OCR Output

Collatio
doco¬
rum.

13I RASTI O

VED NE 132

digeras, quo promptius fit, ubi videbitur, quod vo¬
les vel promere, vel recondere, velut (ut exempli
caufa remnotem ) de fide, de jejunio , de ferendis ma¬
lis, de fublevandis infirmis, de ferendis impiis Magi¬
ftratibus, de vitando fimplicium offendiculo, de ftu¬
dio Sacrarum litterarum , de pietate erga parentes,
authberos, de Chriftianacaritate, de honorandis Pri¬
matibus, de livore, de obtrettatione, de caftimonia, at¬
guealiisid genus: nam innumerabiles fingi poffunt.His
inordinem compofitis,juxta rerum pugnantiam,aut af- |
finitatem (ut in Copia quoquenoftra quondam indica- |
vimus) quidquid ufquam infigne eft,in omnibus Veteris |
Inſtrumenti libris „in Buangelis, in Actis, inlitteris A¬
poftolorum,quod convemiat, vel diffonet, ad hos erit re- |
digendum. Quod fi cui vifum erit , poteritex antiquis
Interpretibus, poftremo velex Ethnicorum libris huc
conferre, quod ufùi futurum exiftimarit. Hac ufum fu¬
iffe ratione divum Hieronymum, ex:ipfius feriptis mihi
propemodum videor animadvertere. Sive quid erit dif-|
ferendum , aderit ad manum parata fupellex: five quid |
explicandum , facilis erit locorum collatio. |
Quandoquidem hæc non Origeni tantum , fed &|
Auguttino optima ratio eft interpretandi Divinas |
ras, {i locum obfcurum ex aliorum locorum collatione]
reddamusilluftrem: & myfticam Scripturam myftica,
Sacra Sacram exponat. Qua quidem ex re non folum

finu: ex his femper aliquidaut auribus inftrepat, aut
oculisoccurrat, aut animo obyerfetur. Jn naturam
ibit, quodufu perpetuofueritinfixum. pe
Nec, mea fententia, fueritinconfultum , Divinos Deedi

libros adverbum edifcere, velnonintellectos, aucto- fendo
re Auguftino: quodequidem ficinterpretor , etiam fi
fenfum myfticum nondum percipias. Nam facere,
quodapud Monachosaliquot fieri videmus, necaliter
edifcere Pfalmos, quam pfittacus edifcit voces huma¬
nas, plus habet tædii quam fruĉtus. Neque enim fa¬
cilius tantum ac tenacius inheerefcunt memofiz, que
intelligimus, verum ctiam majore cumutilitate. Id
primum fieri velim in Novi Teftamenti voluminibus,
quee tanto preefentius faciunt ad noftram profeffionem,
ut hodie propemodum velfola fufticere poflint, nimi¬
rum, vulgata jam, & animis omnium infixa Chrifti
do&rina. Nam olim Judæis ad fidem adducendis, ne¬
ceflario erat adhibenda Veteris auétoritas Inftrumen¬
ti : nunc nobis cum Judæis minimum eft negotii, &
lapud alios non efteademaućtoritas libris Hebræorum:
[etiamfi nonnegem,plurimam ex illis utilitatem capi, ft
{quisadhibitis allegoriis, velad Chriſtum, in illis ad¬
umbratum , velad mores accommodet : atque fiid non
[immodice fed carptim fiat. Sunt enim que verbatim
\adallegoriam trahere frigidum fit, quodadmixta fint
multa, nonut fignificentaliquid, fed ut tenorac fe¬

