Deusjuffit in eÆgyptum proficiſci , atque ibi fpohatus
uxore, non acerbe tulit, cumque hisalia permulta, Ab
his, quemadmodum modo dicebam, velhomodifcere
poterat viri pietatem, non folum Deus, qui non ex{pe¬
Gat ut ab ipfisrebus cognofcat finem. Tum quo patto
illum juftificavit, quem ignorabat È Credidit inquit,
Abrabam, & imputatum eft illi ad juftitiam. Quid eft
igitur quod dicit, 72470 cognovi? Quoniam Sjrusita lo¬
quitur, cogzovifii, pro co quod erat, notificafti, nimi¬
rum, hominibus, nam ipfenoveram, ctiam antequam
illa omnia præciperem. Sed cur nunc patefacere voluit
hominibus? Anillanonfàtiserantad declarandam Abra¬
he erga Deum benevolentiam? Erant quidem, fedhoc
facinus tanto præftantius erat exteris omnibus, ut illa
cum hoc collata, nihil efe viderentur. Ut igitur hoc
infigne facinusattolleret, demonftraretque cunétis efle
fublimius, ita locutus eft. Siquidem & hominum val¬
gus de faétis eximiis ac fuperioravincentibus, hunc ad
modum loqui confuevit. Exempli caufa, ubi quisabali¬
quo munus aliquod accepit majus quam prius acceperat,
frequenter ait, zuze cognovi quod ille me diligit, haud
quaquam hoc fentiens quod ignoraritantea , {ed illud de¬
clarare volens, præfens beneficium fuperare fuperiora.
Itidem Deus humano moreloquensdicit, auc cognovs |
nihil aliud quam certaminis eminentiam volens homini¬
bus commendare, non autem quod tune didicerit vel
metum yel metus magnitudinem, Neque enim quum
ait: Venite, deſcendentes videamus y ita loquitur quafi de¬
{cenfu fuerit opus ipfi, qui implet univerfa, qui novit
evidenter uniyerfa, fed nos erudiensillud non fimplici¬
ter nec vulgari more, fed infigniter oftendi. Item quum
dicit: Dominus profpexit e calo, verbis hominumad res
divinastranflatisdeclarat exaftam cognitionem ; Sic &
hoc loco dicit, unc cognovi, videlicet fignificans hoc
factum effe fuperioribus omnibus præftantius. Ejusrei
probationem exhibet, quum adjungit dicens: Quoniam
non pepercifti filio tuo cariffimo ; Propterea non {olum
dixitfilio, ſed filio cariſſimo: Nonenim erat filius natu¬
re tantum, {ed& caritatis, quem affectum quum eflet
ingens, tumob propriosmores, tum ob virtutem pueri
in feipfo fuftinebat. Quod fi filios improbos non facile
folent contemnere parentes, fed hos quoque luctu pro¬
fequuntur, hicquum & filius effet germanus, effetuni¬
cus, efletcariffimus, denique effet Zfzac, &ab ipfo pa¬
tre maćtandus effer: quis eximiam illiusanimi fortitudi- |
nem verbis poffitaflequi? Hoccertameninnumerabili¬
bus diadematibus & infinitis coronis crat fplendidius. Et¬
enim qui illa redimituseft corona eum frequenter & mors
irruens invadit, & ante mortem innumerabiles mole¬
ftæqueinfidiæ. Huic contra ne poft mortem quidem dia¬
dema capiti circumpofitum quifquam detrahere poterit,
nec cognatus nec alienus. fam mihi {pećta pretiofifi¬
mum hujus diadematis lapidem. Velut enim lapis pre¬
tiofus fic cingit illum ufquead finem. Sed quid eft hoc
quodait, propter me? Neque hoc mirandum eft, quod
non pepereit filio, fed quod propter Deum ? Odextram
beatam , qualimachæra digna efthabita! O machæram
admirabilem, qualidextra digna efthabita! O machæ¬
ram admirabilem, in quem ufum parata eft, & quale
peregit minifterium, & cuitypofubferviit, quomodo
cruentata eſt, & quomodo non cruentataeft? Nefcio
enim quid dicam , adeo venerandum tremendumque
myfterium erat. Non attigit filii collum , neque per¬
feidit fanéti illius jugulum , neque rubuit jufti fanguinc ,
quin potius attigit ac penetravit &rubuit, & immerfa
eft & non immerfaeft. Fortaflis videor vobis infanire ,
qui tam pugnantia loquar ; Certe mente excidi mecum
reputans jufti illius miraculum : Quanquam non loquor
pugnantia. Nam manus quidem jufti, gladium infixit
in jugulum fili, ſed Dei manusnon paſſa eſt, ctiamim¬
paćtam pollui fanguine pueri. Neque enim Abraham
tantumtenebatenfem, fed & Deus: Atqueille quidem
impellebat ex animi fui fententia, hic vero voce cohi¬
buit. Eadem enim vox dextram illam armayerat, €o¬
que velut Imperatori Deo fubdita, ad illius nutum omnia
peragebat, omniaqueadillius yocem exfequebatur. Hac
|dixit, ne occidas, protinus exarmataeft. Ab illo eni
pendebant omnia. Poft hæc Deus oftendit militer eh
ducem fuum orbi, illum coronatum Angelorum th È
tro: illum Sacerdotem ac Regem, enfe magis nea
diadematecoronatum, illum trophza geftantem flew
optimatem , illum fineconflictu victorem. Etenim Hi
aliter quam fi quis Imperator egregium habens ore
iplo armorum geftatu, ipfoftatu, ipfoimpetu de
petaciat adverfarium: ita Deus ſolo animo julti fol
{pecie, folo ftatucommunemomnium noftrum hofte s
Diabolum reddidit attonitum & in fugam vertit. Arbi.
