Page 33 [33]
MOROSOS QVOSDAM AC INDOCTOS.
Quum Damafus hoc negotii daret Hicronymo , ut Novum Teftamentum ex Greecorum fontibus emendas
ret, babebat nimirum jam tum Ecclefia quod legebar, & fortaflis feculis aliquot legerat. Id fi fincerum erat,
quid opus erat emendatione Hicronymi? Sin corruptum , palam eft Ecclefiam ad tempusuti, quod. fitin me¬
lius vertendum. Idem dico de Vetere Teltamento.
. Non ideo vacillat auGtoritas Scripture: facres, fi mendæ tollantur è codicibus : imo potius vacillaret,, fi:cone
Ker nos uti depravatis exemplaribus : atque id certe negari non poteft, Cui incommodo fi nullus admoveret
remedium , ut cft rerum humanarum natura, femper in deterius prolabi, tum vere confufis exemplaribus va¬
cillaret Scripturarum auctoritas. é
_ Optandum ut nullum mendum infit facris Libris, & ad id, quantum fieri poteft, enitendum eft. Verum,
id non contigit poft annos mille trecentos , nec fortaflis unquam continget ad plenum. Bene nobifeum a+
getur, fi quam minimum: infit mendarum. i
Proinde ne nos quidem profitemur omneis mendasà nobis fablatas > plurimas certe fublatas audebimus pro»
fiteri : & nos rem co deduxifle, ut polthac codicibus quam minime mendofis uti liceat , fi quis hee filum
fequutus, emendare velit, cum auétoritate Pontificis Romani.
Nos enim non fic proponimus hanc cditionem , ut velimus per omnia haberi emendatam : fed quod apud
Grecos fiequentiffimum habetur maximeque conftans, id vertimus » indicantes ubi noftra cum Græcis con:
fentiant, aut diflentiant, & quid nobis re&ifimum efle vidcarur. j
Hic obiter illud incidit admonendum , efle Grecorum quofdam Novi Teftamenti codices ad Latinorum
exemplaria emendatos. Id fastum eft , in feedere Gratcorum cum Romana Ecclefia : quod foedus teftatur
Balla quze dicitur azrea. Vifum eft enim & hoc ad firmandam concordiam pertinere. Et nos olim in hujufmodi
codicem incidimus, & talis adhuc dicitur adfervariin Bibliotheca Pontificia. Verum, ex his corrigere no¬
ftros, cft Lesbiam, utajunt, admovere regulam. Illud potius fpetandum, quid legerint vereres Greci, O¬
rigenes, Athanafius, Bafilius,, Gregorius Nazianzenus, Chryſoſtomus , Cyrillus ac Theophyla&us. Hoc co
vilum cit admonere, quod jam nunc quidam Jactant fe trecenta loca notafle ex codice Pontificie Bibliothe¬
ce , in quibus ille confonat cum noftra vulgata editione Latina, cum mea diflonat. Quod fi nos urgentau¬
ctoritate Vaticana Bibliotheca, codex, quem fecutus eft in Novo Teftamento Francifcus Cardinalis quon¬
dam Toletanus, non modo fuit ejufdem Bibliothecæ , verum ctiam à Leone X. millus eft , ut hoc veluti
bonæ fidei exemplar imitaretur. At qui is pene per omnia conſentir cum mea editione, dillentiens ab co ,
quem nunc quidam nobis objiciunt majufculis deferiptum literis. Ab illo enim diflentiat oportet, fi.confen¬
ut cum vulgata Latinorum editione.
Scio res facras reverenter ac religiofe tractandas , & idcirco licetin infmafanctione verfantes, tamen omni
qua licuit circumfpeétione fumus ‘uf. Contulimus utrufque linguæ vetuftiflimos ac probatiflimos codices,
nec eos fane paucos. Excuffimus yeterum acrecentiorum commentarios tum Grecos, tum Latinos. Obferva¬
vimus quid diverfi legant. Penfitayimus ipfius loci fententiam , atque ita demum, pronunciayimus quod fentire¬
mus. Imo ne pronunciavimus quidem, fed lectorem admonuimus, faum cuique judicium liberum relinquentes.
Beda, Rabanus, Thomas, Lyrenfis & Carrenfis, aliiguc his obfeuriores, fatis habent annotafie, Alia lis
tera fic haber : quod fic in codice quopiam ſcriptum , aut fortafle depravatum offenderint : & videntur- rem
utilem preeftare. Et nobis obftrepitur, qui tot argumentis ac fummorum virorum aućtoritate veram lectionem
reftituimus?
