OCR
IIIS DE Zenum, Cypriasum, Hilérium, & Hieronymum, quod ele= gantius ediflerunt Scripturas quam tradite funt, patiar | me damnari, quod aliquanto politius explanavi fenfus quam Apoftoli tradiderunt, aut quam vertit Latinusille, ncfcio quis aut que. Hac fi agnotcis effe verillima, nul- | lum habent locum illa que tu Ciceroniana quodam fluxu | declamas, Spiritui Sanéto non effe opus noftra policu- | ra, quot in Scripturis verba funt, tot efe myſteria, nec! apicem ullum contingendum, quaf ego fim novus inter- | pres Scripturarum. Atque hic etiam adjeciiti, fi {uperis | placet, priori libello, /40f teflimonium ex libro Deu- | ter. non addetis ad verlum , quod vobis loquor. Atqui id aufus eft non paucis locis Interpres, velut in 7 abita Ca- | 735 addit sibi dico: Canon Miffe in verbis conſecratio- | nis addidit ezim , quod in Evangelicis Libris non habetur. Ttaque quod 44ofes precepit de non addendo, non tam pertiner ad litteras, {yllabas, & apices, quam ad vim ſententi. Nonne paflim audis Bcclefialtas fententiam ex Litteris Sacris recitatam finuof yerborum ambira explanare populo? Diceslicere, {ed intaétis fontibus. Quid? fublati fant a me Scripturarum fontes? Nam hoc toties fruftra cogor audire. Sed age da nobis fontes incorruptos , definemus ullum verbum mutare. Quod ficonttat Codices elle corruptos aliquot fane locis, num tu vetabisnos dare operam ut reftituantur, citra injuriam vulgatæ Editionis? Atqui hoc ftudium noftram comprobavit Les decimus comprobavit & Adrianus nec ullis cordatis Thcologis difplicuit, ac privatim multi vere doéti bonique viri litteris pro hujufmodi laboribus gratias egerunt :cum=que illud opus Lovanii fere ediderim » Muluigue de cateris quibufdam lucubrationibus meis nonnihil quererentur, de Paraphrafibus nemo me verboadmonuit, Ubi Porro tu naétus es iftos loquaces, qui ajunt, qui dicunt, qui fufpicantur me hoc agere, ut mex Paraphrafes loco divine Scripturze legantur in templis? Hoc cum fit egregie ridiculum , non refellam, etiamfi in templis recitantur multa minus accommoda cultui divino quam mea Paraphrafes. Negas a Religione nata quemquam hoc au{umin Sacris Litteris. Si per fe nefas eft explanare Scripturam Sacram, damnandi mecum fant illi, qui primi funt l aufi Commentarios in illam edere, qui poft aufi funt illam philofophicis argu mentationibus tractare, & hic tibi damnandi {unt cum Alexandro Hlalenfe, Thoma, Scožo, totus Scholafticorum populus, alii guod fuerint inventores, alu quod imitatores. Sunt enim varia commentandi genera, Quodaufus eft Erafmus ante hunc Fuvencus aufus eft carmine , nec fruftratus eft {ua laude. Nam carmen illius vere Paraphrafis eft. Idem aufus eft hoc recentior Arator in Adtis Apoftolicis, non ita pridem «Egidius Delphus, e Sorbona Theologus, in Pfalmos & alios non paucos divinæ Scripturæ Libros. Ante paucos menfes Lovanii Francifcus Titelmannus Minorita, juvenis etiamnum, idem fecit in Epiftolas Pauli quod ego, nifi quod pro Paraphrafi vocat Elucidationem, cum Paraphrafeos vocabulum fit aliquanto modeftius, idque facit applaudentibus Theologis, totoque Francifcanorum Ordine. Quiutinam adeo feliciter verfatus fitin hoc geneTe, ut meis rejectis Paraphrafibus, manibus terant illius Elucidationes , modo quantum deceflarit_meo nomini, tantum accedat vera pietati. Hic tecum ftatuas oportet, utrum me cum his omnibus, qui quoda me factum eft auh funt vel facere vel approbare, velis abfolvere an damnare, Sed offendit te perfona, quam aliter in Paraphrafi loquentem facio, quam loquitur in Opere fuo. Ridiculum, quali veteres Scripturarum Enarratores, quoties loci fummam fuis verbis explicant, non idem faciant quod ego, nifi quod Paraphraftes id faciat perpetuo tenore, quod illi faciunt interrupte: quafi nonidem faciant apud Italos, Gallos, Britannos, & Germanos Concionatores, ut fententiam paucis verbis in Scripturacomprehenfam pluribus & aliis verbis explicent populo. Quid autem fentis? cum ais, pro libidine fua. An pro libidine ſua tratar Scripturam, qui in ca explicanda fequitur probatifimos quofque matris Ecclefie Doétores, quod a me fedulo factum eft? Nec his contentus progrediens dicis: Quin imo perfonam Chriſti concionantis, quem interdum prater omne decoram inducis tanguam Hortenfium aus