum humanum. Nunc opera
[pretium elt audire quomodo locum totum excutiat ;
prorfus excutit non quo modo folent {crutatores, fed
ut folent equi ferocientes excutere feflorem, è fella in
Cœnum. Hee (inguit) verba, Deus conflituit homi¬