Si varietas abrogat fidem libris, jam olim variabant codices ætate Origenis , ætate Hicronymi, ætate Be¬
dæ, ætate Thomæ, denique noftris etiam temporibus hodieque variant, & tamen adhuc facris Libris fua cone
{tat auctoritas. 2 z
Si Joca quædam depravata fidem eleyant arcanis Voluminibus , jam olim id ufu veniflet temporibus Ori¬
genis, qui Homilia in Adatthexme otava, queritur hac de re his verbis : Maltam enim differentiam inter exempla¬
si mus , five per negligentiam [cribentinm , five ex temeritate quorundam , five propter cos, gui negligunt emen¬
S, velpropter cos, qui , quod ipfis videtur, in emendatioribus vel adjiciunt , vel [ebducunt. Audis, lestor,
jam tum váriafle libros? audis fuifie depravatos? audis quaedam adjeéta, aut fubtraéta? i Á
Atque ut ille non eftaufus, in Novo præfertim Feftamento, pronunciare per obelos & aſteriſcos, ſed tan¬
tum admonere le€torem: ita nos , quid nobis videretur , & quamobrem videretur , feparatim oftendimus ,
nequaquam admoventes manum receptæ verfoni , nec aliud profitentes quam Latine reddere nos quod in
Græcorum libris habetur, quibus ufi funt orthodoxi Bafilius, Chryfottomus, Cyrillus, Athanafius.
Hoc fortafle vincimus Origenem, quod illi nihil erat quod fequeretur in Novo Tettamento , preter codi¬
ces Greecos. Nos Græcos contulimus cum Latinis, & ab utriufque lingue probatiflimis Interpretibus adjuti
fumus: quum is pene primus fcripferit in Libros divinos, ; 7 2 hon tea
Si quis contendit nullum omnino. mendum efe in Libris facris, quid fiet iis locis, que tam. palam depra¬
vata funt , ut nulla fit rergiverfatio ? Sin fatentur aliquot locos vitiatos , cur non finunt corrigi , quicquid
corrigendum effe videtur? j i Pot HAE fica:
Sed audio quofdam ita loqui : Rem ampleétimur , fed ofiendiculum datur multitudini , fi fenferit in li¬
bris, quos hactenus fequuti fumus , inefle quicquam vel vitiatum , vel non intelléétum. Primum non ifta
fceribuntur multitudini, fed eruditis, & præcipue Thcologiæ candidatis. Hos offendi non oportet. Neque nos
correctionem. appellamus laborem noftrum , fed annotationes. Neque cuiquam molefti fumus, aliter citan¬
ti, & veterem aut ctiam depravatam editionem fequenti. Ab ipfis potius nafcitur offendiculum , qui in pu¬
blicis concionibus, qui in compotationibus, qui in vehiculis acnavibus apud idiotas ac mulierculas vociferan¬
tur, effe qui facros Libros & Precationem Dominicam emendat. ; BUT ME A
Mifera vero conditio facrorum Voluminum, fi horumauétoritas pendet ab indodtis , ut fere ſunt, librariis ,
aut temulentis typographis _, f ; i ci innestato
Non vociferantur in cos, a quibus pala cft {acros Codices vitiari quotidie » quum fint illiteratifimi qui
hoc audent. In me clamitant, hominem in hoc certe genere ftudii , quodà linguarum peritia pendet, nec o¬
mino indoctum, opinor, nec inexercitatum. Illis temere licet pro fuo arbitratu depravare , mihi non licebit
ex fide yeterum codicum, ex probatiflimorum Interpretum auctoritate reftituere ? ;
Tn illis non requirunt auctoritatem , fatis eft illitum efe chartis, in me requirunt, pene miracula, Cur, in¬
guiunt, credamus Erafmo? Imo fi Erafmo diffidunt, fidant qualicunque Theologo. Nam fi mihi tradita eft
aučtoritas interpretandi facras Literas, mirantur fi aufim de leétione quicquam hilcere
Quanguam non poftulo, ut mihi credant, Credant vetultis & emendatis exemplaribus, eredant Greca ve¬
ritat, prelertim ubi horum lectio cum orthodoxorum interpretatione, congruit. ; Poltremo nec his credant,
fed rem fecum expendant, & fi quid habent rectius , in medium conferant , non mordeant admonitorem. A
nobis cnim nulli praclufa cit via, meliora quarendi, imo potius aperta cit.
I Tom. FI, HEX Hie¬