tror enim illum tunc tremefactum ceffifle. Jam fi te
dicat, quam ob caufam non paflus eft Deus REA
gi fanguine, acmox eum quimactatus fuerat , innocuum
reftituit? Quoniam fasnonerat, Deum talem recipere
fanguinem, fed haec noxiorum Dzemonum menfa eft
Hic vero utrumque demonftratum eft, & Domini bo¬
nitas & fervi benevolentia. Ac primum quidem Abraham
egrefſus eſt e terra, tum vero ab ipfa ceffit natura, un¬
de & fortemrecepit cum ufura, idque valde congruen¬
ter. Præoptavit enim non appellari pater, utfervus be¬
nevolusappareret, undenon folum pater, verum etiam
Sacerdos faétus eft. Ert quoniam reliquit fua propter
Deum, ideo Deus cumillis largituseſt, & ca que funt
ipfius. Itaque quum hoftes infidiantur, etiam ufquead
tentationem progreditur, prodigia faćturus, velut in
fornace & leonibus. Cæterum quotiesimperatipfe, in¬
tra animi promptitudinem confiftit juffio. Cedò, ond
[{upererat huic infigni fortitudini? Neque enim prefcius
crat Abraham quid effet futurum, neque enim caupona¬
batur Dei bonitatem. Nam licet effet Propheta, non
tamen omnia novit Propheta, utjam fupervacua fuerit
madtatio, Deoque indigna. Quod fi-difcendum erat, |
quod Deusex mortuisexcitare potefthominem, a vul¬
vamulto mirabiliushoc didiciffet, imo potius ante hane
declarationem : Erat enim fidelis.
Tu vero ne tantum admirare juftum, verum etiam
zmulare. Cumque vides illum in tanto tumultuac jaéta¬
tione fluétuum , velut in tranquillo navigantem, fimi¬
liter & tuarripe obedientiz ac fortitudinisclayum. Nec
mihificloquaris, tantum aram exftruitac rogum, fed
recordare quas voces emiferit filius: tecumque reputa,
quante exercituum caterva ruerint in eum , animum
illiusexpavefacientes, quum audiret filii vocem, patri
dicentem , ubi vittima Cogita quam multæ cogitatio¬
nes moverentur in animo ejus, nonferreis, fed flammeis
lanceis armatæ , undique pungentes illum ac penetran¬
tes. Quod fi nunc quoque non fe continent multi, quan¬
quam patres non funt: quod fi etiam lachrymati fuiffent
complures, nifinoffent exitum, quanquam quofdam &
ex hisqui noruntexitum, multos confpicio lachryman¬
nerarat, qui enutriverat, qui illum in feneétute fufce¬
perat, quihabebatunicum, quividebat, quiaudiebar
qui mox eum erat occifurus? Quis intellectus Verbotans
quæ refponfionis humanitas ? Quis erat qui tum intus
operabatur ? Diabolus , ut naturam inflammaret ? Ab
fit, imo Deus ut exploraret animum jufti. Quum enim
uxor Fob loquitur, Diabolus operatur, talis enim erat
confultrix : hic vero nihil fonat blafphemum, fed ad¬
modum pic ac circumfpećte, multaque gratia florebat in
verbis, multum mel fermonum diftillabat, a tranquil¬
lo placidoque fluensanimo. Hecverba poterant vel fa¬
xeam mollire mentem , non tamen adamantem illum
xit, patrem appellas, qui paulo poft pater tuus futurus
non eft, qui jam hoc honoris perdidit. Sed quam obcau¬
fam puer interrogat? Non hac erat vulgaris curioftas,
nec aliena cognofcendi ftudium, fed anxius erat fuper
his quer inftabant. Reputabat enim, fi noluiffet pater
iplum effe confortem corum que gerebantur, haud qua¬
quam fervis deorfum manere juffis ipfum folum fibi ad¬
junziffet. Atque ob id fane quum foli effent, tum de¬
mumillum percontatur, quum nemoloquentium voces
exaudiret. Hac erat filii prudentia. Annonigitur inca¬
leſcitis viri Gmul & mulieres? An non unufquifque ve¬
ftrum