fentallate litera, quasPerfes una cum Callia Lacedæmo¬
nem perferebat, de hofpitio deque amicitia tractantes, non
recepit : fed juflit illos Regi renunciare, Nihil efe neceffe pri=
varim ad ipfam literas mittere : cateruns fiperfpicuum forct il¬
lum bene velle Lacedamoniis & Gracis, ipſum quoque illi pro vi¬
ribus futurum amicum. Quod fi deprehendererur i sfidias ten¬
dere ne putet, inquit, quod me fit habiturus amicum , etiam
vehementer multas ab co recepero epiftolas. Quid hocanimo
fublimius, cui in ommibus rebus gerendis hic unicus erat
fcopus, confulere Reipublica commodis ?
LX VIII. Quum miro effet affectu erga liberos fuos,
dicitur aliquando arundine pro equo confcenfa , unacum
pueris luffe dómi. Id quum forte vidiflet ex amicis illius
quoque liberorum parens eſſer faétus : feſtive ſubindicans, eum
jufum non effe levitatis, fed pietatis : nec hoc agebatvideri
poffe ineptum el, quimodo expertus effet, quam ingens fit
affetus caritatis parentum erga filios.
LXIX. Quumaffidacbelligerareturadverfus Theba¬
nos, acin prælio quodam yulnus accepiffet , Antalcidas, ut
fertur, ait} Praeclara dottrine tua praemia recipis a Thebanis,
Agefilae, quos quans nec vellent bellare nec feirent, bellare do¬
eueris. Nam ajuntrevera, Thebanoscrebris Lacedæmo¬
niorum adverfus ipfos expeditionibus multo bellicofiores
eflefactos, quam antea fuerant. Eoque Lycurgusille pri¬
{cus legum conditor, in legibus quæ vocantur Rhetræ, ve¬
luti dicas oracula a Diis profeta , vetuit fæpius cofdem bel¬
Jo lacefli, ne hoftes ufu bellare difcerent. Quamquam hoc
Apophthegma non eft Agefilai.
LXX. Audieratfociosmolefte ferre tam.crebrasexpe¬
ditiones , præfertim quum ipfi permulti Lacedæmonios
numero paucosfequerentur. Agefilaus itaque volensoften¬
dere quanta cffet Lacedæmoniorum multitudo, juffit uni¬
verfosfocios fimul confidere permixtosinyicem , Lacede¬
moniositem feparatim folos. Mox per preconem edixit,
ut primi omnium furgerent figuli: hi quum furrexiffent,
fecundo loco per præconem juffit furgere fabros ærarios :
deinceps architectos , ac domorum opifices, fimiliter &
aliarumartium fingulos. Ita fastum eft, ut propemodum
focii furgerent omnes, Lacedzemoniorum vero nullus, eo
quod Lacedamoniis, qui militiæ parantur, interdi€tum fit,
opificium aut artem fedentariam vel exercere vel difcere.
Hocfa&orifit Agefilaus Videris ,inquit, 9 viri, quanto pl
ves nos educimus quam vosì Hoc firatagemate duxinclytus
demonftravit , non perinde referre quam numerofum mili¬
temeducasin pralium , ut quam fortem & exercitatum.
LXXI. In pugna Leuétrica, quum Lacedzemonio¬
rum multi fugiflent, gue Jegibus pœnas dare deberent,
Ephori reputantes, civitatem viris defertam egere militi¬
bus, cupiebanteam ignominiam militibus remittere, fi-|
mulquefervareleges. Deliguntigitur Agefilaum novarum,
legum conditorem. Ts prodiens in fuggeitum, Ego, inguit 5
aliasleges baud quaquam laturus fum. Nequeenimhis quas ha-!
betis aut additurus fum aliquid, aut detratturus, neque quicquam
omnino mutaturus. Sed mihi rectum videtur, ut leges quas
habetis, a die craftino roburhabeant &cauctoritatem. Eo
commento vir folers fimul & preefenti civitatis neceflitati
confuluit, & periculofum mutandarum legum exemplum
exclufita Republica , uno tantum die legibus abrogaus.
LX X11. Exemplum erat prefentis& imperterritia¬
nimi, quod quum Epaminondascum admirabili impetuac!
procellairrueret, adeo ut Thebani fociique jam de victoria’
gloriarentur, nihilominus Agefilaus tutatus eft Spartam ci¬
vitatem: in qua tametfiperpauci erant, tamen hoftes coe¬
gi domum reverti. Hoc quocumque nomine voceslice-'
it certe Apophthegmadicinon potet.