Ciceronem| TILG A |\compofitis verbis elaborata oratione canfum Agenten, œ quod derefabilius eft, plurima Cee pote in Sacris Litteris non habentar , humana fapientig verbis accommodatis. Fee tua fant verba. Ut verbo refpondeam. Nulle fant phaleræ diétionis in meis Paraphrafibus, quas tu preeter animi tui fententiam illis, ni fallor, tribuis, ut commoidius perores caufam tuam: nec ufquam tribuo Chrifto {compofitam & claboratam orationem ; cum nullum opus | Magis in tempore perfecerim: nec hîc erat locus in quo | Ciceronis aut Hartenfii debueris meminiffe, Si fenfus congruit Chriſto, de verbis injufta querela et, nifi damnas omnes quos recenſui. Chriſtus nunquam loquutus elt carmine, & tamen fic loquitur apud Guvencum, Sin minus, B jeadem venia mihi deber efle parata, quee datur Scripturarum Enarratoribus omnibus. Jam fi nihiladderem ei, quod in Sacris Litteris habetur expreffm, non effem Paraphraftes, nec Explanator. Mihi fatis eft quod que adjicio non diferepenta Scripturarum fenfibus. Ettamen hoc erat vue libertatis, indicare loca qua damnas, Proinde fententiam So/ozzozis,, quae vetat quicquam addi fermoni divino, aut illis cane, qui docent cum Scripturis pugoantia , aut his, qui non verentur ex humanis difciplinis, preefertim ex fophiflicis ex Ariffotelis & Averrois monumentis plurima congererc ad Divinorum Volumijnum explanationem. Sed alicubi profiteor me ceeleftis Oratoris mutare linguam. Hoc ut alii calumnientur’, tu C{certe non minus verfatus in Oratoribus, quam in Philofophis, agnofcere debebas fchema rhetoricum, quo feftivius quidem, fed nihil aliud declaravi, quam me ſenſa Pauli ſic explanare, ut & facilius & minore cum tædió \percipiantur. Intelligit, opiner,tua prudentia, que fubtexis de Spiritu Sanéto , qui Scripturam de verbo ad verbum dictarit , cujus auctoritati abfit ut quifquam Chriftianus velit repugnare, nil ad nosattinere. Attamen ifta tibinitide & cleganter declamata ſunt, ſed extra caufam. Copiofe quidem & illud tratas, multum effe diferiminis inter Commentatorem & Paraphraften: quod Commentator relinquit integrum fermonem, Paraphraftes immutat. Confule Codices Ecclefiafticos, & vide an ullus D per me firimmutatus. Porro nifialiis verbis uterer,gquam Sacri Libri, non effem nec Paraphrattes , nec Enarrator. Jam age reſponde nobis , quid intereſt, utrum faciam Paslum meo more loquentem, an Enarrator dicat, Hoc [entit Paulus, & fubjiciat expofitionem, quamquam, ut [diximus, hoc non raro faciunt , & ſub perſona Apoſtoli, aut Chrifi, quoties fummatim explicant argumentum loci. Ceeterum quod addis, eum, qui fequutus EnarratoUs auctoritatem in errorem prolaptus fueric, facile poffe in Viam revocari Scripturarum fubfidio, qui mea Paraphrafi deceptus fuerit > nulla ratione poffe reftitui, obfe| cro te per genium tuum, vir illuttris , joco ne heec feribis janferio? An parum lædunt Religionem Chriftianam Hæretici, qui Scripturas non Paraphrafi, fed Commentariis perperam enarrant? marov oe vamos Guyey. pros oddio. Et in his lapfus unde reftituitur ? per finceram Scripturam. Accipio. Et fi quis traxerit errorem ex mea Paraphrafi, nulla ratione poteft reftitui ? Qui fic? Quia nufquam exftat fincera Scriptura? Imo nihilominus exftat in tanta turba Commentatorum. Unde Coarguitur error corum , qui in Ariftotelem {cripfere Paraphrafes? Nonne ex iplo Ariforele? Quoniam nihilominus exftat quam fi quis pro Paraphrafi {eripfiflec Commentarium. Quid igitur ye~ tat, quo minus hic reftituatur per Scripturam exftantem qui lapſus ſit? Imo ob id in marginibus annotavi capita, quo Leétor conferre poffit commodius. Vix & illud arbitror te ferio {eribere , difcrimen efle ne qui mihi ceu jurati fequantur auctoritatem meam. Ubi nunc habitat ifta auétoritas? Apud Germanos eruditos nonnihil habebam gratiæ, priufquam hæc Evangelica tempeftas exftitit. Mox gratia ceffit in odium. Nec ufquam animadyerti Juratos, quos memoras. Etiam atque etiam iterum atque iterum in procemiis clamo, Paraphrafim nihil aliud effe quam commentarii genus, nec volo Paraphraftæ plus tribui quam cuivis Enarratori, fi quid laplus deprehendant, mihi im Putent, non perfonse loquentis. His præfationibus excluditur omne periculum , & quid immineat. Rurfus philofopharis de fyllabis & apie cibus | E