|

percipiatur, Verum adjungetur auétoritas, Nam quam-)
visubique divina Scripturæ auctoritas vel unico verbo)
nobisfatisfacit, tamenaliquando fit, ut de interpreta¬
tone poflitambigi, prefertimcum veteres etiamnon|
ravodiffentiant. Proinde fi plura confentient, ad fidem |
facient: fin diffentient, autetiam pugnabunt, excita-|
bunt nosadexaétius {crutinium: quod genus fit, cum |
Dominus dicat: Noz videbit me omnis caro €> vivet, |
tamen Lucasex auctoritate Efaiæ dicit, & videbit o-|
wus caro falutare Dei. Rurfum, quum Paulus dicat ,
caro & fanguis regnum Det non poffidebit , tamen Job)
loquitur, © iz carne mea videbo Deum meum. Item)
cum in Euangelio Chriftus vetet irafci, tamen in Pfal-|
mis legimus: Iraftimini & nolite peccare: quare fequi¬
tur,aut Chriftum non fenfiffe de quavisira, aut Pfalmo¬
graphi fermonem fic accipiendum, non ut præcipiat
irafci, fedfi inciderit ira, ne procedatufquead inju¬
riam. Itemquod alicubi Chriftus permittit fuis, utad
iter tollant peram ac baculum, alibi rurfus etiam his
interdicit. Hæc pugna nonnumquam eft in verbis tan¬
tum, nonnumquam in factis, nonnumquam mixtim
ex utrifque. De verbis exemplum modo dedimus : del
factisillud effepoteft, quod cum Petrus plagas & car-|
cerema Judxis patienter tolerarit , erga Ananiam, &|
hujusuxorem Saphiram, noneftufus eadem lenitate, |
fed acriter mcrepitis, præfens exitium denunciavit.|
Rurfus, plebemincredulam leniterac manfueterevo-|
cat adrefipifcentiam: hosnon admonet ut refipifcant,
{ed illicople&it : & tamen Simonem empturientem
donum Spiritus San&ti, quamquam effer jam baptiza¬
tus, non plectir, fedadmonet ut refipifcat, nonnullam
veniæ fpem oftendens mutato. Mixti generis exem¬
plum hoc efto: Chriftus in Euangelio vetat omnino
jurare, & tamen in Epiftolis fuis toties jurat Paulus.
Chriftus jubet dextram maxillam percutienti > exhi¬
bere lævam : ipfe percuflusin judicio, cum percuflore
etam expoftulat. Paulus adeo non exhibet alteram,
Ut proalapa convicium impingat Pontifici judici, non
itamultomitiusalapa. Item cum legamus: Perdes o¬
thes qui loquuntur mendacium , tamen quofdam pro¬
batos viros mendacioufos legimus, velut Abraham &
Judith. Inhisigitur faa fanétorum pugnantia, ut vi¬
detur scum dottrina Sacrorum voluminum,admonent
hos, inverbisalium fabeffe fenfum, quam fermo pri¬
«ma {pecie pree fe ferat. Quin & hunc ufum'adferet hac
locorum collatio, ut idioma ac tropos arcani fermo¬
Hiscertiusagnofeamus. Atquehifce jam rebus inftru¬
étus Theologiz tiro, jugi meditatione verfetur in Di¬
vinislitteris; has no¢turna curet yerfare manu, ver-|

|

‘nus, cumque hoc Joannes Chryfoftomus Homilia in
Mattheum 65. parabolam enarrans de conductis in vi=
Incam. Sitigitur apud nosprimus honos Novo Tefta- xa
mento, per quod Chriftiani fumus , & ubi Chriftus Tefa
nobis multo expreffius quam inVetere depingitur: pro- #6
ximus Veteri, & in hoc his libris, quicum Noyo maxi- “”"
meconfentiunt, quales funt Efaiz libri. Quamquam
fidifpofitis, ut dixi, locis, frequenter Paulinas Epi¬
ftolas cum Euangeliis , & cum utrifque conferas E¬
faiam, reliquaque Veteris Teftamenti loca, futurum
eit, ut haec fuapte {ponte inheerefcant & infideant me¬
|moria. Quod fi quosdeterrethic labor, illud , quefo,
[fecum cogitet : qui conveniat, ut Theologus futurus
\Sophifticas preeceptiunculas edifcat : edifcat qualef¬
[cumque in Ariftotelem commentarios, aut etiam para¬
|phrafim , edifcat Scoticonclufiones , quas vocant, &
[argumenta: & idem opera gravetur dare libris Divi¬
(nis, ex quorum fontibus univerfa fcatet Theologia,
(que modo vere fit Theologia. At quanto fatiuseft, fe- ,
mel hoclaboris, (necenimdixerim tadii) devorare,
{quam femper recurrentibusin orbem laboribus, quo¬
|ties tractandum aut citandum erit aliquid,ad Diétiona¬
|tios, Summulas, & Indices confugere? yeluti faciunt
mei fimilesquidam , qui cum domi nihil habeant fupel- ¬
jlectilis, quoties opuseft cantharo aut patella, a vici¬
Eno petunt utendam. AtreétemonetSapiensille, ut 4¬
quam detuabibas cifterna: &'adeonon fit neceffe aliun¬
de rogare, ut tu potius de tuo fonte derives in alios.
Quin igitur omiffis confufis iftisformulariis, & impu¬
ris fummulariorum lacunis, tuum ipfius pećtus biblio¬
thecam facito Chrifti, ex eo velute penuario depro¬
mito providus paterfamilias feunova, feuvetera ut¬
cumque poftulabit res. Longe vividius penetrant in
animos auditorum , quæ € tuo pectore ceù viva prode¬
unt, quam quæ cx aliorum farragine fubleguntur.
Atqui inter hæc roget aliquis, quid tu, numadeo fa- De comi
icilem & expofitam judicas Scripturam divinam , ut 222444

aliquouſque, nimirum, quantum ſatis eſt,nonad T'hea¬
tricam oftentationem, {edad fanam doétrinam , prius
[cognitis dogmatibus, & hac, qua dixi, collatione loco¬
rumadhibita? Alioqui guid aliud fecuti funt, qui prin¬
cipes in hanc commentarios ediderunt ? Inter quos
præcipuus eft Origenes, fic hanc Venerem exorfus, ut
nemo poft illum aufit manus apponere. Tum Orige¬
ne vetuftior Tertullianus,virin Divinis litterisad pro- Tertul¬
digium ufque doctus, ut non ſine cauſa Cyprianus “ans
hunc fuum magiftrum folitus fit appellare. Quid au¬
tem vetet alioscodem pervenire, quo perveneruntilli,
fi