LXXIII. Ur hoceratfortitudinis , ita quod diéturus,
fum confilii prudentiaque laudem habet. Quum pugnare¬
turapud Mantineam , admonuit Lacedamonios, ut cate¬
ris omiſſis omnibus, in unum Epaminondamintenderent
vimprelii, dicens, Soloscordatos eſſe viras fortes y boſque fo¬
dos effe anttores vittoria. Traque filunc, inquit, ceperimus far
cillime caterosin poteftatere noftram redigemus y utpote vecordes
nullinfque pretii ; quod & evenit. Nam inclinante ad Epa¬
minondam victoria, quumnonnullorum fuga ficret , ad¬
hortantiilli ſuos, &afugarevocanti, Lacedæmonius quif¬
Agefilao a fuga reverfi, jam ancipiti Marte cum hofte de¬
pugnarunt, fic tamen ut multo inferiores Thebani, multa
preeftantiores Lacedæmonii viderentur. Hac arte pruden¬
tia ducis confuluit incolumitati fuorum , qui fuerant haud
dubie perituri: fimul illud docuit, in bello plus habere mo¬
menti unum vere prudentem & cordatum, quam turbam
imprudentium, 3
LXXIV. Quum Spartanos pecunice deficerent ad
bellum, eo quod alerent externum militem , Agefilausin
Ægyptum profcétus eft, ab Thaco /Egypti Regeaccitus
ſtipendio. Cærterum Agefilaus ob corpus incultum ac ve¬
(tis vilitatem venitincontemptum ejus gentis hominibus,
qui fperarant fe vifuros Spartanum Regem talem, qualis
efet Rex Perfarum, corpore decentifime ornatum : per~¬
peram fane deRegibus fentientes , quos externo cultu pu¬
tarint æftimandos potius quam animi virtutibus. Nihilille
quidem de cultusac yictus fimplicitatemutavit, {ed inte¬
rimoftendit, majeftatem,dignitatemque Regiam non ve»
ftium fplendore , fed prudentia ac fortitudine parari opor¬
tere: graviterque taxavit vulgares Monarchasquibus fi dia»
dema, purpuram aurum & gemmas detrahas, nihil yideas
præterea Regium. Quin eodem facto declaravit infignem
erga patriam pietatem, qui ob publicam utilitatem non
gravatusfit in Ægyptum proficifci : nec ætatis jam feræac
vergentis ad annum octogefimum exculatione uti yoluit,
quo minus apud Barbaros ftipendium faceret, modo Rei¬
gefilaus in Ægyptum profeétus Tacho Regilaturus fup¬
petias, quoniam corpore erat pufillo, his verbis a Rege
contemptus eft, Parturiit mons, Jupiter metuit, at ille pepe¬
rit murem. Idutaudivit Agefilaus, Atego singuit, aliquan¬
do tibi videbor leo. Nam poft, quumilli non adeflet A gefi¬
laus, regno pulfus confugitad Perlas.
LXXV. Cærerumubi quos educturus erat inaciemy
confpiceret ob imminens periculum formidolofos, partim
propter hoftium multitudinem ( erant enim numero dus
centa millia) partim ob ipforum paucitatem, decrevit an=¬
re confliétum rem divinam facere, veluti captatarus aufpi¬
vol literis inverfis victoriam infcripfit, deinde jecur ab
arufpice acceptum fuppofuit manui que clam {eripturam
habebat, diuque tenuit, fingens interim fe deliberabun¬
dum ,ac dubitantis fpeciem præ fe ferens, donec literarum
figure jecinori imprimerentur ; moxque militibus quosin
laciem educturus erat oftendit , dicens , Deoshis literis cer¬
ie portendere victoriam. Illi vero exiftimantes fefe certum
habere fignum future yictoriz, vehementer animatiſunt
hd pugnam. Hic dolus multo plus valuit quam oratio quam¬
vis prolixaac meditata. Erhoc Stratagema eft, non Apo¬
phthegma.
LXXVI. Cum hoftes Agefilai exercitum folla cin¬
gerent, id quod facile poterant ob multitudinem, ac Ne¬
Gtabius, cui fuppetias ferebat, cenferet erumpendum, &
cum hofte conferendas manus, ne quod inftituerant perfi¬
\cerent, ille negabat impediendos hoftes, qui pares hofti¬
DO effe tuderent, non fuperiores. Siquidem fofla utrifque
ladimebat confligendicopiam. Porro quum parum abeffet
quin foffa coiret, per hoc anguftum intervallum inftruxit
quod rat reliquum militum : ac inter partes commifla pus
gna vertit illos in fugam, hoftiumque ingentem ftragem
edidit paucis militibus quos fecum habebat , atque ex præ¬
da magnam pecuniarum vim mifit Spartam.
LXXVIL Deceflit ab Ægypto patriam repetens,
morbo implicitus in portu qui Menelai dicitur. Moriens
autem mandavit iis quiaderant, ne quam fiétilemaut alias
imitatam corporis fuiimaginem facerent, St quod, inquit,
ne omnes quidem fatua, quum fint vilium ac nullius rei opifi=
cum opira, illuſtrabunt mei memoriam. Quis non miretur in
bellatore pectus tam Philofophicum ?
LX XVIII. Crebro folevinconcione admonere mili»
tesfuos, ne captivos ut facinorofos cruciarent, fed ut ho-~
mines fervarent. Infantibus etiam in bello captis providit
ut inunum locum comportarentur, ne mutatis caftris reli¬
Gi perirent. Eamdemcuram impenditfenibus captivis, ne
quoniam fequi non poflent, a canibus lupifve difcerperen»
tun